36 shlokas
- 1
संजय उवाच
तां प्रभग्नां चमूं दृष्ट्वा सौभद्रेणामितौजसा
दुर्योधनो भृशं क्रुद्धः स्वयं सौभद्रम् अभ्ययात्
saṃjaya uvāca
tāṃ prabhagnāṃ camūṃ dṛṣṭvā saubhadreṇāmitaujasā
duryodhano bhṛśaṃ kruddhaḥ svayaṃ saubhadram abhyayāt
- 2
ततो राजानम् आवृत्तं सौभद्रं प्रति संयुगे
दृष्ट्वा द्रोणो ऽब्रवीद्योधान्पर्याप्नुत नराधिपम्
tato rājānam āvṛttaṃ saubhadraṃ prati saṃyuge
dṛṣṭvā droṇo 'bravīdyodhānparyāpnuta narādhipam
- 3
पुराभिमन्युर्लक्ष्यं नः पश्यतां हन्ति वीर्यवान्
तम् आद्रवत मा भैष्ट क्षिप्रं रक्षत कौरवम्
purābhimanyurlakṣyaṃ naḥ paśyatāṃ hanti vīryavān
tam ādravata mā bhaiṣṭa kṣipraṃ rakṣata kauravam
- 4
ततः कृतज्ञा बलिनः सुहृदो जितकाशिनः
त्रास्यमाना भयाद्वीरं परिवव्रुस्तवात्मजम्
tataḥ kṛtajñā balinaḥ suhṛdo jitakāśinaḥ
trāsyamānā bhayādvīraṃ parivavrustavātmajam
- 5
द्रोणो द्रौणिः कृपः कर्णः कृतवर्मा च सौबलः
बृहद्बलो मद्रराजो भूरिर्भूरिश्रवाः शलः
droṇo drauṇiḥ kṛpaḥ karṇaḥ kṛtavarmā ca saubalaḥ
bṛhadbalo madrarājo bhūrirbhūriśravāḥ śalaḥ
- 6
पौरवो वृषसेनश्च विसृजन्तः शिताञ्शरान्
सौभद्रं शरवर्षेण महता समवाकिरन्
pauravo vṛṣasenaśca visṛjantaḥ śitāñśarān
saubhadraṃ śaravarṣeṇa mahatā samavākiran
- 7
संमोहयित्वा तम् अथ दुर्योधनम् अमोचयन्
आस्याद्ग्रासम् इवाक्षिप्तं ममृषे नार्जुनात्मजः
saṃmohayitvā tam atha duryodhanam amocayan
āsyādgrāsam ivākṣiptaṃ mamṛṣe nārjunātmajaḥ
- 8
ताञ्शरौघेण महता साश्वसूतान्महारथान्
विमुखीकृत्य सौभद्रः सिंहनादम् अथानदत्
tāñśaraugheṇa mahatā sāśvasūtānmahārathān
vimukhīkṛtya saubhadraḥ siṃhanādam athānadat
- 9
तस्य नादं ततः श्रुत्वा सिंहस्येवामिषैषिणः
नामृष्यन्त सुसंरब्धाः पुनर्द्रोणमुखा रथाः
tasya nādaṃ tataḥ śrutvā siṃhasyevāmiṣaiṣiṇaḥ
nāmṛṣyanta susaṃrabdhāḥ punardroṇamukhā rathāḥ
- 10
त एनं कोष्ठकीकृत्य रथवंशेन मारिष
व्यसृजन्न् इषुजालानि नानालिङ्गानि संघशः
ta enaṃ koṣṭhakīkṛtya rathavaṃśena māriṣa
vyasṛjann iṣujālāni nānāliṅgāni saṃghaśaḥ
- 11
तान्यन्तरिक्षे चिछेद पौत्रस्तव शितैः शरैः
तांश्चैव प्रतिविव्याध तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tānyantarikṣe cicheda pautrastava śitaiḥ śaraiḥ
tāṃścaiva prativivyādha tad adbhutam ivābhavat
- 12
ततस्ते कोपितास्तेन शरैर् आशीविषोपमैः
परिवव्रुर्जिघांसन्तः सौभद्रम् अपलायिनम्
tataste kopitāstena śarair āśīviṣopamaiḥ
parivavrurjighāṃsantaḥ saubhadram apalāyinam
- 13
समुद्रम् इव पर्यस्तं त्वदीयं तद्बलार्णवम्
अभिमन्युर्दधारैको वेलेव मकरालयम्
samudram iva paryastaṃ tvadīyaṃ tadbalārṇavam
abhimanyurdadhāraiko veleva makarālayam
- 14
शूराणां युध्यमानानां निघ्नताम् इतरेतरम्
अभिमन्योः परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः
śūrāṇāṃ yudhyamānānāṃ nighnatām itaretaram
abhimanyoḥ pareṣāṃ ca nāsītkaścitparāṅmukhaḥ
- 15
तस्मिंस्तु घोरे संग्रामे वर्तमाने भयंकरे
दुःसहो नवभिर्बाणैर् अभिमन्युम् अविध्यत
tasmiṃstu ghore saṃgrāme vartamāne bhayaṃkare
duḥsaho navabhirbāṇair abhimanyum avidhyata
- 16
दुःशासनो द्वादशभिः कृपः शारद्वतस्त्रिभिः
द्रोणस्तु सप्तदशभिः शरैर् आशीविषोपमैः
