42 shlokas
- 1
संजय उवाच
स्रंसन्त इव मज्जानस्तावकानां भयान्नृप
तौ दृष्ट्वा समतिक्रान्तौ वासुदेवधनंजयौ
saṃjaya uvāca
sraṃsanta iva majjānastāvakānāṃ bhayānnṛpa
tau dṛṣṭvā samatikrāntau vāsudevadhanaṃjayau
- 2
सर्वे तु प्रतिसंरब्धा ह्रीमन्तः सत्त्वचोदिताः
स्थिरीभूता महात्मानः प्रत्यगच्छन्धनंजयम्
sarve tu pratisaṃrabdhā hrīmantaḥ sattvacoditāḥ
sthirībhūtā mahātmānaḥ pratyagacchandhanaṃjayam
- 3
ये गताः पाण्डवं युद्धे क्रोधामर्षसमन्विताः
ते ऽद्यापि न निवर्तन्ते सिन्धवः सागराद् इव
ye gatāḥ pāṇḍavaṃ yuddhe krodhāmarṣasamanvitāḥ
te 'dyāpi na nivartante sindhavaḥ sāgarād iva
- 4
असन्तस्तु न्यवर्तन्त वेदेभ्य इव नास्तिकाः
नरकं भजमानास्ते प्रत्यपद्यन्त किल्बिषम्
asantastu nyavartanta vedebhya iva nāstikāḥ
narakaṃ bhajamānāste pratyapadyanta kilbiṣam
- 5
तावतीत्य रथानीकं विमुक्तौ पुरुषर्षभौ
ददृशाते यथा राहोर् आस्यान्मुक्तौ प्रभाकरौ
tāvatītya rathānīkaṃ vimuktau puruṣarṣabhau
dadṛśāte yathā rāhor āsyānmuktau prabhākarau
- 6
मत्स्याविव महाजालं विदार्य विगतज्वरौ
तथा कृष्णावदृश्येतां सेनाजालं विदार्य तत्
matsyāviva mahājālaṃ vidārya vigatajvarau
tathā kṛṣṇāvadṛśyetāṃ senājālaṃ vidārya tat
- 7
विमुक्तौ शस्त्रसंबाधाद्द्रोणानीकात्सुदुर्भिदात्
अदृश्येतां महात्मानौ कालसूर्याविवोदितौ
vimuktau śastrasaṃbādhāddroṇānīkātsudurbhidāt
adṛśyetāṃ mahātmānau kālasūryāvivoditau
- 8
अस्त्रसंबाधनिर्मुक्तौ विमुक्तौ शस्त्रसंकटात्
अदृश्येतां महात्मानौ शत्रुसंबाधकारिणौ
astrasaṃbādhanirmuktau vimuktau śastrasaṃkaṭāt
adṛśyetāṃ mahātmānau śatrusaṃbādhakāriṇau
- 9
विमुक्तौ ज्वलनस्पर्शान्मकरास्याज्झषाविव
व्यक्षोभयेतां सेनां तौ समुद्रं मकराविव
vimuktau jvalanasparśānmakarāsyājjhaṣāviva
vyakṣobhayetāṃ senāṃ tau samudraṃ makarāviva
- 10
तावकास्तव पुत्राश्च द्रोणानीकस्थयोस्तयोः
नैतौ तरिष्यतो द्रोणम् इति चक्रुस्तदा मतिम्
tāvakāstava putrāśca droṇānīkasthayostayoḥ
naitau tariṣyato droṇam iti cakrustadā matim
- 11
तौ तु दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ द्रोणानीकं महाद्युती
नाशशंसुर्महाराज सिन्धुराजस्य जीवितम्
tau tu dṛṣṭvā vyatikrāntau droṇānīkaṃ mahādyutī
nāśaśaṃsurmahārāja sindhurājasya jīvitam
- 12
आशा बलवती राजन्पुत्राणाम् अभवत्तव
द्रोणहार्दिक्ययोः कृष्णौ न मोक्ष्येते इति प्रभो
āśā balavatī rājanputrāṇām abhavattava
droṇahārdikyayoḥ kṛṣṇau na mokṣyete iti prabho
- 13
ताम् आशां विफलां कृत्वा निस्तीर्णौ तौ परंतपौ
द्रोणानीकं महाराज भोजानीकं च दुस्तरम्
tām āśāṃ viphalāṃ kṛtvā nistīrṇau tau paraṃtapau
droṇānīkaṃ mahārāja bhojānīkaṃ ca dustaram
- 14
अथ दृष्ट्वा व्यतिक्रान्तौ ज्वलिताविव पावकौ
निराशाः सिन्धुराजस्य जीवितं नाशशंसिरे
atha dṛṣṭvā vyatikrāntau jvalitāviva pāvakau
nirāśāḥ sindhurājasya jīvitaṃ nāśaśaṃsire
- 15
मिथश्च समभाषेताम् अभीतौ भयवर्धनौ
जयद्रथवधे वाचस्तास्ताः कृष्णधनंजयौ
mithaśca samabhāṣetām abhītau bhayavardhanau
jayadrathavadhe vācastāstāḥ kṛṣṇadhanaṃjayau
