68 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिन्सुतुमुले युद्धे वर्तमाने भयावहे
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रोणम् एवाभ्यवर्तत
saṃjaya uvāca
tasminsutumule yuddhe vartamāne bhayāvahe
dhṛṣṭadyumno mahārāja droṇam evābhyavartata
- 2
संमृजानो धनुः श्रेष्ठं ज्यां विकर्षन्पुनः पुनः
अभ्यवर्तत द्रोणस्य रथं रुक्मविभूषितम्
saṃmṛjāno dhanuḥ śreṣṭhaṃ jyāṃ vikarṣanpunaḥ punaḥ
abhyavartata droṇasya rathaṃ rukmavibhūṣitam
- 3
धृष्टद्युम्नं तदायान्तं द्रोणस्यान्तचिकीर्षया
परिवव्रुर्महाराज पाञ्चालाः पाण्डवैः सह
dhṛṣṭadyumnaṃ tadāyāntaṃ droṇasyāntacikīrṣayā
parivavrurmahārāja pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha
- 4
तथा परिवृतं दृष्ट्वा द्रोणम् आचार्यसत्तमम्
पुत्रास्ते सर्वतो यत्ता ररक्षुर्द्रोणम् आहवे
tathā parivṛtaṃ dṛṣṭvā droṇam ācāryasattamam
putrāste sarvato yattā rarakṣurdroṇam āhave
- 5
बलार्णवौ ततस्तौ तु समेयातां निशामुखे
वातोद्धूतौ क्षुब्धसत्त्वौ भैरवौ सागराविव
balārṇavau tatastau tu sameyātāṃ niśāmukhe
vātoddhūtau kṣubdhasattvau bhairavau sāgarāviva
- 6
ततो द्रोणं महाराज पाञ्चाल्यः पञ्चभिः शरैः
विव्याध हृदये तूर्णं सिंहनादं ननाद च
tato droṇaṃ mahārāja pāñcālyaḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
vivyādha hṛdaye tūrṇaṃ siṃhanādaṃ nanāda ca
- 7
तं द्रोणः पञ्चविंशत्या विद्ध्वा भारत संयुगे
चिछेदान्येन भल्लेन धनुर् अस्य महाप्रभम्
taṃ droṇaḥ pañcaviṃśatyā viddhvā bhārata saṃyuge
cichedānyena bhallena dhanur asya mahāprabham
- 8
धृष्टद्युम्नस्तु निर्विद्धो द्रोणेन भरतर्षभ
उत्ससर्ज धनुस्तूर्णं संदश्य दशनच्छदम्
dhṛṣṭadyumnastu nirviddho droṇena bharatarṣabha
utsasarja dhanustūrṇaṃ saṃdaśya daśanacchadam
- 9
ततः क्रुद्धो महाराज धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
आददे ऽन्यद्धनुः श्रेष्ठं द्रोणस्यान्तचिकीर्षया
tataḥ kruddho mahārāja dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān
ādade 'nyaddhanuḥ śreṣṭhaṃ droṇasyāntacikīrṣayā
- 10
विकृष्य च धनुश्चित्रम् आकर्णात्परवीरहा
द्रोणस्यान्तकरं घोरं व्यसृजत्सायकं ततः
vikṛṣya ca dhanuścitram ākarṇātparavīrahā
droṇasyāntakaraṃ ghoraṃ vyasṛjatsāyakaṃ tataḥ
- 11
स विसृष्टो बलवता शरो घोरो महामृधे
भासयामास तत्सैन्यं दिवाकर इवोदितः
sa visṛṣṭo balavatā śaro ghoro mahāmṛdhe
bhāsayāmāsa tatsainyaṃ divākara ivoditaḥ
- 12
तं दृष्ट्वा तु शरं घोरं देवगन्धर्वमानवाः
स्वस्त्यस्तु समरे राजन्द्रोणायेत्यब्रुवन्वचः
taṃ dṛṣṭvā tu śaraṃ ghoraṃ devagandharvamānavāḥ
svastyastu samare rājandroṇāyetyabruvanvacaḥ
- 13
तं तु सायकम् अप्राप्तम् आचार्यस्य रथं प्रति
कर्णो द्वादशधा राजंश्चिछेद कृतहस्तवत्
taṃ tu sāyakam aprāptam ācāryasya rathaṃ prati
karṇo dvādaśadhā rājaṃścicheda kṛtahastavat
- 14
स छिन्नो बहुधा राजन्सूतपुत्रेण मारिष
निपपात शरस्तूर्णं निकृत्तः कर्णसायकैः
sa chinno bahudhā rājansūtaputreṇa māriṣa
nipapāta śarastūrṇaṃ nikṛttaḥ karṇasāyakaiḥ
- 15
छित्त्वा तु समरे बाणं शरैः संनतपर्वभिः
धृष्टद्युम्नं रणे कर्णो विव्याध दशभिः शरैः
chittvā tu samare bāṇaṃ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
dhṛṣṭadyumnaṃ raṇe karṇo vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
- 16
पञ्चभिर्द्रोणपुत्रस्तु स्वयं द्रोणश्च सप्तभिः
