54 shlokas
- 1
संजय उवाच
शृणुष्वैकमना राजन्यन्मां त्वं परिपृच्छसि
द्राव्यमाणे बले तस्मिन्हार्दिक्येन महात्मना
saṃjaya uvāca
śṛṇuṣvaikamanā rājanyanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
drāvyamāṇe bale tasminhārdikyena mahātmanā
- 2
लज्जयावनते चापि प्रहृष्टैश्चैव तावकैः
द्वीपो य आसीत्पाण्डूनाम् अगाधे गाधम् इच्छताम्
lajjayāvanate cāpi prahṛṣṭaiścaiva tāvakaiḥ
dvīpo ya āsītpāṇḍūnām agādhe gādham icchatām
- 3
श्रुत्वा तु निनदं भीमं तावकानां महाहवे
शैनेयस्त्वरितो राजन्कृतवर्माणम् अभ्ययात्
śrutvā tu ninadaṃ bhīmaṃ tāvakānāṃ mahāhave
śaineyastvarito rājankṛtavarmāṇam abhyayāt
- 4
कृतवर्मा तु हार्दिक्यः शैनेयं निशितैः शरैः
अवाकिरत्सुसंक्रुद्धस्ततो ऽक्रुध्यत सात्यकिः
kṛtavarmā tu hārdikyaḥ śaineyaṃ niśitaiḥ śaraiḥ
avākiratsusaṃkruddhastato 'krudhyata sātyakiḥ
- 5
ततः सुनिशितं भल्लं शैनेयः कृतवर्मणे
प्रेषयामास समरे शरांश्च चतुरो ऽपरान्
tataḥ suniśitaṃ bhallaṃ śaineyaḥ kṛtavarmaṇe
preṣayāmāsa samare śarāṃśca caturo 'parān
- 6
ते तस्य जघ्निरे वाहान्भल्लेनास्याछिनद्धनुः
पृष्ठरक्षं तथा सूतम् अविध्यन्निशितैः शरैः
te tasya jaghnire vāhānbhallenāsyāchinaddhanuḥ
pṛṣṭharakṣaṃ tathā sūtam avidhyanniśitaiḥ śaraiḥ
- 7
ततस्तं विरथं कृत्वा सात्यकिः सत्यविक्रमः
सेनाम् अस्यार्दयामास शरैः संनतपर्वभिः
tatastaṃ virathaṃ kṛtvā sātyakiḥ satyavikramaḥ
senām asyārdayāmāsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 8
साभज्यताथ पृतना शैनेयशरपीडिता
ततः प्रायाद्वै त्वरितः सात्यकिः सत्यविक्रमः
sābhajyatātha pṛtanā śaineyaśarapīḍitā
tataḥ prāyādvai tvaritaḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ
- 9
शृणु राजन्यद् अकरोत्तव सैन्येषु वीर्यवान्
अतीत्य स महाराज द्रोणानीकमहार्णवम्
śṛṇu rājanyad akarottava sainyeṣu vīryavān
atītya sa mahārāja droṇānīkamahārṇavam
- 10
पराजित्य च संहृष्टः कृतवर्माणम् आहवे
यन्तारम् अब्रवीच्छूरः शनैर्याहीत्यसंभ्रमम्
parājitya ca saṃhṛṣṭaḥ kṛtavarmāṇam āhave
yantāram abravīcchūraḥ śanairyāhītyasaṃbhramam
- 11
दृष्ट्वा तु तव तत्सैन्यं रथाश्वद्विपसंकुलम्
पदातिजनसम्पूर्णम् अब्रवीत्सारथिं पुनः
dṛṣṭvā tu tava tatsainyaṃ rathāśvadvipasaṃkulam
padātijanasampūrṇam abravītsārathiṃ punaḥ
- 12
यद् एतन्मेघसंकाशं द्रोणानीकस्य सव्यतः
सुमहत्कुञ्जरानीकं यस्य रुक्मरथो मुखम्
yad etanmeghasaṃkāśaṃ droṇānīkasya savyataḥ
sumahatkuñjarānīkaṃ yasya rukmaratho mukham
- 13
एते हि बहवः सूत दुर्निवार्याश्च संयुगे
दुर्योधनसमादिष्टा मदर्थे त्यक्तजीविताः
राजपुत्रा महेष्वासाः सर्वे विक्रान्तयोधिनः
ete hi bahavaḥ sūta durnivāryāśca saṃyuge
duryodhanasamādiṣṭā madarthe tyaktajīvitāḥ
rājaputrā maheṣvāsāḥ sarve vikrāntayodhinaḥ
- 14
त्रिगर्तानां रथोदाराः सुवर्णविकृतध्वजाः
माम् एवाभिमुखा वीरा योत्स्यमाना व्यवस्थिताः
trigartānāṃ rathodārāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ
mām evābhimukhā vīrā yotsyamānā vyavasthitāḥ
- 15
अत्र मां प्रापय क्षिप्रम् अश्वांश्चोदय सारथे
