40 shlokas
- 1
संजय उवाच
एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मनः
सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदुःखिता
saṃjaya uvāca
etacchrutvā vacastasya keśavasya mahātmanaḥ
subhadrā putraśokārtā vilalāpa suduḥkhitā
- 2
हा पुत्र मम मन्दायाः कथं संयुगम् एत्य ह
निधनं प्राप्तवांस्तात पितृतुल्यपराक्रमः
hā putra mama mandāyāḥ kathaṃ saṃyugam etya ha
nidhanaṃ prāptavāṃstāta pitṛtulyaparākramaḥ
- 3
कथम् इन्दीवरश्यामं सुदंष्ट्रं चारुलोचनम्
मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना
katham indīvaraśyāmaṃ sudaṃṣṭraṃ cārulocanam
mukhaṃ te dṛśyate vatsa guṇṭhitaṃ raṇareṇunā
- 4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्यनिवर्तिनम्
सुशिरोग्रीवबाह्वंसं व्यूढोरस्कं निरूदरम्
nūnaṃ śūraṃ nipatitaṃ tvāṃ paśyantyanivartinam
suśirogrīvabāhvaṃsaṃ vyūḍhoraskaṃ nirūdaram
- 5
चारूपचितसर्वाङ्गं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम्
भूतानि त्वा निरीक्षन्ते नूनं चन्द्रम् इवोदितम्
cārūpacitasarvāṅgaṃ svakṣaṃ śastrakṣatācitam
bhūtāni tvā nirīkṣante nūnaṃ candram ivoditam
- 6
शयनीयं पुरा यस्य स्पर्ध्यास्तरणसंवृतम्
भूमावद्य कथं शेषे विप्रविद्धः सुखोचितः
śayanīyaṃ purā yasya spardhyāstaraṇasaṃvṛtam
bhūmāvadya kathaṃ śeṣe vipraviddhaḥ sukhocitaḥ
- 7
यो ऽन्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर्महाभुजः
कथम् अन्वास्यते सो ऽद्य शिवाभिः पतितो मृधे
yo 'nvāsyata purā vīro varastrībhirmahābhujaḥ
katham anvāsyate so 'dya śivābhiḥ patito mṛdhe
- 8
यो ऽस्तूयत पुरा हृष्टैः सूतमागधबन्दिभिः
सो ऽद्य क्रव्याद्गणैर्घोरैर्विनदद्भिर् उपास्यते
yo 'stūyata purā hṛṣṭaiḥ sūtamāgadhabandibhiḥ
so 'dya kravyādgaṇairghorairvinadadbhir upāsyate
- 9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु चाभिभो
पाञ्चालेषु च वीरेषु हतः केनास्यनाथवत्
pāṇḍaveṣu ca nātheṣu vṛṣṇivīreṣu cābhibho
pāñcāleṣu ca vīreṣu hataḥ kenāsyanāthavat
- 10
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ
मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तम् अद्य यमक्षयम्
atṛptadarśanā putra darśanasya tavānagha
mandabhāgyā gamiṣyāmi vyaktam adya yamakṣayam
- 11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च
तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम्
viśālākṣaṃ sukeśāntaṃ cāruvākyaṃ sugandhi ca
tava putra kadā bhūyo mukhaṃ drakṣyāmi nirvraṇam
- 12
धिग्बलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य धनुष्मताम्
धिग्वीर्यं वृष्णिवीराणां पाञ्चालानां च धिग्बलम्
dhigbalaṃ bhīmasenasya dhikpārthasya dhanuṣmatām
dhigvīryaṃ vṛṣṇivīrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca dhigbalam
- 13
धिक्केकयांस्तथा चेदीन्मत्स्यांश्चैवाथ सृञ्जयान्
ये त्वा रणे गतं वीरं न जानन्ति निपातितम्
dhikkekayāṃstathā cedīnmatsyāṃścaivātha sṛñjayān
ye tvā raṇe gataṃ vīraṃ na jānanti nipātitam
- 14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्याम् इव हतत्विषम्
अभिमन्युम् अपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना
adya paśyāmi pṛthivīṃ śūnyām iva hatatviṣam
abhimanyum apaśyantī śokavyākulalocanā
- 15
स्वस्रीयं वासुदेवस्य पुत्रं गाण्डीवधन्वनः
कथं त्वा विरथं वीरं द्रक्ष्याम्यन्यैर्निपातितम्
svasrīyaṃ vāsudevasya putraṃ gāṇḍīvadhanvanaḥ
