59 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रयाते तव सैन्यं तु युयुधाने युयुत्सया
धर्मराजो महाराज स्वेनानीकेन संवृतः
प्रायाद्द्रोणरथप्रेप्सुर्युयुधानस्य पृष्ठतः
saṃjaya uvāca
prayāte tava sainyaṃ tu yuyudhāne yuyutsayā
dharmarājo mahārāja svenānīkena saṃvṛtaḥ
prāyāddroṇarathaprepsuryuyudhānasya pṛṣṭhataḥ
- 2
ततः पाञ्चालराजस्य पुत्रः समरदुर्मदः
प्राक्रोशत्पाण्डवानीके वसुदानश्च पार्थिवः
tataḥ pāñcālarājasya putraḥ samaradurmadaḥ
prākrośatpāṇḍavānīke vasudānaśca pārthivaḥ
- 3
आगच्छत प्रहरत द्रुतं विपरिधावत
यथा सुखेन गच्छेत सात्यकिर्युद्धदुर्मदः
āgacchata praharata drutaṃ viparidhāvata
yathā sukhena gaccheta sātyakiryuddhadurmadaḥ
- 4
महारथा हि बहवो यतिष्यन्त्यस्य निर्जये
इति ब्रुवन्तो वेगेन समापेतुर्बलं तव
mahārathā hi bahavo yatiṣyantyasya nirjaye
iti bruvanto vegena samāpeturbalaṃ tava
- 5
वयं प्रतिजिगीषन्तस्तत्र तान्समभिद्रुताः
ततः शब्दो महान् आसीद्युयुधानरथं प्रति
vayaṃ pratijigīṣantastatra tānsamabhidrutāḥ
tataḥ śabdo mahān āsīdyuyudhānarathaṃ prati
- 6
प्रकम्प्यमाना महती तव पुत्रस्य वाहिनी
सात्वतेन महाराज शतधाभिव्यदीर्यत
prakampyamānā mahatī tava putrasya vāhinī
sātvatena mahārāja śatadhābhivyadīryata
- 7
तस्यां विदीर्यमाणायां शिनेः पौत्रो महारथः
सप्त वीरान्महेष्वासान् अग्रानीके व्यपोथयत्
tasyāṃ vidīryamāṇāyāṃ śineḥ pautro mahārathaḥ
sapta vīrānmaheṣvāsān agrānīke vyapothayat
- 8
ते भीता मृद्यमानाश्च प्रमृष्टा दीर्घबाहुना
आयोधनं जहुर्वीरा दृष्ट्वा तम् अतिमानुषम्
te bhītā mṛdyamānāśca pramṛṣṭā dīrghabāhunā
āyodhanaṃ jahurvīrā dṛṣṭvā tam atimānuṣam
- 9
रथैर्विमथिताक्षैश्च भग्ननीडैश्च मारिष
चक्रैर्विमथितैश्छिन्नैर्ध्वजैश्च विनिपातितैः
rathairvimathitākṣaiśca bhagnanīḍaiśca māriṣa
cakrairvimathitaiśchinnairdhvajaiśca vinipātitaiḥ
- 10
अनुकर्षैः पताकाभिः शिरस्त्राणैः सकाञ्चनैः
बाहुभिश्चन्दनादिग्धैः साङ्गदैश्च विशां पते
anukarṣaiḥ patākābhiḥ śirastrāṇaiḥ sakāñcanaiḥ
bāhubhiścandanādigdhaiḥ sāṅgadaiśca viśāṃ pate
- 11
हस्तिहस्तोपमैश्चापि भुजगाभोगसंनिभैः
ऊरुभिः पृथिवी छन्ना मनुजानां नरोत्तम
hastihastopamaiścāpi bhujagābhogasaṃnibhaiḥ
ūrubhiḥ pṛthivī channā manujānāṃ narottama
- 12
शशाङ्कसंनिकाशैश्च वदनैश्चारुकुण्डलैः
पतितैर्वृषभाक्षाणां बभौ भारत मेदिनी
śaśāṅkasaṃnikāśaiśca vadanaiścārukuṇḍalaiḥ
patitairvṛṣabhākṣāṇāṃ babhau bhārata medinī
- 13
गजैश्च बहुधा छिन्नैः शयानैः पर्वतोपमैः
रराजातिभृशं भूमिर्विकीर्णैर् इव पर्वतैः
gajaiśca bahudhā chinnaiḥ śayānaiḥ parvatopamaiḥ
rarājātibhṛśaṃ bhūmirvikīrṇair iva parvataiḥ
- 14
तपनीयमयैर्योक्त्रैर्मुक्ताजालविभूषितैः
उरश्छदैर्विचित्रैश्च व्यशोभन्त तुरंगमाः
गतसत्त्वा महीं प्राप्य प्रमृष्टा दीर्घबाहुना
tapanīyamayairyoktrairmuktājālavibhūṣitaiḥ
uraśchadairvicitraiśca vyaśobhanta turaṃgamāḥ
gatasattvā mahīṃ prāpya pramṛṣṭā dīrghabāhunā
- 15
नानाविधानि सैन्यानि तव हत्वा तु सात्वतः
प्रविष्टस्तावकं सैन्यं द्रावयित्वा चमूं भृशम्
nānāvidhāni sainyāni tava hatvā tu sātvataḥ
praviṣṭastāvakaṃ sainyaṃ drāvayitvā camūṃ bhṛśam
- 16