- 16
असौ मध्ये कृतः षड्भिर्धार्तराष्ट्रैर्महारथैः
चक्षुर्विषयसम्प्राप्तो न नौ मोक्ष्यति सैन्धवः
asau madhye kṛtaḥ ṣaḍbhirdhārtarāṣṭrairmahārathaiḥ
cakṣurviṣayasamprāpto na nau mokṣyati saindhavaḥ
- 17
यद्यस्य समरे गोप्ता शक्रो देवगणैः सह
तथाप्येनं हनिष्याव इति कृष्णावभाषताम्
yadyasya samare goptā śakro devagaṇaiḥ saha
tathāpyenaṃ haniṣyāva iti kṛṣṇāvabhāṣatām
- 18
इति कृष्णौ महाबाहू मिथः कथयतां तदा
सिन्धुराजम् अवेक्षन्तौ तत्पुत्रास्तव शुश्रुवुः
iti kṛṣṇau mahābāhū mithaḥ kathayatāṃ tadā
sindhurājam avekṣantau tatputrāstava śuśruvuḥ
- 19
अतीत्य मरुधन्वेव प्रयान्तौ तृषितौ गजौ
पीत्वा वारि समाश्वस्तौ तथैवास्ताम् अरिंदमौ
atītya marudhanveva prayāntau tṛṣitau gajau
pītvā vāri samāśvastau tathaivāstām ariṃdamau
- 20
व्याघ्रसिंहगजाकीर्णान् अतिक्रम्येव पर्वतान्
अदृश्येतां महाबाहू यथा मृत्युजरातिगौ
vyāghrasiṃhagajākīrṇān atikramyeva parvatān
adṛśyetāṃ mahābāhū yathā mṛtyujarātigau
- 21
तथा हि मुखवर्णो ऽयम् अनयोर् इति मेनिरे
तावका दृश्य मुक्तौ तौ विक्रोशन्ति स्म सर्वतः
tathā hi mukhavarṇo 'yam anayor iti menire
tāvakā dṛśya muktau tau vikrośanti sma sarvataḥ
- 22
द्रोणाद् आशीविषाकाराज्ज्वलिताद् इव पावकात्
अन्येभ्यः पार्थिवेभ्यश्च भास्वन्ताविव भास्करौ
droṇād āśīviṣākārājjvalitād iva pāvakāt
anyebhyaḥ pārthivebhyaśca bhāsvantāviva bhāskarau
- 23
तौ मुक्तौ सागरप्रख्याद्द्रोणानीकाद् अरिंदमौ
अदृश्येतां मुदा युक्तौ समुत्तीर्यार्णवं यथा
tau muktau sāgaraprakhyāddroṇānīkād ariṃdamau
adṛśyetāṃ mudā yuktau samuttīryārṇavaṃ yathā
- 24
शस्त्रौघान्महतो मुक्तौ द्रोणहार्दिक्यरक्षितान्
रोचमानावदृश्येताम् इन्द्राग्न्योः सदृशौ रणे
śastraughānmahato muktau droṇahārdikyarakṣitān
rocamānāvadṛśyetām indrāgnyoḥ sadṛśau raṇe
- 25
उद्भिन्नरुधिरौ कृष्णौ भारद्वाजस्य सायकैः
शितैश्चितौ व्यरोचेतां कर्णिकारैर् इवाचलौ
udbhinnarudhirau kṛṣṇau bhāradvājasya sāyakaiḥ
śitaiścitau vyarocetāṃ karṇikārair ivācalau
- 26
द्रोणग्राहह्रदान्मुक्तौ शक्त्याशीविषसंकटात्
अयःशरोग्रमकरात्क्षत्रियप्रवराम्भसः
droṇagrāhahradānmuktau śaktyāśīviṣasaṃkaṭāt
ayaḥśarogramakarātkṣatriyapravarāmbhasaḥ
- 27
ज्याघोषतलनिर्ह्रादाद्गदानिस्त्रिंशविद्युतः
द्रोणास्त्रमेघान्निर्मुक्तौ सूर्येन्दू तिमिराद् इव
jyāghoṣatalanirhrādādgadānistriṃśavidyutaḥ
droṇāstrameghānnirmuktau sūryendū timirād iva
- 28
बाहुभ्याम् इव संतीर्णौ सिन्धुषष्ठाः समुद्रगाः
तपान्ते सरितः पूर्णा महाग्राहसमाकुलाः
bāhubhyām iva saṃtīrṇau sindhuṣaṣṭhāḥ samudragāḥ
tapānte saritaḥ pūrṇā mahāgrāhasamākulāḥ
- 29
इति कृष्णौ महेष्वासौ यशसा लोकविश्रुतौ
सर्वभूतान्यमन्यन्त द्रोणास्त्रबलविस्मयात्
iti kṛṣṇau maheṣvāsau yaśasā lokaviśrutau
sarvabhūtānyamanyanta droṇāstrabalavismayāt
- 30
जयद्रथं समीपस्थम् अवेक्षन्तौ जिघांसया
रुरुं निपाने लिप्सन्तौ व्याघ्रवत्तावतिष्ठताम्
jayadrathaṃ samīpastham avekṣantau jighāṃsayā
ruruṃ nipāne lipsantau vyāghravattāvatiṣṭhatām

