36 shlokas
- 1
संजय उवाच
तस्मिन्विलुलिते सैन्ये सैन्धवायार्जुने गते
सात्वते भीमसेने च पुत्रस्ते द्रोणम् अभ्ययात्
त्वरन्न् एकरथेनैव बहुकृत्यं विचिन्तयन्
saṃjaya uvāca
tasminvilulite sainye saindhavāyārjune gate
sātvate bhīmasene ca putraste droṇam abhyayāt
tvarann ekarathenaiva bahukṛtyaṃ vicintayan
- 2
स रथस्तव पुत्रस्य त्वरया परया युतः
तूर्णम् अभ्यपतद्द्रोणं मनोमारुतवेगवान्
sa rathastava putrasya tvarayā parayā yutaḥ
tūrṇam abhyapataddroṇaṃ manomārutavegavān
- 3
उवाच चैनं पुत्रस्ते संरम्भाद्रक्तलोचनः
अर्जुनो भीमसेनश्च सात्यकिश्चापराजितः
uvāca cainaṃ putraste saṃrambhādraktalocanaḥ
arjuno bhīmasenaśca sātyakiścāparājitaḥ
- 4
विजित्य सर्वसैन्यानि सुमहान्ति महारथाः
सम्प्राप्ताः सिन्धुराजस्य समीपम् अरिकर्शनाः
व्यायच्छन्ति च तत्रापि सर्व एवापराजिताः
vijitya sarvasainyāni sumahānti mahārathāḥ
samprāptāḥ sindhurājasya samīpam arikarśanāḥ
vyāyacchanti ca tatrāpi sarva evāparājitāḥ
- 5
यदि तावद्रणे पार्थो व्यतिक्रान्तो महारथः
कथं सात्यकिभीमाभ्यां व्यतिक्रान्तो ऽसि मानद
yadi tāvadraṇe pārtho vyatikrānto mahārathaḥ
kathaṃ sātyakibhīmābhyāṃ vyatikrānto 'si mānada
- 6
आश्चर्यभूतं लोके ऽस्मिन्समुद्रस्येव शोषणम्
निर्जयं तव विप्राग्र्य सात्वतेनार्जुनेन च
āścaryabhūtaṃ loke 'sminsamudrasyeva śoṣaṇam
nirjayaṃ tava viprāgrya sātvatenārjunena ca
- 7
तथैव भीमसेनेन लोकः संवदते भृशम्
कथं द्रोणो जितः संख्ये धनुर्वेदस्य पारगः
tathaiva bhīmasenena lokaḥ saṃvadate bhṛśam
kathaṃ droṇo jitaḥ saṃkhye dhanurvedasya pāragaḥ
- 8
नाश एव तु मे नूनं मन्दभाग्यस्य संयुगे
यत्र त्वां पुरुषव्याघ्रम् अतिक्रान्तास्त्रयो रथाः
nāśa eva tu me nūnaṃ mandabhāgyasya saṃyuge
yatra tvāṃ puruṣavyāghram atikrāntāstrayo rathāḥ
- 9
एवं गते तु कृत्ये ऽस्मिन्ब्रूहि यत्ते विवक्षितम्
यद्गतं गतम् एवेह शेषं चिन्तय मानद
evaṃ gate tu kṛtye 'sminbrūhi yatte vivakṣitam
yadgataṃ gatam eveha śeṣaṃ cintaya mānada
- 10
यत्कृत्यं सिन्धुराजस्य प्राप्तकालम् अनन्तरम्
तद्ब्रवीतु भवान्क्षिप्रं साधु तत्संविधीयताम्
yatkṛtyaṃ sindhurājasya prāptakālam anantaram
tadbravītu bhavānkṣipraṃ sādhu tatsaṃvidhīyatām
- 11
द्रोण उवाच
चिन्त्यं बहु महाराज कृत्यं यत्तत्र मे शृणु
त्रयो हि समतिक्रान्ताः पाण्डवानां महारथाः
यावद् एव भयं पश्चात्तावद् एषां पुरःसरम्
droṇa uvāca
cintyaṃ bahu mahārāja kṛtyaṃ yattatra me śṛṇu
trayo hi samatikrāntāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
yāvad eva bhayaṃ paścāttāvad eṣāṃ puraḥsaram
- 12
तद्गरीयस्तरं मन्ये यत्र कृष्णधनंजयौ
सा पुरस्ताच्च पश्चाच्च गृहीता भारती चमूः
tadgarīyastaraṃ manye yatra kṛṣṇadhanaṃjayau
sā purastācca paścācca gṛhītā bhāratī camūḥ
- 13
तत्र कृत्यम् अहं मन्ये सैन्धवस्याभिरक्षणम्
स नो रक्ष्यतमस्तात क्रुद्धाद्भीतो धनंजयात्
tatra kṛtyam ahaṃ manye saindhavasyābhirakṣaṇam
sa no rakṣyatamastāta kruddhādbhīto dhanaṃjayāt
- 14
गतौ हि सैन्धवं वीरौ युयुधानवृकोदरौ
सम्प्राप्तं तद् इदं द्यूतं यत्तच्छकुनिबुद्धिजम्
gatau hi saindhavaṃ vīrau yuyudhānavṛkodarau
samprāptaṃ tad idaṃ dyūtaṃ yattacchakunibuddhijam
- 15
न सभायां जयो वृत्तो नापि तत्र पराजयः
