45 shlokas
- 1
संजय उवाच
जित्वा यवनकाम्बोजान्युयुधानस्ततो ऽर्जुनम्
जगाम तव सैन्यस्य मध्येन रथिनां वरः
saṃjaya uvāca
jitvā yavanakāmbojānyuyudhānastato 'rjunam
jagāma tava sainyasya madhyena rathināṃ varaḥ
- 2
शरदंष्ट्रो नरव्याघ्रो विचित्रकवचच्छविः
मृगान्व्याघ्र इवाजिघ्रंस्तव सैन्यम् अभीषयत्
śaradaṃṣṭro naravyāghro vicitrakavacacchaviḥ
mṛgānvyāghra ivājighraṃstava sainyam abhīṣayat
- 3
स रथेन चरन्मार्गान्धनुर् अभ्रामयद्भृशम्
रुक्मपृष्ठं महावेगं रुक्मचन्द्रकसंकुलम्
sa rathena caranmārgāndhanur abhrāmayadbhṛśam
rukmapṛṣṭhaṃ mahāvegaṃ rukmacandrakasaṃkulam
- 4
रुक्माङ्गदशिरस्त्राणो रुक्मवर्मसमावृतः
रुक्मध्वजवरः शूरो मेरुशृङ्ग इवाबभौ
rukmāṅgadaśirastrāṇo rukmavarmasamāvṛtaḥ
rukmadhvajavaraḥ śūro meruśṛṅga ivābabhau
- 5
सधनुर्मण्डलः संख्ये तेजोभास्वररश्मिवान्
शरदीवोदितः सूर्यो नृसूर्यो विरराज ह
sadhanurmaṇḍalaḥ saṃkhye tejobhāsvararaśmivān
śaradīvoditaḥ sūryo nṛsūryo virarāja ha
- 6
वृषभस्कन्धविक्रान्तो वृषभाक्षो नरर्षभः
तावकानां बभौ मध्ये गवां मध्ये यथा वृषः
vṛṣabhaskandhavikrānto vṛṣabhākṣo nararṣabhaḥ
tāvakānāṃ babhau madhye gavāṃ madhye yathā vṛṣaḥ
- 7
मत्तद्विरदसंकाशं मत्तद्विरदगामिनम्
प्रभिन्नम् इव मातङ्गं यूथमध्ये व्यवस्थितम्
व्याघ्रा इव जिघांसन्तस्त्वदीयाभ्यद्रवन्रणे
mattadviradasaṃkāśaṃ mattadviradagāminam
prabhinnam iva mātaṅgaṃ yūthamadhye vyavasthitam
vyāghrā iva jighāṃsantastvadīyābhyadravanraṇe
- 8
द्रोणानीकम् अतिक्रान्तं भोजानीकं च दुस्तरम्
जलसंधार्णवं तीर्त्वा काम्बोजानां च वाहिनीम्
droṇānīkam atikrāntaṃ bhojānīkaṃ ca dustaram
jalasaṃdhārṇavaṃ tīrtvā kāmbojānāṃ ca vāhinīm
- 9
हार्दिक्यमकरान्मुक्तं तीर्णं वै सैन्यसागरम्
परिवव्रुः सुसंक्रुद्धास्त्वदीयाः सात्यकिं रथाः
hārdikyamakarānmuktaṃ tīrṇaṃ vai sainyasāgaram
parivavruḥ susaṃkruddhāstvadīyāḥ sātyakiṃ rathāḥ
- 10
दुर्योधनश्चित्रसेनो दुःशासनविविंशती
शकुनिर्दुःसहश्चैव युवा दुर्मर्षणः क्रथः
duryodhanaścitraseno duḥśāsanaviviṃśatī
śakunirduḥsahaścaiva yuvā durmarṣaṇaḥ krathaḥ
- 11
अन्ये च बहवः शूराः शस्त्रवन्तो दुरासदाः
पृष्ठतः सात्यकिं यान्तम् अन्वधावन्न् अमर्षिताः
anye ca bahavaḥ śūrāḥ śastravanto durāsadāḥ
pṛṣṭhataḥ sātyakiṃ yāntam anvadhāvann amarṣitāḥ
- 12
अथ शब्दो महान् आसीत्तव सैन्यस्य मारिष
मारुतोद्धूतवेगस्य सागरस्येव पर्वणि
atha śabdo mahān āsīttava sainyasya māriṣa
mārutoddhūtavegasya sāgarasyeva parvaṇi
- 13
तान् अभिद्रवतः सर्वान्समीक्ष्य शिनिपुंगवः
शनैर्याहीति यन्तारम् अब्रवीत्प्रहसन्न् इव
tān abhidravataḥ sarvānsamīkṣya śinipuṃgavaḥ
śanairyāhīti yantāram abravītprahasann iva
- 14
इदम् एति समुद्धूतं धार्तराष्ट्रस्य यद्बलम्
माम् एवाभिमुखं तूर्णं गजाश्वरथपत्तिमत्
idam eti samuddhūtaṃ dhārtarāṣṭrasya yadbalam
mām evābhimukhaṃ tūrṇaṃ gajāśvarathapattimat
- 15
नादयन्वै दिशः सर्वा रथघोषेण सारथे
पृथिवीं चान्तरिक्षं च कम्पयन्सागरान् अपि
nādayanvai diśaḥ sarvā rathaghoṣeṇa sārathe
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca kampayansāgarān api
- 16
एतद्बलार्णवं तात वारयिष्ये महारणे
पौर्णमास्याम् इवोद्धूतं वेलेव सलिलाशयम्