duḥśāsano dvādaśabhiḥ kṛpaḥ śāradvatastribhiḥ
droṇastu saptadaśabhiḥ śarair āśīviṣopamaiḥ
- 17
विविंशतिस्तु विंशत्या कृतवर्मा च सप्तभिः
बृहद्बलस्तथाष्टाभिर् अश्वत्थामा च सप्तभिः
viviṃśatistu viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ
bṛhadbalastathāṣṭābhir aśvatthāmā ca saptabhiḥ
- 18
भूरिश्रवास्त्रिभिर्बाणैर्मद्रेशः षड्भिर् आशुगैः
द्वाभ्यां शराभ्यां शकुनिस्त्रिभिर्दुर्योधनो नृपः
bhūriśravāstribhirbāṇairmadreśaḥ ṣaḍbhir āśugaiḥ
dvābhyāṃ śarābhyāṃ śakunistribhirduryodhano nṛpaḥ
- 19
स तु तान्प्रतिविव्याध त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः
नृत्यन्न् इव महाराज चापहस्तः प्रतापवान्
sa tu tānprativivyādha tribhistribhir ajihmagaiḥ
nṛtyann iva mahārāja cāpahastaḥ pratāpavān
- 20
ततो ऽभिमन्युः संक्रुद्धस्ताप्यमानस्तवात्मजैः
विदर्शयन्वै सुमहच्छिक्षौरसकृतं बलम्
tato 'bhimanyuḥ saṃkruddhastāpyamānastavātmajaiḥ
vidarśayanvai sumahacchikṣaurasakṛtaṃ balam
- 21
गरुडानिलरंहोभिर्यन्तुर्वाक्यकरैर्हयैः
दान्तैर् अश्मकदायादं त्वरमाणो ऽभ्यहारयत्
विव्याध चैनं दशभिर्बाणैस्तिष्ठेति चाब्रवीत्
garuḍānilaraṃhobhiryanturvākyakarairhayaiḥ
dāntair aśmakadāyādaṃ tvaramāṇo 'bhyahārayat
vivyādha cainaṃ daśabhirbāṇaistiṣṭheti cābravīt
- 22
तस्याभिमन्युर्दशभिर्बाणैः सूतं हयान्ध्वजम्
बाहू धनुः शिरश्चोर्व्यां स्मयमानो ऽभ्यपातयत्
tasyābhimanyurdaśabhirbāṇaiḥ sūtaṃ hayāndhvajam
bāhū dhanuḥ śiraścorvyāṃ smayamāno 'bhyapātayat
- 23
ततस्तस्मिन्हते वीरे सौभद्रेणाश्मकेश्वरे
संचचाल बलं सर्वं पलायनपरायणम्
tatastasminhate vīre saubhadreṇāśmakeśvare
saṃcacāla balaṃ sarvaṃ palāyanaparāyaṇam
- 24
ततः कर्णः कृपो द्रोणो द्रौणिर्गान्धारराट्शलः
शल्यो भूरिश्रवाः क्राथः सोमदत्तो विविंशतिः
tataḥ karṇaḥ kṛpo droṇo drauṇirgāndhārarāṭśalaḥ
śalyo bhūriśravāḥ krāthaḥ somadatto viviṃśatiḥ
- 25
वृषसेनः सुषेणश्च कुण्डभेदी प्रतर्दनः
वृन्दारको ललित्थश्च प्रबाहुर्दीर्घलोचनः
दुर्योधनश्च संक्रुद्धः शरवर्षैर् अवाकिरन्
vṛṣasenaḥ suṣeṇaśca kuṇḍabhedī pratardanaḥ
vṛndārako lalitthaśca prabāhurdīrghalocanaḥ
duryodhanaśca saṃkruddhaḥ śaravarṣair avākiran
- 26
सो ऽतिक्रुद्धो महेष्वासैर् अभिमन्युर् अजिह्मगैः
शरम् आदत्त कर्णाय परकायावभेदनम्
so 'tikruddho maheṣvāsair abhimanyur ajihmagaiḥ
śaram ādatta karṇāya parakāyāvabhedanam
- 27
तस्य भित्त्वा तनुत्राणं देहं निर्भिद्य चाशुगः
प्राविशद्धरणीं राजन्वल्मीकम् इव पन्नगः
tasya bhittvā tanutrāṇaṃ dehaṃ nirbhidya cāśugaḥ
prāviśaddharaṇīṃ rājanvalmīkam iva pannagaḥ
- 28
स तेनातिप्रहारेण व्यथितो विह्वलन्न् इव
संचचाल रणे कर्णः क्षितिकम्पे यथाचलः
sa tenātiprahāreṇa vyathito vihvalann iva
saṃcacāla raṇe karṇaḥ kṣitikampe yathācalaḥ
- 29
अथान्यैर्निशितैर्बाणैः सुषेणं दीर्घलोचनम्
कुण्डभेदिं च संक्रुद्धस्त्रिभिस्त्रीन् अवधीद्बली
athānyairniśitairbāṇaiḥ suṣeṇaṃ dīrghalocanam
kuṇḍabhediṃ ca saṃkruddhastribhistrīn avadhīdbalī
- 30
कर्णस्तं पञ्चविंशत्या नाराचानां समर्पयत्
अश्वत्थामा च विंशत्या कृतवर्मा च सप्तभिः
karṇastaṃ pañcaviṃśatyā nārācānāṃ samarpayat
aśvatthāmā ca viṃśatyā kṛtavarmā ca saptabhiḥ