शल्यश्च नवभिर्बाणैस्त्रिभिर्दुःशासनस्तथा
pañcabhirdroṇaputrastu svayaṃ droṇaśca saptabhiḥ
śalyaśca navabhirbāṇaistribhirduḥśāsanastathā
- 17
दुर्योधनश्च विंशत्या शकुनिश्चापि पञ्चभिः
पाञ्चाल्यं त्वरिताविध्यन्सर्व एव महारथाः
duryodhanaśca viṃśatyā śakuniścāpi pañcabhiḥ
pāñcālyaṃ tvaritāvidhyansarva eva mahārathāḥ
- 18
स विद्धः सप्तभिर्वीरैर्द्रोणत्राणार्थम् आहवे
सर्वान् असंभ्रमाद्राजन्प्रत्यविध्यत्त्रिभिस्त्रिभिः
द्रोणं द्रौणिं च कर्णं च विव्याध तव चात्मजम्
sa viddhaḥ saptabhirvīrairdroṇatrāṇārtham āhave
sarvān asaṃbhramādrājanpratyavidhyattribhistribhiḥ
droṇaṃ drauṇiṃ ca karṇaṃ ca vivyādha tava cātmajam
- 19
ते विद्ध्वा धन्विना तेन धृष्टद्युम्नं पुनर्मृधे
विव्यधुः पञ्चभिस्तूर्णम् एकैको रथिनां वरः
te viddhvā dhanvinā tena dhṛṣṭadyumnaṃ punarmṛdhe
vivyadhuḥ pañcabhistūrṇam ekaiko rathināṃ varaḥ
- 20
द्रुमसेनस्तु संक्रुद्धो राजन्विव्याध पत्रिणा
त्रिभिश्चान्यैः शरैस्तूर्णं तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
drumasenastu saṃkruddho rājanvivyādha patriṇā
tribhiścānyaiḥ śaraistūrṇaṃ tiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 21
स तु तं प्रतिविव्याध त्रिभिस्तीक्ष्णैर् अजिह्मगैः
स्वर्णपुङ्खैः शिलाधौतैः प्राणान्तकरणैर्युधि
sa tu taṃ prativivyādha tribhistīkṣṇair ajihmagaiḥ
svarṇapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥ prāṇāntakaraṇairyudhi
- 22
भल्लेनान्येन तु पुनः सुवर्णोज्ज्वलकुण्डलम्
उन्ममाथ शिरः कायाद्द्रुमसेनस्य वीर्यवान्
bhallenānyena tu punaḥ suvarṇojjvalakuṇḍalam
unmamātha śiraḥ kāyāddrumasenasya vīryavān
- 23
तच्छिरो न्यपतद्भूमौ संदष्टौष्ठपुटं रणे
महावातसमुद्धूतं पक्वं तालफलं यथा
tacchiro nyapatadbhūmau saṃdaṣṭauṣṭhapuṭaṃ raṇe
mahāvātasamuddhūtaṃ pakvaṃ tālaphalaṃ yathā
- 24
तांश्च विद्ध्वा पुनर्वीरान्वीरः सुनिशितैः शरैः
राधेयस्याछिनद्भल्लैः कार्मुकं चित्रयोधिनः
tāṃśca viddhvā punarvīrānvīraḥ suniśitaiḥ śaraiḥ
rādheyasyāchinadbhallaiḥ kārmukaṃ citrayodhinaḥ
- 25
न तु तन्ममृषे कर्णो धनुषश्छेदनं तथा
निकर्तनम् इवात्युग्रो लाङ्गूलस्य यथा हरिः
na tu tanmamṛṣe karṇo dhanuṣaśchedanaṃ tathā
nikartanam ivātyugro lāṅgūlasya yathā hariḥ
- 26
सो ऽन्यद्धनुः समादाय क्रोधरक्तेक्षणः श्वसन्
अभ्यवर्षच्छरौघैस्तं धृष्टद्युम्नं महाबलम्
so 'nyaddhanuḥ samādāya krodharaktekṣaṇaḥ śvasan
abhyavarṣaccharaughaistaṃ dhṛṣṭadyumnaṃ mahābalam
- 27
दृष्ट्वा तु कर्णं संरब्धं ते वीराः षड्रथर्षभाः
पाञ्चाल्यपुत्रं त्वरिताः परिवव्रुर्जिघांसया
dṛṣṭvā tu karṇaṃ saṃrabdhaṃ te vīrāḥ ṣaḍratharṣabhāḥ
pāñcālyaputraṃ tvaritāḥ parivavrurjighāṃsayā
- 28
षण्णां योधप्रवीराणां तावकानां पुरस्कृतम्
मृत्योर् आस्यम् अनुप्राप्तं धृष्टद्युम्नम् अमंस्महि
ṣaṇṇāṃ yodhapravīrāṇāṃ tāvakānāṃ puraskṛtam
mṛtyor āsyam anuprāptaṃ dhṛṣṭadyumnam amaṃsmahi
- 29
एतस्मिन् एव काले तु दाशार्हो विकिरञ्शरान्
धृष्टद्युम्नं पराक्रान्तं सात्यकिः प्रत्यपद्यत
etasmin eva kāle tu dāśārho vikirañśarān
dhṛṣṭadyumnaṃ parākrāntaṃ sātyakiḥ pratyapadyata
- 30
तम् आयान्तं महेष्वासं सात्यकिं युद्धदुर्मदम्
राधेयो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यद् अजिह्मगैः
tam āyāntaṃ maheṣvāsaṃ sātyakiṃ yuddhadurmadam
rādheyo daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyad ajihmagaiḥ