etadbalārṇavaṃ tāta vārayiṣye mahāraṇe
paurṇamāsyām ivoddhūtaṃ veleva salilāśayam
- 17
पश्य मे सूत विक्रान्तम् इन्द्रस्येव महामृधे
एष सैन्यानि शत्रूणां विधमामि शितैः शरैः
paśya me sūta vikrāntam indrasyeva mahāmṛdhe
eṣa sainyāni śatrūṇāṃ vidhamāmi śitaiḥ śaraiḥ
- 18
निहतान् आहवे पश्य पदात्यश्वरथद्विपान्
मच्छरैर् अग्निसंकाशैर्विदेहासून्सहस्रशः
nihatān āhave paśya padātyaśvarathadvipān
maccharair agnisaṃkāśairvidehāsūnsahasraśaḥ
- 19
इत्येवं ब्रुवतस्तस्य सात्यकेर् अमितौजसः
समीपं सैनिकास्ते तु शीघ्रम् ईयुर्युयुत्सवः
जह्य् आद्रवस्व तिष्ठेति पश्य पश्येति वादिनः
ityevaṃ bruvatastasya sātyaker amitaujasaḥ
samīpaṃ sainikāste tu śīghram īyuryuyutsavaḥ
jahy ādravasva tiṣṭheti paśya paśyeti vādinaḥ
- 20
तान् एवं ब्रुवतो वीरान्सात्यकिर्निशितैः शरैः
जघान त्रिशतान् अश्वान्कुञ्जरांश्च चतुःशतान्
tān evaṃ bruvato vīrānsātyakirniśitaiḥ śaraiḥ
jaghāna triśatān aśvānkuñjarāṃśca catuḥśatān
- 21
स संप्रहारस्तुमुलस्तस्य तेषां च धन्विनाम्
देवासुररणप्रख्यः प्रावर्तत जनक्षयः
sa saṃprahārastumulastasya teṣāṃ ca dhanvinām
devāsuraraṇaprakhyaḥ prāvartata janakṣayaḥ
- 22
मेघजालनिभं सैन्यं तव पुत्रस्य मारिष
प्रत्यगृह्णाच्छिनेः पौत्रः शरैर् आशीविषोपमैः
meghajālanibhaṃ sainyaṃ tava putrasya māriṣa
pratyagṛhṇācchineḥ pautraḥ śarair āśīviṣopamaiḥ
- 23
प्रच्छाद्यमानः समरे शरजालैः स वीर्यवान्
असंभ्रमं महाराज तावकान् अवधीद्बहून्
pracchādyamānaḥ samare śarajālaiḥ sa vīryavān
asaṃbhramaṃ mahārāja tāvakān avadhīdbahūn
- 24
आश्चर्यं तत्र राजेन्द्र सुमहद्दृष्टवान् अहम्
न मोघः सायकः कश्चित्सात्यकेर् अभवत्प्रभो
āścaryaṃ tatra rājendra sumahaddṛṣṭavān aham
na moghaḥ sāyakaḥ kaścitsātyaker abhavatprabho
- 25
रथनागाश्वकलिलः पदात्यूर्मिसमाकुलः
शैनेयवेलाम् आसाद्य स्थितः सैन्यमहार्णवः
rathanāgāśvakalilaḥ padātyūrmisamākulaḥ
śaineyavelām āsādya sthitaḥ sainyamahārṇavaḥ
- 26
संभ्रान्तनरनागाश्वम् आवर्तत मुहुर्मुहुः
तत्सैन्यम् इषुभिस्तेन वध्यमानं समन्ततः
बभ्राम तत्र तत्रैव गावः शीतार्दिता इव
saṃbhrāntanaranāgāśvam āvartata muhurmuhuḥ
tatsainyam iṣubhistena vadhyamānaṃ samantataḥ
babhrāma tatra tatraiva gāvaḥ śītārditā iva
- 27
पदातिनं रथं नागं सादिनं तुरगं तथा
अविद्धं तत्र नाद्राक्षं युयुधानस्य सायकैः
padātinaṃ rathaṃ nāgaṃ sādinaṃ turagaṃ tathā
aviddhaṃ tatra nādrākṣaṃ yuyudhānasya sāyakaiḥ
- 28
न तादृक्कदनं राजन्कृतवांस्तत्र फल्गुनः
यादृक्क्षयम् अनीकानाम् अकरोत्सात्यकिर्नृप
अत्यर्जुनं शिनेः पौत्रो युध्यते भरतर्षभ
na tādṛkkadanaṃ rājankṛtavāṃstatra phalgunaḥ
yādṛkkṣayam anīkānām akarotsātyakirnṛpa
atyarjunaṃ śineḥ pautro yudhyate bharatarṣabha
- 29
ततो दुर्योधनो राजा सात्वतस्य त्रिभिः शरैः
विव्याध सूतं निशितैश्चतुर्भिश्चतुरो हयान्
tato duryodhano rājā sātvatasya tribhiḥ śaraiḥ
vivyādha sūtaṃ niśitaiścaturbhiścaturo hayān
- 30
सात्यकिं च त्रिभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सो ऽष्टभिः
दुःशासनः षोडशभिर्विव्याध शिनिपुंगवम्
sātyakiṃ ca tribhirviddhvā punarvivyādha so 'ṣṭabhiḥ
duḥśāsanaḥ ṣoḍaśabhirvivyādha śinipuṃgavam

