53 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो युधिष्ठिरो द्रोणं दृष्ट्वान्तिकम् उपागतम्
महता शरवर्षेण प्रत्यगृह्णाद् अभीतवत्
saṃjaya uvāca
tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ dṛṣṭvāntikam upāgatam
mahatā śaravarṣeṇa pratyagṛhṇād abhītavat
- 2
ततो हलहलाशब्द आसीद्यौधिष्ठिरे बले
जिघृक्षति महासिंहे गजानाम् इव यूथपम्
tato halahalāśabda āsīdyaudhiṣṭhire bale
jighṛkṣati mahāsiṃhe gajānām iva yūthapam
- 3
दृष्ट्वा द्रोणं ततः शूरः सत्यजित्सत्यविक्रमः
युधिष्ठिरं परिप्रेप्सुम् आचार्यं समुपाद्रवत्
dṛṣṭvā droṇaṃ tataḥ śūraḥ satyajitsatyavikramaḥ
yudhiṣṭhiraṃ pariprepsum ācāryaṃ samupādravat
- 4
तत आचार्यपाञ्चाल्यौ युयुधाते परस्परम्
विक्षोभयन्तौ तत्सैन्यम् इन्द्रवैरोचनाविव
tata ācāryapāñcālyau yuyudhāte parasparam
vikṣobhayantau tatsainyam indravairocanāviva
- 5
ततः सत्यजितं तीक्ष्णैर्दशभिर्मर्मभेदिभिः
अविध्यच्छीघ्रम् आचार्यश्छित्त्वास्य सशरं धनुः
tataḥ satyajitaṃ tīkṣṇairdaśabhirmarmabhedibhiḥ
avidhyacchīghram ācāryaśchittvāsya saśaraṃ dhanuḥ
- 6
स शीघ्रतरम् आदाय धनुर् अन्यत्प्रतापवान्
द्रोणं सो ऽभिजघानाशु विंशद्भिः कङ्कपत्रिभिः
sa śīghrataram ādāya dhanur anyatpratāpavān
droṇaṃ so 'bhijaghānāśu viṃśadbhiḥ kaṅkapatribhiḥ
- 7
ज्ञात्वा सत्यजिता द्रोणं ग्रस्यमानम् इवाहवे
वृकः शरशतैस्तीक्ष्णैः पाञ्चाल्यो द्रोणम् अर्दयत्
jñātvā satyajitā droṇaṃ grasyamānam ivāhave
vṛkaḥ śaraśataistīkṣṇaiḥ pāñcālyo droṇam ardayat
- 8
संछाद्यमानं समरे द्रोणं दृष्ट्वा महारथम्
चुक्रुशुः पाण्डवा राजन्वस्त्राणि दुधुवुश्च ह
saṃchādyamānaṃ samare droṇaṃ dṛṣṭvā mahāratham
cukruśuḥ pāṇḍavā rājanvastrāṇi dudhuvuśca ha
- 9
वृकस्तु परमक्रुद्धो द्रोणं षष्ट्या स्तनान्तरे
विव्याध बलवान्राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
vṛkastu paramakruddho droṇaṃ ṣaṣṭyā stanāntare
vivyādha balavānrājaṃstad adbhutam ivābhavat
- 10
द्रोणस्तु शरवर्षेण छाद्यमानो महारथः
वेगं चक्रे महावेगः क्रोधाद् उद्वृत्य चक्षुषी
droṇastu śaravarṣeṇa chādyamāno mahārathaḥ
vegaṃ cakre mahāvegaḥ krodhād udvṛtya cakṣuṣī
- 11
ततः सत्यजितश्चापं छित्त्वा द्रोणो वृकस्य च
षड्भिः ससूतं सहयं शरैर्द्रोणो ऽवधीद्वृकम्
tataḥ satyajitaścāpaṃ chittvā droṇo vṛkasya ca
ṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ śarairdroṇo 'vadhīdvṛkam
- 12
अथान्यद्धनुर् आदाय सत्यजिद्वेगवत्तरम्
साश्वं ससूतं विशिखैर्द्रोणं विव्याध सध्वजम्
athānyaddhanur ādāya satyajidvegavattaram
sāśvaṃ sasūtaṃ viśikhairdroṇaṃ vivyādha sadhvajam
- 13
स तन्न ममृषे द्रोणः पाञ्चाल्येनार्दनं मृधे
ततस्तस्य विनाशाय सत्वरं व्यसृजच्छरान्
sa tanna mamṛṣe droṇaḥ pāñcālyenārdanaṃ mṛdhe
tatastasya vināśāya satvaraṃ vyasṛjaccharān
- 14
हयान्ध्वजं धनुर्मुष्टिम् उभौ च पार्ष्णिसारथी
अवाकिरत्ततो द्रोणः शरवर्षैः सहस्रशः
hayāndhvajaṃ dhanurmuṣṭim ubhau ca pārṣṇisārathī
avākirattato droṇaḥ śaravarṣaiḥ sahasraśaḥ
- 15
तथा संछिद्यमानेषु कार्मुकेषु पुनः पुनः
पाञ्चाल्यः परमास्त्रज्ञः शोणाश्वं समयोधयत्
tathā saṃchidyamāneṣu kārmukeṣu punaḥ punaḥ
