74 shlokas
- 1
संजय उवाच
अपराह्णे महाराज संग्रामः समपद्यत
पर्जन्यसमनिर्घोषः पुनर्द्रोणस्य सोमकैः
saṃjaya uvāca
aparāhṇe mahārāja saṃgrāmaḥ samapadyata
parjanyasamanirghoṣaḥ punardroṇasya somakaiḥ
- 2
शोणाश्वं रथम् आस्थाय नरवीरः समाहितः
समरे ऽभ्यद्रवत्पाण्डूञ्जवम् आस्थाय मध्यमम्
śoṇāśvaṃ ratham āsthāya naravīraḥ samāhitaḥ
samare 'bhyadravatpāṇḍūñjavam āsthāya madhyamam
- 3
तव प्रियहिते युक्तो महेष्वासो महाबलः
चित्रपुङ्खैः शितैर्बाणैः कलशोत्तमसंभवः
tava priyahite yukto maheṣvāso mahābalaḥ
citrapuṅkhaiḥ śitairbāṇaiḥ kalaśottamasaṃbhavaḥ
- 4
वरान्वरान्हि योधानां विचिन्वन्न् इव भारत
अक्रीडत रणे राजन्भारद्वाजः प्रतापवान्
varānvarānhi yodhānāṃ vicinvann iva bhārata
akrīḍata raṇe rājanbhāradvājaḥ pratāpavān
- 5
तम् अभ्ययाद्बृहत्क्षत्रः केकयानां महारथः
भ्रातॄणां वीरपञ्चानां ज्येष्ठः समरकर्कशः
tam abhyayādbṛhatkṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ
bhrātṝṇāṃ vīrapañcānāṃ jyeṣṭhaḥ samarakarkaśaḥ
- 6
विमुञ्चन्विशिखांस्तीक्ष्णान् आचार्यं छादयन्भृशम्
महामेघो यथा वर्षं विमुञ्चन्गन्धमादने
vimuñcanviśikhāṃstīkṣṇān ācāryaṃ chādayanbhṛśam
mahāmegho yathā varṣaṃ vimuñcangandhamādane
- 7
तस्य द्रोणो महाराज स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाशितान्
प्रेषयामास संक्रुद्धः सायकान्दश सप्त च
tasya droṇo mahārāja svarṇapuṅkhāñśilāśitān
preṣayāmāsa saṃkruddhaḥ sāyakāndaśa sapta ca
- 8
तांस्तु द्रोणधनुर्मुक्तान्घोरान् आशीविषोपमान्
एकैकं दशभिर्बाणैर्युधि चिछेद हृष्टवत्
tāṃstu droṇadhanurmuktānghorān āśīviṣopamān
ekaikaṃ daśabhirbāṇairyudhi cicheda hṛṣṭavat
- 9
तस्य तल्लाघवं दृष्ट्वा प्रहसन्द्विजसत्तमः
प्रेषयामास विशिखान् अष्टौ संनतपर्वणः
tasya tallāghavaṃ dṛṣṭvā prahasandvijasattamaḥ
preṣayāmāsa viśikhān aṣṭau saṃnataparvaṇaḥ
- 10
तान्दृष्ट्वा पततः शीघ्रं द्रोणचापच्युताञ्शरान्
अवारयच्छरैर् एव तावद्भिर्निशितैर्दृढैः
tāndṛṣṭvā patataḥ śīghraṃ droṇacāpacyutāñśarān
avārayaccharair eva tāvadbhirniśitairdṛḍhaiḥ
- 11
ततो ऽभवन्महाराज तव सैन्यस्य विस्मयः
बृहत्क्षत्रेण तत्कर्म कृतं दृष्ट्वा सुदुष्करम्
tato 'bhavanmahārāja tava sainyasya vismayaḥ
bṛhatkṣatreṇa tatkarma kṛtaṃ dṛṣṭvā suduṣkaram
- 12
ततो द्रोणो महाराज केकयं वै विशेषयन्
प्रादुश्चक्रे रणे दिव्यं ब्राह्मम् अस्त्रं महातपाः
tato droṇo mahārāja kekayaṃ vai viśeṣayan
prāduścakre raṇe divyaṃ brāhmam astraṃ mahātapāḥ
- 13
तद् अस्य राजन्कैकेयः प्रत्यवारयद् अच्युतः
ब्राह्मेणैव महाबाहुर् आहवे समुदीरितम्
tad asya rājankaikeyaḥ pratyavārayad acyutaḥ
brāhmeṇaiva mahābāhur āhave samudīritam
- 14
प्रतिहन्य तद् अस्त्रं तु भारद्वाजस्य संयुगे
विव्याध ब्राह्मणं षष्ट्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः
pratihanya tad astraṃ tu bhāradvājasya saṃyuge
vivyādha brāhmaṇaṃ ṣaṣṭyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
- 15
तं द्रोणो द्विपदां श्रेष्ठो नाराचेन समर्पयत्
स तस्य कवचं भित्त्वा प्राविशद्धरणीतलम्
taṃ droṇo dvipadāṃ śreṣṭho nārācena samarpayat
