41 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अत्यद्भुतम् अहं मन्ये भीमसेनस्य विक्रमम्
यत्कर्णं योधयामास समरे लघुविक्रमम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
atyadbhutam ahaṃ manye bhīmasenasya vikramam
yatkarṇaṃ yodhayāmāsa samare laghuvikramam
- 2
त्रिदशान् अपि चोद्युक्तान्सर्वशस्त्रधरान्युधि
वारयेद्यो रणे कर्णः सयक्षासुरमानवान्
tridaśān api codyuktānsarvaśastradharānyudhi
vārayedyo raṇe karṇaḥ sayakṣāsuramānavān
- 3
स कथं पाण्डवं युद्धे भ्राजमानम् इव श्रिया
नातरत्संयुगे तात तन्ममाचक्ष्व संजय
sa kathaṃ pāṇḍavaṃ yuddhe bhrājamānam iva śriyā
nātaratsaṃyuge tāta tanmamācakṣva saṃjaya
- 4
कथं च युद्धं भूयो ऽभूत्तयोः प्राणदुरोदरे
अत्र मन्ये समायत्तो जयो वाजय एव वा
kathaṃ ca yuddhaṃ bhūyo 'bhūttayoḥ prāṇadurodare
atra manye samāyatto jayo vājaya eva vā
- 5
कर्णं प्राप्य रणे सूत मम पुत्रः सुयोधनः
जेतुम् उत्सहते पार्थान्सगोविन्दान्ससात्वतान्
karṇaṃ prāpya raṇe sūta mama putraḥ suyodhanaḥ
jetum utsahate pārthānsagovindānsasātvatān
- 6
श्रुत्वा तु निर्जितं कर्णम् असकृद्भीमकर्मणा
भीमसेनेन समरे मोह आविशतीव माम्
śrutvā tu nirjitaṃ karṇam asakṛdbhīmakarmaṇā
bhīmasenena samare moha āviśatīva mām
- 7
विनष्टान्कौरवान्मन्ये मम पुत्रस्य दुर्नयैः
न हि कर्णो महेष्वासान्पार्थाञ्ज्येष्यति संजय
vinaṣṭānkauravānmanye mama putrasya durnayaiḥ
na hi karṇo maheṣvāsānpārthāñjyeṣyati saṃjaya
- 8
कृतवान्यानि युद्धानि कर्णः पाण्डुसुतैः सह
सर्वत्र पाण्डवाः कर्णम् अजयन्त रणाजिरे
kṛtavānyāni yuddhāni karṇaḥ pāṇḍusutaiḥ saha
sarvatra pāṇḍavāḥ karṇam ajayanta raṇājire
- 9
अजय्याः पाण्डवास्तात देवैर् अपि सवासवैः
न च तद्बुध्यते मन्दः पुत्रो दुर्योधनो मम
ajayyāḥ pāṇḍavāstāta devair api savāsavaiḥ
na ca tadbudhyate mandaḥ putro duryodhano mama
- 10
धनं धनेश्वरस्येव हृत्वा पार्थस्य मे सुतः
मधुप्रेप्सुर् इवाबुद्धिः प्रपातं नावबुध्यते
dhanaṃ dhaneśvarasyeva hṛtvā pārthasya me sutaḥ
madhuprepsur ivābuddhiḥ prapātaṃ nāvabudhyate
- 11
निकृत्या निकृतिप्रज्ञो राज्यं हृत्वा महात्मनाम्
जितान् इत्येव मन्वानः पाण्डवान् अवमन्यते
nikṛtyā nikṛtiprajño rājyaṃ hṛtvā mahātmanām
jitān ityeva manvānaḥ pāṇḍavān avamanyate
- 12
पुत्रस्नेहाभिभूतेन मया चाप्यकृतात्मना
धर्मे स्थिता महात्मानो निकृताः पाण्डुनन्दनाः
putrasnehābhibhūtena mayā cāpyakṛtātmanā
dharme sthitā mahātmāno nikṛtāḥ pāṇḍunandanāḥ
- 13
शमकामः सदा पार्थो दीर्घप्रेक्षी युधिष्ठिरः
अशक्त इति मन्वानैः पुत्रैर्मम निराकृतः
śamakāmaḥ sadā pārtho dīrghaprekṣī yudhiṣṭhiraḥ
aśakta iti manvānaiḥ putrairmama nirākṛtaḥ
- 14
तानि दुःखान्यनेकानि विप्रकारांश्च सर्वशः
हृदि कृत्वा महाबाहुर्भीमो ऽयुध्यत सूतजम्
tāni duḥkhānyanekāni viprakārāṃśca sarvaśaḥ
hṛdi kṛtvā mahābāhurbhīmo 'yudhyata sūtajam
- 15
तस्मान्मे संजय ब्रूहि कर्णभीमौ यथा रणे
अयुध्येतां युधि श्रेष्ठौ परस्परवधैषिणौ
tasmānme saṃjaya brūhi karṇabhīmau yathā raṇe
ayudhyetāṃ yudhi śreṣṭhau parasparavadhaiṣiṇau
- 16
संजय उवाच
शृणु राजन्यथा वृत्तः संग्रामः कर्णभीमयोः
