28 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततस्ते सैनिकाः श्रुत्वा तं युधिष्ठिरनिग्रहम्
सिंहनादरवांश्चक्रुर्बाणशङ्खरवैः सह
saṃjaya uvāca
tataste sainikāḥ śrutvā taṃ yudhiṣṭhiranigraham
siṃhanādaravāṃścakrurbāṇaśaṅkharavaiḥ saha
- 2
तत्तु सर्वं यथावृत्तं धर्मराजेन भारत
आप्तैर् आशु परिज्ञातं भारद्वाजचिकीर्षितम्
tattu sarvaṃ yathāvṛttaṃ dharmarājena bhārata
āptair āśu parijñātaṃ bhāradvājacikīrṣitam
- 3
ततः सर्वान्समानाय्य भ्रातॄन्सैन्यांश्च सर्वशः
अब्रवीद्धर्मराजस्तु धनंजयम् इदं वचः
tataḥ sarvānsamānāyya bhrātṝnsainyāṃśca sarvaśaḥ
abravīddharmarājastu dhanaṃjayam idaṃ vacaḥ
- 4
श्रुतं ते पुरुषव्याघ्र द्रोणस्याद्य चिकीर्षितम्
यथा तन्न भवेत्सत्यं तथा नीतिर्विधीयताम्
śrutaṃ te puruṣavyāghra droṇasyādya cikīrṣitam
yathā tanna bhavetsatyaṃ tathā nītirvidhīyatām
- 5
सान्तरं हि प्रतिज्ञातं द्रोणेनामित्रकर्शन
तच्चान्तरम् अमोघेषौ त्वयि तेन समाहितम्
sāntaraṃ hi pratijñātaṃ droṇenāmitrakarśana
taccāntaram amogheṣau tvayi tena samāhitam
- 6
स त्वम् अद्य महाबाहो युध्यस्व मदनन्तरम्
यथा दुर्योधनः कामं नेमं द्रोणाद् अवाप्नुयात्
sa tvam adya mahābāho yudhyasva madanantaram
yathā duryodhanaḥ kāmaṃ nemaṃ droṇād avāpnuyāt
- 7
अर्जुन उवाच
यथा मे न वधः कार्य आचार्यस्य कथंचन
तथा तव परित्यागो न मे राजंश्चिकीर्षितः
arjuna uvāca
yathā me na vadhaḥ kārya ācāryasya kathaṃcana
tathā tava parityāgo na me rājaṃścikīrṣitaḥ
- 8
अप्येवं पाण्डव प्राणान् उत्सृजेयम् अहं युधि
प्रतीयां नाहम् आचार्यं त्वां न जह्यां कथंचन
apyevaṃ pāṇḍava prāṇān utsṛjeyam ahaṃ yudhi
pratīyāṃ nāham ācāryaṃ tvāṃ na jahyāṃ kathaṃcana
- 9
त्वां निगृह्याहवे राजन्धार्तराष्ट्रो यम् इच्छति
न स तं जीवलोके ऽस्मिन्कामं प्राप्तः कथंचन
tvāṃ nigṛhyāhave rājandhārtarāṣṭro yam icchati
na sa taṃ jīvaloke 'sminkāmaṃ prāptaḥ kathaṃcana
- 10
प्रपतेद्द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकलीभवेत्
न त्वां द्रोणो निगृह्णीयाज्जीवमाने मयि ध्रुवम्
prapateddyauḥ sanakṣatrā pṛthivī śakalībhavet
na tvāṃ droṇo nigṛhṇīyājjīvamāne mayi dhruvam
- 11
यदि तस्य रणे साह्यं कुरुते वज्रभृत्स्वयम्
देवैर्वा सहितो दैत्यैर्न त्वां प्राप्स्यत्यसौ मृधे
yadi tasya raṇe sāhyaṃ kurute vajrabhṛtsvayam
devairvā sahito daityairna tvāṃ prāpsyatyasau mṛdhe
- 12
मयि जीवति राजेन्द्र न भयं कर्तुम् अर्हसि
द्रोणाद् अस्त्रभृतां श्रेष्ठात्सर्वशस्त्रभृताम् अपि
mayi jīvati rājendra na bhayaṃ kartum arhasi
droṇād astrabhṛtāṃ śreṣṭhātsarvaśastrabhṛtām api
- 13
न स्मराम्यनृतां वाचं न स्मरामि पराजयम्
न स्मरामि प्रतिश्रुत्य किंचिद् अप्यनपाकृतम्
na smarāmyanṛtāṃ vācaṃ na smarāmi parājayam
na smarāmi pratiśrutya kiṃcid apyanapākṛtam
- 14
संजय उवाच
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह
प्रावाद्यन्त महाराज पाण्डवानां निवेशने