sa tasya kavacaṃ bhittvā prāviśaddharaṇītalam
- 16
कृष्णसर्पो यथा मुक्तो वल्मीकं नृपसत्तम
तथाभ्यगान्महीं बाणो भित्त्वा कैकेयम् आहवे
kṛṣṇasarpo yathā mukto valmīkaṃ nṛpasattama
tathābhyagānmahīṃ bāṇo bhittvā kaikeyam āhave
- 17
सो ऽतिविद्धो महाराज द्रोणेनास्त्रविदा भृशम्
क्रोधेन महताविष्टो व्यावृत्य नयने शुभे
so 'tividdho mahārāja droṇenāstravidā bhṛśam
krodhena mahatāviṣṭo vyāvṛtya nayane śubhe
- 18
द्रोणं विव्याध सप्तत्या स्वर्णपुङ्खैः शिलाशितैः
सारथिं चास्य भल्लेन बाह्वोर् उरसि चार्पयत्
droṇaṃ vivyādha saptatyā svarṇapuṅkhaiḥ śilāśitaiḥ
sārathiṃ cāsya bhallena bāhvor urasi cārpayat
- 19
द्रोणस्तु बहुधा विद्धो बृहत्क्षत्रेण मारिष
असृजद्विशिखांस्तीक्ष्णान्केकयस्य रथं प्रति
droṇastu bahudhā viddho bṛhatkṣatreṇa māriṣa
asṛjadviśikhāṃstīkṣṇānkekayasya rathaṃ prati
- 20
व्याकुलीकृत्य तं द्रोणो बृहत्क्षत्रं महारथम्
व्यसृजत्सायकं तीक्ष्णं केकयं प्रति भारत
vyākulīkṛtya taṃ droṇo bṛhatkṣatraṃ mahāratham
vyasṛjatsāyakaṃ tīkṣṇaṃ kekayaṃ prati bhārata
- 21
स गाढविद्धस्तेनाशु महाराज स्तनान्तरे
रथात्पुरुषशार्दूलः संभिन्नहृदयो ऽपतत्
sa gāḍhaviddhastenāśu mahārāja stanāntare
rathātpuruṣaśārdūlaḥ saṃbhinnahṛdayo 'patat
- 22
बृहत्क्षत्रे हते राजन्केकयानां महारथे
शैशुपालिः सुसंक्रुद्धो यन्तारम् इदम् अब्रवीत्
bṛhatkṣatre hate rājankekayānāṃ mahārathe
śaiśupāliḥ susaṃkruddho yantāram idam abravīt
- 23
सारथे याहि यत्रैष द्रोणस्तिष्ठति दंशितः
विनिघ्नन्केकयान्सर्वान्पाञ्चालानां च वाहिनीम्
sārathe yāhi yatraiṣa droṇastiṣṭhati daṃśitaḥ
vinighnankekayānsarvānpāñcālānāṃ ca vāhinīm
- 24
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सारथी रथिनां वरम्
द्रोणाय प्रापयामास काम्बोजैर्जवनैर्हयैः
tasya tadvacanaṃ śrutvā sārathī rathināṃ varam
droṇāya prāpayāmāsa kāmbojairjavanairhayaiḥ
- 25
धृष्टकेतुश्च चेदीनाम् ऋषभो ऽतिबलोदितः
सहसा प्रापतद्द्रोणं पतंग इव पावकम्
dhṛṣṭaketuśca cedīnām ṛṣabho 'tibaloditaḥ
sahasā prāpataddroṇaṃ pataṃga iva pāvakam
- 26
सो ऽभ्यविध्यत्ततो द्रोणं षष्ट्या साश्वरथध्वजम्
पुनश्चान्यैः शरैस्तीक्ष्णैः सुप्तं व्याघ्रं तुदन्न् इव
so 'bhyavidhyattato droṇaṃ ṣaṣṭyā sāśvarathadhvajam
punaścānyaiḥ śaraistīkṣṇaiḥ suptaṃ vyāghraṃ tudann iva
- 27
तस्य द्रोणो धनुर्मध्ये क्षुरप्रेण शितेन ह
चिछेद राज्ञो बलिनो यतमानस्य संयुगे
tasya droṇo dhanurmadhye kṣurapreṇa śitena ha
cicheda rājño balino yatamānasya saṃyuge
- 28
अथान्यद्धनुर् आदाय शैशुपालिर्महारथः
विव्याध सायकैर्द्रोणं पुनः सुनिशितैर्दृढैः
athānyaddhanur ādāya śaiśupālirmahārathaḥ
vivyādha sāyakairdroṇaṃ punaḥ suniśitairdṛḍhaiḥ
- 29
तस्य द्रोणो हयान्हत्वा सारथिं च महाबलः
अथैनं पञ्चविंशत्या सायकानां समार्पयत्
tasya droṇo hayānhatvā sārathiṃ ca mahābalaḥ
athainaṃ pañcaviṃśatyā sāyakānāṃ samārpayat
- 30
विरथो विधनुष्कश्च चेदिराजो ऽपि संयुगे
गदां चिक्षेप संक्रुद्धो भारद्वाजरथं प्रति
viratho vidhanuṣkaśca cedirājo 'pi saṃyuge
gadāṃ cikṣepa saṃkruddho bhāradvājarathaṃ prati

