42 shlokas
- 1
संजय उवाच
द्रुपदस्यात्मजान्दृष्ट्वा कुन्तिभोजसुतांस्तथा
द्रोणपुत्रेण निहतान्राक्षसांश्च सहस्रशः
saṃjaya uvāca
drupadasyātmajāndṛṣṭvā kuntibhojasutāṃstathā
droṇaputreṇa nihatānrākṣasāṃśca sahasraśaḥ
- 2
युधिष्ठिरो भीमसेनो धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
युयुधानश्च संयत्ता युद्धायैव मनो दधुः
yudhiṣṭhiro bhīmaseno dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
yuyudhānaśca saṃyattā yuddhāyaiva mano dadhuḥ
- 3
सोमदत्तः पुनः क्रुद्धो दृष्ट्वा सात्यकिम् आहवे
महता शरवर्षेण छादयामास सर्वतः
somadattaḥ punaḥ kruddho dṛṣṭvā sātyakim āhave
mahatā śaravarṣeṇa chādayāmāsa sarvataḥ
- 4
ततः समभवद्युद्धम् अतीव भयवर्धनम्
त्वदीयानां परेषां च घोरं विजयकाङ्क्षिणाम्
tataḥ samabhavadyuddham atīva bhayavardhanam
tvadīyānāṃ pareṣāṃ ca ghoraṃ vijayakāṅkṣiṇām
- 5
दशभिः सात्वतस्यार्थे भीमो विव्याध कौरवम्
सोमदत्तो ऽपि तं वीरं शतेन प्रत्यविध्यत
daśabhiḥ sātvatasyārthe bhīmo vivyādha kauravam
somadatto 'pi taṃ vīraṃ śatena pratyavidhyata
- 6
सात्वतस्त्वभिसंक्रुद्धः पुत्राधिभिर् अभिप्लुतम्
वृद्धम् ऋद्धं गुणैः सर्वैर्ययातिम् इव नाहुषम्
sātvatastvabhisaṃkruddhaḥ putrādhibhir abhiplutam
vṛddham ṛddhaṃ guṇaiḥ sarvairyayātim iva nāhuṣam
- 7
विव्याध दशभिस्तीक्ष्णैः शरैर्वज्रनिपातिभिः
शक्त्या चैनम् अथाहत्य पुनर्विव्याध सप्तभिः
vivyādha daśabhistīkṣṇaiḥ śarairvajranipātibhiḥ
śaktyā cainam athāhatya punarvivyādha saptabhiḥ
- 8
ततस्तु सात्यकेर् अर्थे भीमसेनो नवं दृढम्
मुमोच परिघं घोरं सोमदत्तस्य मूर्धनि
tatastu sātyaker arthe bhīmaseno navaṃ dṛḍham
mumoca parighaṃ ghoraṃ somadattasya mūrdhani
- 9
सात्यकिश्चाग्निसंकाशं मुमोच शरम् उत्तमम्
सोमदत्तोरसि क्रुद्धः सुपत्रं निशितं युधि
sātyakiścāgnisaṃkāśaṃ mumoca śaram uttamam
somadattorasi kruddhaḥ supatraṃ niśitaṃ yudhi
- 10
युगपत्पेततुर् अथ घोरौ परिघमार्गणौ
शरीरे सोमदत्तस्य स पपात महारथः
yugapatpetatur atha ghorau parighamārgaṇau
śarīre somadattasya sa papāta mahārathaḥ
- 11
व्यामोहिते तु तनये बाह्लीकः समुपाद्रवत्
विसृजञ्शरवर्षाणि कालवर्षीव तोयदः
vyāmohite tu tanaye bāhlīkaḥ samupādravat
visṛjañśaravarṣāṇi kālavarṣīva toyadaḥ
- 12
भीमो ऽथ सात्वतस्यार्थे बाह्लीकं नवभिः शरैः
पीडयन्वै महात्मानं विव्याध रणमूर्धनि
bhīmo 'tha sātvatasyārthe bāhlīkaṃ navabhiḥ śaraiḥ
pīḍayanvai mahātmānaṃ vivyādha raṇamūrdhani
- 13
प्रातिपीयस्तु संक्रुद्धः शक्तिं भीमस्य वक्षसि
निचखान महाबाहुः पुरंदर इवाशनिम्
prātipīyastu saṃkruddhaḥ śaktiṃ bhīmasya vakṣasi
nicakhāna mahābāhuḥ puraṃdara ivāśanim
- 14
स तयाभिहतो भीमश्चकम्पे च मुमोह च
प्राप्य चेतश्च बलवान्गदाम् अस्मै ससर्ज ह
sa tayābhihato bhīmaścakampe ca mumoha ca
prāpya cetaśca balavāngadām asmai sasarja ha
- 15
सा पाण्डवेन प्रहिता बाह्लीकस्य शिरो ऽहरत्
स पपात हतः पृथ्व्यां वज्राहत इवाद्रिराट्
sā pāṇḍavena prahitā bāhlīkasya śiro 'harat
sa papāta hataḥ pṛthvyāṃ vajrāhata ivādrirāṭ
- 16
तस्मिन्विनिहते वीरे बाह्लीके पुरुषर्षभे
पुत्रास्ते ऽभ्यर्दयन्भीमं दश दाशरथेः समाः
tasminvinihate vīre bāhlīke puruṣarṣabhe