saṃjaya uvāca
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāścānakaiḥ saha
prāvādyanta mahārāja pāṇḍavānāṃ niveśane
- 15
सिंहनादश्च संजज्ञे पाण्डवानां महात्मनाम्
धनुर्ज्यातलशब्दश्च गगनस्पृक्सुभैरवः
siṃhanādaśca saṃjajñe pāṇḍavānāṃ mahātmanām
dhanurjyātalaśabdaśca gaganaspṛksubhairavaḥ
- 16
तं श्रुत्वा शङ्खनिर्घोषं पाण्डवस्य महात्मनः
त्वदीयेष्वप्यनीकेषु वादित्राण्यभिजघ्निरे
taṃ śrutvā śaṅkhanirghoṣaṃ pāṇḍavasya mahātmanaḥ
tvadīyeṣvapyanīkeṣu vāditrāṇyabhijaghnire
- 17
ततो व्यूढान्यनीकानि तव तेषां च भारत
शनैर् उपेयुर् अन्योन्यं योत्स्यमानानि संयुगे
tato vyūḍhānyanīkāni tava teṣāṃ ca bhārata
śanair upeyur anyonyaṃ yotsyamānāni saṃyuge
- 18
ततः प्रववृते युद्धं तुमुलं लोमहर्षणम्
पाण्डवानां कुरूणां च द्रोणपाञ्चाल्ययोर् अपि
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
pāṇḍavānāṃ kurūṇāṃ ca droṇapāñcālyayor api
- 19
यतमानाः प्रयत्नेन द्रोणानीकविशातने
न शेकुः सृञ्जया राजंस्तद्धि द्रोणेन पालितम्
yatamānāḥ prayatnena droṇānīkaviśātane
na śekuḥ sṛñjayā rājaṃstaddhi droṇena pālitam
- 20
तथैव तव पुत्रस्य रथोदाराः प्रहारिणः
न शेकुः पाण्डवीं सेनां पाल्यमानां किरीटिना
tathaiva tava putrasya rathodārāḥ prahāriṇaḥ
na śekuḥ pāṇḍavīṃ senāṃ pālyamānāṃ kirīṭinā
- 21
आस्तां ते स्तिमिते सेने रक्ष्यमाणे परस्परम्
संप्रसुप्ते यथा नक्तं वनराज्यौ सुपुष्पिते
āstāṃ te stimite sene rakṣyamāṇe parasparam
saṃprasupte yathā naktaṃ vanarājyau supuṣpite
- 22
ततो रुक्मरथो राजन्न् अर्केणेव विराजता
वरूथिना विनिष्पत्य व्यचरत्पृतनान्तरे
tato rukmaratho rājann arkeṇeva virājatā
varūthinā viniṣpatya vyacaratpṛtanāntare
- 23
तम् उद्यतं रथेनैकम् आशुकारिणम् आहवे
अनेकम् इव संत्रासान्मेनिरे पाण्डुसृञ्जयाः
tam udyataṃ rathenaikam āśukāriṇam āhave
anekam iva saṃtrāsānmenire pāṇḍusṛñjayāḥ
- 24
तेन मुक्ताः शरा घोरा विचेरुः सर्वतोदिशम्
त्रासयन्तो महाराज पाण्डवेयस्य वाहिनीम्
tena muktāḥ śarā ghorā viceruḥ sarvatodiśam
trāsayanto mahārāja pāṇḍaveyasya vāhinīm
- 25
मध्यं दिनम् अनुप्राप्तो गभस्तिशतसंवृतः
यथादृश्यत घर्मांशुस्तथा द्रोणो ऽप्यदृश्यत
madhyaṃ dinam anuprāpto gabhastiśatasaṃvṛtaḥ
yathādṛśyata gharmāṃśustathā droṇo 'pyadṛśyata
- 26
न चैनं पाण्डवेयानां कश्चिच्छक्नोति मारिष
वीक्षितुं समरे क्रुद्धं महेन्द्रम् इव दानवाः
na cainaṃ pāṇḍaveyānāṃ kaścicchaknoti māriṣa
vīkṣituṃ samare kruddhaṃ mahendram iva dānavāḥ
- 27
मोहयित्वा ततः सैन्यं भारद्वाजः प्रतापवान्
धृष्टद्युम्नबलं तूर्णं व्यधमन्निशितैः शरैः
mohayitvā tataḥ sainyaṃ bhāradvājaḥ pratāpavān
dhṛṣṭadyumnabalaṃ tūrṇaṃ vyadhamanniśitaiḥ śaraiḥ
- 28
स दिशः सर्वतो रुद्ध्वा संवृत्य खम् अजिह्मगैः
पार्षतो यत्र तत्रैव ममृदे पाण्डुवाहिनीम्
sa diśaḥ sarvato ruddhvā saṃvṛtya kham ajihmagaiḥ
pārṣato yatra tatraiva mamṛde pāṇḍuvāhinīm