pāñcālyaḥ paramāstrajñaḥ śoṇāśvaṃ samayodhayat
- 16
स सत्यजितम् आलक्ष्य तथोदीर्णं महाहवे
अर्धचन्द्रेण चिछेद शिरस्तस्य महात्मनः
sa satyajitam ālakṣya tathodīrṇaṃ mahāhave
ardhacandreṇa cicheda śirastasya mahātmanaḥ
- 17
तस्मिन्हते महामात्रे पाञ्चालानां रथर्षभे
अपायाज्जवनैर् अश्वैर्द्रोणात्त्रस्तो युधिष्ठिरः
tasminhate mahāmātre pāñcālānāṃ ratharṣabhe
apāyājjavanair aśvairdroṇāttrasto yudhiṣṭhiraḥ
- 18
पाञ्चालाः केकया मत्स्याश्चेदिकारूषकोसलाः
युधिष्ठिरम् उदीक्षन्तो हृष्टा द्रोणम् उपाद्रवन्
pāñcālāḥ kekayā matsyāścedikārūṣakosalāḥ
yudhiṣṭhiram udīkṣanto hṛṣṭā droṇam upādravan
- 19
ततो युधिष्ठिरप्रेप्सुर् आचार्यः शत्रुपूगहा
व्यधमत्तान्यनीकानि तूलराशिम् इवानिलः
tato yudhiṣṭhiraprepsur ācāryaḥ śatrupūgahā
vyadhamattānyanīkāni tūlarāśim ivānilaḥ
- 20
निर्दहन्तम् अनीकानि तानि तानि पुनः पुनः
द्रोणं मत्स्याद् अवरजः शतानीको ऽभ्यवर्तत
nirdahantam anīkāni tāni tāni punaḥ punaḥ
droṇaṃ matsyād avarajaḥ śatānīko 'bhyavartata
- 21
सूर्यरश्मिप्रतीकाशैः कर्मारपरिमार्जितैः
षड्भिः ससूतं सहयं द्रोणं विद्ध्वानदद्भृशम्
sūryaraśmipratīkāśaiḥ karmāraparimārjitaiḥ
ṣaḍbhiḥ sasūtaṃ sahayaṃ droṇaṃ viddhvānadadbhṛśam
- 22
तस्य नानदतो द्रोणः शिरः कायात्सकुण्डलम्
क्षुरेणापाहरत्तूर्णं ततो मत्स्याः प्रदुद्रुवुः
tasya nānadato droṇaḥ śiraḥ kāyātsakuṇḍalam
kṣureṇāpāharattūrṇaṃ tato matsyāḥ pradudruvuḥ
- 23
मत्स्याञ्जित्वाजयच्चेदीन्कारूषान्केकयान् अपि
पाञ्चालान्सृञ्जयान्पाण्डून्भारद्वाजः पुनः पुनः
matsyāñjitvājayaccedīnkārūṣānkekayān api
pāñcālānsṛñjayānpāṇḍūnbhāradvājaḥ punaḥ punaḥ
- 24
तं दहन्तम् अनीकानि क्रुद्धम् अग्निं यथा वनम्
दृष्ट्वा रुक्मरथं क्रुद्धं समकम्पन्त सृञ्जयाः
taṃ dahantam anīkāni kruddham agniṃ yathā vanam
dṛṣṭvā rukmarathaṃ kruddhaṃ samakampanta sṛñjayāḥ
- 25
उत्तमं ह्यादधानस्य धनुर् अस्याशुकारिणः
ज्याघोषो निघ्नतो ऽमित्रान्दिक्षु सर्वासु शुश्रुवे
uttamaṃ hyādadhānasya dhanur asyāśukāriṇaḥ
jyāghoṣo nighnato 'mitrāndikṣu sarvāsu śuśruve
- 26
नागान् अश्वान्पदातींश्च रथिनो गजसादिनः
रौद्रा हस्तवता मुक्ताः प्रमथ्नन्ति स्म सायकाः
nāgān aśvānpadātīṃśca rathino gajasādinaḥ
raudrā hastavatā muktāḥ pramathnanti sma sāyakāḥ
- 27
नानद्यमानः पर्जन्यो मिश्रवातो हिमात्यये
अश्मवर्षम् इवावर्षत्परेषां भयम् आदधत्
nānadyamānaḥ parjanyo miśravāto himātyaye
aśmavarṣam ivāvarṣatpareṣāṃ bhayam ādadhat
- 28
सर्वा दिशः समचरत्सैन्यं विक्षोभयन्न् इव
बली शूरो महेष्वासो मित्राणाम् अभयंकरः
sarvā diśaḥ samacaratsainyaṃ vikṣobhayann iva
balī śūro maheṣvāso mitrāṇām abhayaṃkaraḥ
- 29
तस्य विद्युद् इवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम्
दिक्षु सर्वास्वपश्याम द्रोणस्यामिततेजसः
tasya vidyud ivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtam
dikṣu sarvāsvapaśyāma droṇasyāmitatejasaḥ
- 30
द्रोणस्तु पाण्डवानीके चकार कदनं महत्
यथा दैत्यगणे विष्णुः सुरासुरनमस्कृतः
droṇastu pāṇḍavānīke cakāra kadanaṃ mahat
yathā daityagaṇe viṣṇuḥ surāsuranamaskṛtaḥ