putrāste 'bhyardayanbhīmaṃ daśa dāśaratheḥ samāḥ
- 17
नाराचैर्दशभिर्भीमस्तान्निहत्य तवात्मजान्
कर्णस्य दयितं पुत्रं वृषसेनम् अवाकिरत्
nārācairdaśabhirbhīmastānnihatya tavātmajān
karṇasya dayitaṃ putraṃ vṛṣasenam avākirat
- 18
ततो वृषरथो नाम भ्राता कर्णस्य विश्रुतः
जघान भीमं नाराचैस्तम् अप्यभ्यवधीद्बली
tato vṛṣaratho nāma bhrātā karṇasya viśrutaḥ
jaghāna bhīmaṃ nārācaistam apyabhyavadhīdbalī
- 19
ततः सप्त रथान्वीरः स्यालानां तव भारत
निहत्य भीमो नाराचैः शतचन्द्रम् अपोथयत्
tataḥ sapta rathānvīraḥ syālānāṃ tava bhārata
nihatya bhīmo nārācaiḥ śatacandram apothayat
- 20
अमर्षयन्तो निहतं शतचन्द्रं महारथम्
शकुनेर्भ्रातरो वीरा गजाक्षः शरभो विभुः
अभिद्रुत्य शरैस्तीक्ष्णैर्भीमसेनम् अताडयन्
amarṣayanto nihataṃ śatacandraṃ mahāratham
śakunerbhrātaro vīrā gajākṣaḥ śarabho vibhuḥ
abhidrutya śaraistīkṣṇairbhīmasenam atāḍayan
- 21
स तुद्यमानो नाराचैर्वृष्टिवेगैर् इवर्षभः
जघान पञ्चभिर्बाणैः पञ्चैवातिबलो रथान्
तान्दृष्ट्वा निहतान्वीरान्विचेलुर्नृपसत्तमाः
sa tudyamāno nārācairvṛṣṭivegair ivarṣabhaḥ
jaghāna pañcabhirbāṇaiḥ pañcaivātibalo rathān
tāndṛṣṭvā nihatānvīrānvicelurnṛpasattamāḥ
- 22
ततो युधिष्ठिरः क्रुद्धस्तवानीकम् अशातयत्
मिषतः कुम्भयोनेश्च पुत्राणां च तवानघ
tato yudhiṣṭhiraḥ kruddhastavānīkam aśātayat
miṣataḥ kumbhayoneśca putrāṇāṃ ca tavānagha
- 23
अम्बष्ठान्मालवाञ्शूरांस्त्रिगर्तान्सशिबीन् अपि
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय गणान्युद्धे युधिष्ठिरः
ambaṣṭhānmālavāñśūrāṃstrigartānsaśibīn api
prāhiṇonmṛtyulokāya gaṇānyuddhe yudhiṣṭhiraḥ
- 24
अभीषाहाञ्शूरसेनान्बाह्लीकान्सवसातिकान्
निकृत्य पृथिवीं राजा चक्रे शोणितकर्दमाम्
abhīṣāhāñśūrasenānbāhlīkānsavasātikān
nikṛtya pṛthivīṃ rājā cakre śoṇitakardamām
- 25
यौधेयारट्टराजन्यमद्रकाणां गणान्युधि
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय शूरान्बाणैर्युधिष्ठिरः
yaudheyāraṭṭarājanyamadrakāṇāṃ gaṇānyudhi
prāhiṇonmṛtyulokāya śūrānbāṇairyudhiṣṭhiraḥ
- 26
हताहरत गृह्णीत विध्यत व्यवकृन्तत
इत्यासीत्तुमुलः शब्दो युधिष्ठिररथं प्रति
hatāharata gṛhṇīta vidhyata vyavakṛntata
ityāsīttumulaḥ śabdo yudhiṣṭhirarathaṃ prati
- 27
सैन्यानि द्रावयन्तं तं द्रोणो दृष्ट्वा युधिष्ठिरम्
चोदितस्तव पुत्रेण सायकैर् अभ्यवाकिरत्
sainyāni drāvayantaṃ taṃ droṇo dṛṣṭvā yudhiṣṭhiram
coditastava putreṇa sāyakair abhyavākirat
- 28
द्रोणस्तु परमक्रुद्धो वायव्यास्त्रेण पार्थिवम्
विव्याध सो ऽस्य तद्दिव्यम् अस्त्रम् अस्त्रेण जघ्निवान्
droṇastu paramakruddho vāyavyāstreṇa pārthivam
vivyādha so 'sya taddivyam astram astreṇa jaghnivān
- 29
तस्मिन्विनिहते चास्त्रे भारद्वाजो युधिष्ठिरे
वारुणं याम्यम् आग्नेयं त्वाष्ट्रं सावित्रम् एव च
चिक्षेप परमक्रुद्धो जिघांसुः पाण्डुनन्दनम्
tasminvinihate cāstre bhāradvājo yudhiṣṭhire
vāruṇaṃ yāmyam āgneyaṃ tvāṣṭraṃ sāvitram eva ca
cikṣepa paramakruddho jighāṃsuḥ pāṇḍunandanam
- 30
क्षिप्तानि क्षिप्यमाणानि तानि चास्त्राणि धर्मजः
जघानास्त्रैर्महाबाहुः कुम्भयोनेर् अवित्रसन्
kṣiptāni kṣipyamāṇāni tāni cāstrāṇi dharmajaḥ
jaghānāstrairmahābāhuḥ kumbhayoner avitrasan