इह नो ग्लहमानानाम् अद्य तात जयाजयौ
na sabhāyāṃ jayo vṛtto nāpi tatra parājayaḥ
iha no glahamānānām adya tāta jayājayau
- 16
यान्स्म तान्ग्लहते घोराञ्शकुनिः कुरुसंसदि
अक्षान्संमन्यमानः स प्राक्शरास्ते दुरासदाः
yānsma tānglahate ghorāñśakuniḥ kurusaṃsadi
akṣānsaṃmanyamānaḥ sa prākśarāste durāsadāḥ
- 17
यत्र ते बहवस्तात कुरवः पर्यवस्थिताः
सेनां दुरोदरं विद्धि शरान् अक्षान्विशां पते
yatra te bahavastāta kuravaḥ paryavasthitāḥ
senāṃ durodaraṃ viddhi śarān akṣānviśāṃ pate
- 18
ग्लहं च सैन्धवं राजन्न् अत्र द्यूतस्य निश्चयः
सैन्धवे हि महाद्यूतं समासक्तं परैः सह
glahaṃ ca saindhavaṃ rājann atra dyūtasya niścayaḥ
saindhave hi mahādyūtaṃ samāsaktaṃ paraiḥ saha
- 19
अत्र सर्वे महाराज त्यक्त्वा जीवितम् आत्मनः
सैन्धवस्य रणे रक्षां विधिवत्कर्तुम् अर्हथ
तत्र नो ग्लहमानानां ध्रुवौ तात जयाजयौ
atra sarve mahārāja tyaktvā jīvitam ātmanaḥ
saindhavasya raṇe rakṣāṃ vidhivatkartum arhatha
tatra no glahamānānāṃ dhruvau tāta jayājayau
- 20
यत्र ते परमेष्वासा यत्ता रक्षन्ति सैन्धवम्
तत्र याहि स्वयं शीघ्रं तांश्च रक्षस्व रक्षिणः
yatra te parameṣvāsā yattā rakṣanti saindhavam
tatra yāhi svayaṃ śīghraṃ tāṃśca rakṣasva rakṣiṇaḥ
- 21
इहैव त्वहम् आसिष्ये प्रेषयिष्यामि चापरान्
निरोत्स्यामि च पाञ्चालान्सहितान्पाण्डुसृञ्जयैः
ihaiva tvaham āsiṣye preṣayiṣyāmi cāparān
nirotsyāmi ca pāñcālānsahitānpāṇḍusṛñjayaiḥ
- 22
ततो दुर्योधनः प्रायात्तूर्णम् आचार्यशासनात्
उद्यम्यात्मानम् उग्राय कर्मणे सपदानुगः
tato duryodhanaḥ prāyāttūrṇam ācāryaśāsanāt
udyamyātmānam ugrāya karmaṇe sapadānugaḥ
- 23
चक्ररक्षौ तु पाञ्चाल्यौ युधामन्यूत्तमौजसौ
बाह्येन सेनाम् अभ्येत्य जग्मतुः सव्यसाचिनम्
cakrarakṣau tu pāñcālyau yudhāmanyūttamaujasau
bāhyena senām abhyetya jagmatuḥ savyasācinam
- 24
तौ हि पूर्वं महाराज वारितौ कृतवर्मणा
प्रविष्टे त्वर्जुने राजंस्तव सैन्यं युयुत्सया
tau hi pūrvaṃ mahārāja vāritau kṛtavarmaṇā
praviṣṭe tvarjune rājaṃstava sainyaṃ yuyutsayā
- 25
ताभ्यां दुर्योधनः सार्धम् अगच्छद्युद्धम् उत्तमम्
त्वरितस्त्वरमाणाभ्यां भ्रातृभ्यां भारतो बली
tābhyāṃ duryodhanaḥ sārdham agacchadyuddham uttamam
tvaritastvaramāṇābhyāṃ bhrātṛbhyāṃ bhārato balī
- 26
तावभिद्रवताम् एनम् उभावुद्यतकार्मुकौ
महारथसमाख्यातौ क्षत्रियप्रवरौ युधि
tāvabhidravatām enam ubhāvudyatakārmukau
mahārathasamākhyātau kṣatriyapravarau yudhi
- 27
युधामन्युस्तु संक्रुद्धः शरांस्त्रिंशतम् आयसान्
व्यसृजत्तव पुत्रस्य त्वरमाणः स्तनान्तरे
yudhāmanyustu saṃkruddhaḥ śarāṃstriṃśatam āyasān
vyasṛjattava putrasya tvaramāṇaḥ stanāntare
- 28
दुर्योधनो ऽपि राजेन्द्र पाञ्चाल्यस्योत्तमौजसः
जघान चतुरश्चाश्वान् उभौ च पार्ष्णिसारथी
duryodhano 'pi rājendra pāñcālyasyottamaujasaḥ
jaghāna caturaścāśvān ubhau ca pārṣṇisārathī
- 29
उत्तमौजा हताश्वस्तु हतसूतश्च संयुगे
आरुरोह रथं भ्रातुर्युधामन्योर् अभित्वरन्
uttamaujā hatāśvastu hatasūtaśca saṃyuge
āruroha rathaṃ bhrāturyudhāmanyor abhitvaran
- 30
स रथं प्राप्य तं भ्रातुर्दुर्योधनहयाञ्शरैः
बहुभिस्ताडयामास ते हताः प्रापतन्भुवि
sa rathaṃ prāpya taṃ bhrāturduryodhanahayāñśaraiḥ
bahubhistāḍayāmāsa te hatāḥ prāpatanbhuvi