kathaṃ tvā virathaṃ vīraṃ drakṣyāmyanyairnipātitam
- 16
हा वीर दृष्टो नष्टश्च धनं स्वप्न इवासि मे
अहो ह्यनित्यं मानुष्यं जलबुद्बुदचञ्चलम्
hā vīra dṛṣṭo naṣṭaśca dhanaṃ svapna ivāsi me
aho hyanityaṃ mānuṣyaṃ jalabudbudacañcalam
- 17
इमां ते तरुणीं भार्यां त्वदाधिभिर् अभिप्लुताम्
कथं संधारयिष्यामि विवत्साम् इव धेनुकाम्
imāṃ te taruṇīṃ bhāryāṃ tvadādhibhir abhiplutām
kathaṃ saṃdhārayiṣyāmi vivatsām iva dhenukām
- 18
अहो ह्यकाले प्रस्थानं कृतवान् असि पुत्रक
विहाय फलकाले मां सुगृद्धां तव दर्शने
aho hyakāle prasthānaṃ kṛtavān asi putraka
vihāya phalakāle māṃ sugṛddhāṃ tava darśane
- 19
नूनं गतिः कृतान्तस्य प्राज्ञैर् अपि सुदुर्विदा
यत्र त्वं केशवे नाथे संग्रामे ऽनाथवद्धतः
nūnaṃ gatiḥ kṛtāntasya prājñair api sudurvidā
yatra tvaṃ keśave nāthe saṃgrāme 'nāthavaddhataḥ
- 20
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम्
चरितब्रह्मचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम्
yajvanāṃ dānaśīlānāṃ brāhmaṇānāṃ kṛtātmanām
caritabrahmacaryāṇāṃ puṇyatīrthāvagāhinām
- 21
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणाम् अपि
सहस्रदक्षिणानां च या गतिस्ताम् अवाप्नुहि
kṛtajñānāṃ vadānyānāṃ guruśuśrūṣiṇām api
sahasradakṣiṇānāṃ ca yā gatistām avāpnuhi
- 22
या गतिर्युध्यमानानां शूराणाम् अनिवर्तिनाम्
हत्वारीन्निहतानां च संग्रामे तां गतिं व्रज
yā gatiryudhyamānānāṃ śūrāṇām anivartinām
hatvārīnnihatānāṃ ca saṃgrāme tāṃ gatiṃ vraja
- 23
गोसहस्रप्रदातॄणां क्रतुदानां च या गतिः
नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गतिः शुभा
gosahasrapradātṝṇāṃ kratudānāṃ ca yā gatiḥ
naiveśikaṃ cābhimataṃ dadatāṃ yā gatiḥ śubhā
- 24
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनयः संशितव्रता
एकपत्न्यश्च यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
brahmacaryeṇa yāṃ yānti munayaḥ saṃśitavratā
ekapatnyaśca yāṃ yānti tāṃ gatiṃ vraja putraka
- 25
राज्ञां सुचरितैर्या च गतिर्भवति शाश्वती
चतुराश्रमिणां पुण्यैः पावितानां सुरक्षितैः
rājñāṃ sucaritairyā ca gatirbhavati śāśvatī
caturāśramiṇāṃ puṇyaiḥ pāvitānāṃ surakṣitaiḥ
- 26
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम्
पैशुन्याच्च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
dīnānukampināṃ yā ca satataṃ saṃvibhāginām
paiśunyācca nivṛttānāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka
- 27
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणाम् अपि
अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक
vratināṃ dharmaśīlānāṃ guruśuśrūṣiṇām api
amoghātithināṃ yā ca tāṃ gatiṃ vraja putraka
- 28
ऋतुकाले स्वकां पत्नीं गच्छतां या मनस्विनाम्
न चान्यदारसेवीनां तां गतिं व्रज पुत्रक
ṛtukāle svakāṃ patnīṃ gacchatāṃ yā manasvinām
na cānyadārasevīnāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka
- 29
साम्ना ये सर्वभूतानि गच्छन्ति गतमत्सराः
नारुंतुदानां क्षमिणां या गतिस्ताम् अवाप्नुहि
sāmnā ye sarvabhūtāni gacchanti gatamatsarāḥ
nāruṃtudānāṃ kṣamiṇāṃ yā gatistām avāpnuhi
- 30
मधुमांसनिवृत्तानां मदाद्दम्भात्तथानृतात्
परोपतापत्यक्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
madhumāṃsanivṛttānāṃ madāddambhāttathānṛtāt
paropatāpatyaktānāṃ tāṃ gatiṃ vraja putraka