त्रिगर्तैः सह योत्स्यामि भारद्वाजस्य पश्यतः
atra māṃ prāpaya kṣipram aśvāṃścodaya sārathe
trigartaiḥ saha yotsyāmi bhāradvājasya paśyataḥ
- 16
ततः प्रायाच्छनैः सूतः सात्वतस्य मते स्थितः
रथेनादित्यवर्णेन भास्वरेण पताकिना
tataḥ prāyācchanaiḥ sūtaḥ sātvatasya mate sthitaḥ
rathenādityavarṇena bhāsvareṇa patākinā
- 17
तम् ऊहुः सारथेर्वश्या वल्गमाना हयोत्तमाः
वायुवेगसमाः संख्ये कुन्देन्दुरजतप्रभाः
tam ūhuḥ sārathervaśyā valgamānā hayottamāḥ
vāyuvegasamāḥ saṃkhye kundendurajataprabhāḥ
- 18
आपतन्तं रथं तं तु शङ्खवर्णैर्हयोत्तमैः
परिवव्रुस्ततः शूरा गजानीकेन सर्वतः
किरन्तो विविधांस्तीक्ष्णान्सायकांल्लघुवेधिनः
āpatantaṃ rathaṃ taṃ tu śaṅkhavarṇairhayottamaiḥ
parivavrustataḥ śūrā gajānīkena sarvataḥ
kiranto vividhāṃstīkṣṇānsāyakāṃllaghuvedhinaḥ
- 19
सात्वतो ऽपि शितैर्बाणैर्गजानीकम् अयोधयत्
पर्वतान् इव वर्षेण तपान्ते जलदो महान्
sātvato 'pi śitairbāṇairgajānīkam ayodhayat
parvatān iva varṣeṇa tapānte jalado mahān
- 20
वज्राशनिसमस्पर्शैर्वध्यमानाः शरैर्गजाः
प्राद्रवन्रणम् उत्सृज्य शिनिवीर्यसमीरितैः
vajrāśanisamasparśairvadhyamānāḥ śarairgajāḥ
prādravanraṇam utsṛjya śinivīryasamīritaiḥ
- 21
शीर्णदन्ता विरुधिरा भिन्नमस्तकपिण्डकाः
विशीर्णकर्णास्यकरा विनियन्तृपताकिनः
śīrṇadantā virudhirā bhinnamastakapiṇḍakāḥ
viśīrṇakarṇāsyakarā viniyantṛpatākinaḥ
- 22
संभिन्नवर्मघण्टाश्च संनिकृत्तमहाध्वजाः
हतारोहा दिशो राजन्भेजिरे भ्रष्टकम्बलाः
saṃbhinnavarmaghaṇṭāśca saṃnikṛttamahādhvajāḥ
hatārohā diśo rājanbhejire bhraṣṭakambalāḥ
- 23
रुवन्तो विविधान्रावाञ्जलदोपमनिस्वनाः
नाराचैर्वत्सदन्तैश्च सात्वतेन विदारिताः
ruvanto vividhānrāvāñjaladopamanisvanāḥ
nārācairvatsadantaiśca sātvatena vidāritāḥ
- 24
तस्मिन्द्रुते गजानीके जलसंधो महारथः
यत्तः संप्रापयन्नागं रजताश्वरथं प्रति
tasmindrute gajānīke jalasaṃdho mahārathaḥ
yattaḥ saṃprāpayannāgaṃ rajatāśvarathaṃ prati
- 25
रुक्मवर्णकरः शूरस्तपनीयाङ्गदः शुचिः
कुण्डली मुकुटी शङ्खी रक्तचन्दनरूषितः
rukmavarṇakaraḥ śūrastapanīyāṅgadaḥ śuciḥ
kuṇḍalī mukuṭī śaṅkhī raktacandanarūṣitaḥ
- 26
शिरसा धारयन्दीप्तां तपनीयमयीं स्रजम्
उरसा धारयन्निष्कं कण्ठसूत्रं च भास्वरम्
śirasā dhārayandīptāṃ tapanīyamayīṃ srajam
urasā dhārayanniṣkaṃ kaṇṭhasūtraṃ ca bhāsvaram
- 27
चापं च रुक्मविकृतं विधुन्वन्गजमूर्धनि
अशोभत महाराज सविद्युद् इव तोयदः
cāpaṃ ca rukmavikṛtaṃ vidhunvangajamūrdhani
aśobhata mahārāja savidyud iva toyadaḥ
- 28
तम् आपतन्तं सहसा मागधस्य गजोत्तमम्
सात्यकिर्वारयामास वेलेवोद्वृत्तम् अर्णवम्
tam āpatantaṃ sahasā māgadhasya gajottamam
sātyakirvārayāmāsa velevodvṛttam arṇavam
- 29
नागं निवारितं दृष्ट्वा शैनेयस्य शरोत्तमैः
अक्रुध्यत रणे राजञ्जलसंधो महाबलः
nāgaṃ nivāritaṃ dṛṣṭvā śaineyasya śarottamaiḥ
akrudhyata raṇe rājañjalasaṃdho mahābalaḥ
- 30
ततः क्रुद्धो महेष्वासो मार्गणैर्भारसाधनैः
अविध्यत शिनेः पौत्रं जलसंधो महोरसि
tataḥ kruddho maheṣvāso mārgaṇairbhārasādhanaiḥ
avidhyata śineḥ pautraṃ jalasaṃdho mahorasi