ततस्तेनैव मार्गेण येन यातो धनंजयः
इयेष सात्यकिर्गन्तुं ततो द्रोणेन वारितः
tatastenaiva mārgeṇa yena yāto dhanaṃjayaḥ
iyeṣa sātyakirgantuṃ tato droṇena vāritaḥ
- 17
भरद्वाजं समासाद्य युयुधानस्तु मारिष
नाभ्यवर्तत संक्रुद्धो वेलाम् इव जलाशयः
bharadvājaṃ samāsādya yuyudhānastu māriṣa
nābhyavartata saṃkruddho velām iva jalāśayaḥ
- 18
निवार्य तु रणे द्रोणो युयुधानं महारथम्
विव्याध निशितैर्बाणैः पञ्चभिर्मर्मभेदिभिः
nivārya tu raṇe droṇo yuyudhānaṃ mahāratham
vivyādha niśitairbāṇaiḥ pañcabhirmarmabhedibhiḥ
- 19
सात्यकिस्तु रणे द्रोणं राजन्विव्याध सप्तभिः
हेमपुङ्खैः शिलाधौतैः कङ्कबर्हिणवाजितैः
sātyakistu raṇe droṇaṃ rājanvivyādha saptabhiḥ
hemapuṅkhaiḥ śilādhautaiḥ kaṅkabarhiṇavājitaiḥ
- 20
तं षड्भिः सायकैर्द्रोणः साश्वयन्तारम् आर्दयत्
स तं न ममृषे द्रोणं युयुधानो महारथः
taṃ ṣaḍbhiḥ sāyakairdroṇaḥ sāśvayantāram ārdayat
sa taṃ na mamṛṣe droṇaṃ yuyudhāno mahārathaḥ
- 21
सिंहनादं ततः कृत्वा द्रोणं विव्याध सात्यकिः
दशभिः सायकैश्चान्यैः षड्भिर् अष्टाभिर् एव च
siṃhanādaṃ tataḥ kṛtvā droṇaṃ vivyādha sātyakiḥ
daśabhiḥ sāyakaiścānyaiḥ ṣaḍbhir aṣṭābhir eva ca
- 22
युयुधानः पुनर्द्रोणं विव्याध दशभिः शरैः
एकेन सारथिं चास्य चतुर्भिश्चतुरो हयान्
ध्वजम् एकेन बाणेन विव्याध युधि मारिष
yuyudhānaḥ punardroṇaṃ vivyādha daśabhiḥ śaraiḥ
ekena sārathiṃ cāsya caturbhiścaturo hayān
dhvajam ekena bāṇena vivyādha yudhi māriṣa
- 23
तं द्रोणः साश्वयन्तारं सरथध्वजम् आशुगैः
त्वरन्प्राच्छादयद्बाणैः शलभानाम् इव व्रजैः
taṃ droṇaḥ sāśvayantāraṃ sarathadhvajam āśugaiḥ
tvaranprācchādayadbāṇaiḥ śalabhānām iva vrajaiḥ
- 24
तथैव युयुधानो ऽपि द्रोणं बहुभिर् आशुगैः
प्राच्छादयद् असंभ्रान्तस्ततो द्रोण उवाच ह
tathaiva yuyudhāno 'pi droṇaṃ bahubhir āśugaiḥ
prācchādayad asaṃbhrāntastato droṇa uvāca ha
- 25
तवाचार्यो रणं हित्वा गतः कापुरुषो यथा
युध्यमानं हि मां हित्वा प्रदक्षिणम् अवर्तत
tavācāryo raṇaṃ hitvā gataḥ kāpuruṣo yathā
yudhyamānaṃ hi māṃ hitvā pradakṣiṇam avartata
- 26
त्वं हि मे युध्यतो नाद्य जीवन्मोक्ष्यसि माधव
यदि मां त्वं रणे हित्वा न यास्याचार्यवद्द्रुतम्
tvaṃ hi me yudhyato nādya jīvanmokṣyasi mādhava
yadi māṃ tvaṃ raṇe hitvā na yāsyācāryavaddrutam
- 27
सात्यकिर् उवाच
धनंजयस्य पदवीं धर्मराजस्य शासनात्
गच्छामि स्वस्ति ते ब्रह्मन्न मे कालात्ययो भवेत्
sātyakir uvāca
dhanaṃjayasya padavīṃ dharmarājasya śāsanāt
gacchāmi svasti te brahmanna me kālātyayo bhavet
- 28
संजय उवाच
एतावद् उक्त्वा शैनेय आचार्यं परिवर्जयन्
प्रयातः सहसा राजन्सारथिं चेदम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
etāvad uktvā śaineya ācāryaṃ parivarjayan
prayātaḥ sahasā rājansārathiṃ cedam abravīt
- 29
द्रोणः करिष्यते यत्नं सर्वथा मम वारणे
यत्तो याहि रणे सूत शृणु चेदं वचः परम्
droṇaḥ kariṣyate yatnaṃ sarvathā mama vāraṇe
yatto yāhi raṇe sūta śṛṇu cedaṃ vacaḥ param
- 30
एतद् आलोक्यते सैन्यम् आवन्त्यानां महाप्रभम्
अस्यानन्तरतस्त्वेतद्दाक्षिणात्यं महाबलम्
etad ālokyate sainyam āvantyānāṃ mahāprabham
asyānantaratastvetaddākṣiṇātyaṃ mahābalam