परस्परवधप्रेप्स्वोर्वने कुञ्जरयोर् इव
saṃjaya uvāca
śṛṇu rājanyathā vṛttaḥ saṃgrāmaḥ karṇabhīmayoḥ
parasparavadhaprepsvorvane kuñjarayor iva
- 17
राजन्वैकर्तनो भीमं क्रुद्धः क्रुद्धम् अरिंदमम्
पराक्रान्तं पराक्रम्य विव्याध त्रिंशता शरैः
rājanvaikartano bhīmaṃ kruddhaḥ kruddham ariṃdamam
parākrāntaṃ parākramya vivyādha triṃśatā śaraiḥ
- 18
महावेगैः प्रसन्नाग्रैः शातकुम्भपरिष्कृतैः
आहनद्भरतश्रेष्ठ भीमं वैकर्तनः शरैः
mahāvegaiḥ prasannāgraiḥ śātakumbhapariṣkṛtaiḥ
āhanadbharataśreṣṭha bhīmaṃ vaikartanaḥ śaraiḥ
- 19
तस्यास्यतो धनुर्भीमश्चकर्त निशितैस्त्रिभिः
रथनीडाच्च यन्तारं भल्लेनापातयत्क्षितौ
tasyāsyato dhanurbhīmaścakarta niśitaistribhiḥ
rathanīḍācca yantāraṃ bhallenāpātayatkṣitau
- 20
स काङ्क्षन्भीमसेनस्य वधं वैकर्तनो वृषः
शक्तिं कनकवैडूर्यचित्रदण्डां परामृशत्
sa kāṅkṣanbhīmasenasya vadhaṃ vaikartano vṛṣaḥ
śaktiṃ kanakavaiḍūryacitradaṇḍāṃ parāmṛśat
- 21
प्रगृह्य च महाशक्तिं कालशक्तिम् इवापराम्
समुत्क्षिप्य च राधेयः संधाय च महाबलः
चिक्षेप भीमसेनाय जीवितान्तकरीम् इव
pragṛhya ca mahāśaktiṃ kālaśaktim ivāparām
samutkṣipya ca rādheyaḥ saṃdhāya ca mahābalaḥ
cikṣepa bhīmasenāya jīvitāntakarīm iva
- 22
शक्तिं विसृज्य राधेयः पुरंदर इवाशनिम्
ननाद सुमहानादं बलवान्सूतनन्दनः
तं च नादं ततः श्रुत्वा पुत्रास्ते हृषिताभवन्
śaktiṃ visṛjya rādheyaḥ puraṃdara ivāśanim
nanāda sumahānādaṃ balavānsūtanandanaḥ
taṃ ca nādaṃ tataḥ śrutvā putrāste hṛṣitābhavan
- 23
तां कर्णभुजनिर्मुक्ताम् अर्कवैश्वानरप्रभाम्
शक्तिं वियति चिछेद भीमः सप्तभिर् आशुगैः
tāṃ karṇabhujanirmuktām arkavaiśvānaraprabhām
śaktiṃ viyati cicheda bhīmaḥ saptabhir āśugaiḥ
- 24
छित्त्वा शक्तिं ततो भीमो निर्मुक्तोरगसंनिभाम्
मार्गमाण इव प्राणान्सूतपुत्रस्य मारिष
chittvā śaktiṃ tato bhīmo nirmuktoragasaṃnibhām
mārgamāṇa iva prāṇānsūtaputrasya māriṣa
- 25
प्राहिणोन्नव संरब्धः शरान्बर्हिणवाससः
स्वर्णपुङ्खाञ्शिलाधौतान्यमदण्डोपमान्मृधे
prāhiṇonnava saṃrabdhaḥ śarānbarhiṇavāsasaḥ
svarṇapuṅkhāñśilādhautānyamadaṇḍopamānmṛdhe
- 26
कर्णो ऽप्यन्यद्धनुर्गृह्य हेमपृष्ठं दुरासदम्
विकृष्य च महातेजा व्यसृजत्सायकान्नव
karṇo 'pyanyaddhanurgṛhya hemapṛṣṭhaṃ durāsadam
vikṛṣya ca mahātejā vyasṛjatsāyakānnava
- 27
तान्पाण्डुपुत्रश्चिछेद नवभिर्नतपर्वभिः
वसुषेणेन निर्मुक्तान्नव राजन्महाशरान्
छित्त्वा भीमो महाराज नादं सिंह इवानदत्
tānpāṇḍuputraścicheda navabhirnataparvabhiḥ
vasuṣeṇena nirmuktānnava rājanmahāśarān
chittvā bhīmo mahārāja nādaṃ siṃha ivānadat
- 28
तौ वृषाविव नर्दन्तौ बलिनौ वाशितान्तरे
शार्दूलाविव चान्योन्यम् अत्यर्थं च ह्यगर्जताम्
tau vṛṣāviva nardantau balinau vāśitāntare
śārdūlāviva cānyonyam atyarthaṃ ca hyagarjatām
- 29
अन्योन्यं प्रजिहीर्षन्ताव् अन्योन्यस्यान्तरैषिणौ
अन्योन्यम् अभिवीक्षन्तौ गोष्ठेष्विव महर्षभौ
anyonyaṃ prajihīrṣantāv anyonyasyāntaraiṣiṇau
anyonyam abhivīkṣantau goṣṭheṣviva maharṣabhau
- 30
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम्
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ

