54 shlokas
- 1
संजय उवाच
दुर्योधनेनैवम् उक्तो द्रौणिर् आहवदुर्मदः
प्रत्युवाच महाबाहो यथा वदसि कौरव
saṃjaya uvāca
duryodhanenaivam ukto drauṇir āhavadurmadaḥ
pratyuvāca mahābāho yathā vadasi kaurava
- 2
प्रिया हि पाण्डवा नित्यं मम चापि पितुश्च मे
तथैवावां प्रियौ तेषां न तु युद्धे कुरूद्वह
शक्तितस्तात युध्यामस्त्यक्त्वा प्राणान् अभीतवत्
priyā hi pāṇḍavā nityaṃ mama cāpi pituśca me
tathaivāvāṃ priyau teṣāṃ na tu yuddhe kurūdvaha
śaktitastāta yudhyāmastyaktvā prāṇān abhītavat
- 3
अहं कर्णश्च शल्यश्च कृपो हार्दिक्य एव च
निमेषात्पाण्डवीं सेनां क्षपयेम नृपोत्तम
ahaṃ karṇaśca śalyaśca kṛpo hārdikya eva ca
nimeṣātpāṇḍavīṃ senāṃ kṣapayema nṛpottama
- 4
ते चापि कौरवीं सेनां निमेषार्धात्कुरूद्वह
क्षपयेयुर्महाबाहो न स्याम यदि संयुगे
te cāpi kauravīṃ senāṃ nimeṣārdhātkurūdvaha
kṣapayeyurmahābāho na syāma yadi saṃyuge
- 5
युध्यतां पाण्डवाञ्शक्त्या तेषां चास्मान्युयुत्सताम्
तेजस्तु तेज आसाद्य प्रशमं याति भारत
yudhyatāṃ pāṇḍavāñśaktyā teṣāṃ cāsmānyuyutsatām
tejastu teja āsādya praśamaṃ yāti bhārata
- 6
अशक्या तरसा जेतुं पाण्डवानाम् अनीकिनी
जीवत्सु पाण्डुपुत्रेषु तद्धि सत्यं ब्रवीमि ते
aśakyā tarasā jetuṃ pāṇḍavānām anīkinī
jīvatsu pāṇḍuputreṣu taddhi satyaṃ bravīmi te
- 7
आत्मार्थं युध्यमानास्ते समर्थाः पाण्डुनन्दनाः
किमर्थं तव सैन्यानि न हनिष्यन्ति भारत
ātmārthaṃ yudhyamānāste samarthāḥ pāṇḍunandanāḥ
kimarthaṃ tava sainyāni na haniṣyanti bhārata
- 8
त्वं हि लुब्धतमो राजन्निकृतिज्ञश्च कौरव
सर्वातिशङ्की मानी च ततो ऽस्मान् अतिशङ्कसे
tvaṃ hi lubdhatamo rājannikṛtijñaśca kaurava
sarvātiśaṅkī mānī ca tato 'smān atiśaṅkase
- 9
अहं तु यत्नम् आस्थाय त्वदर्थे त्यक्तजीवितः
एष गच्छामि संग्रामं त्वत्कृते कुरुनन्दन
ahaṃ tu yatnam āsthāya tvadarthe tyaktajīvitaḥ
eṣa gacchāmi saṃgrāmaṃ tvatkṛte kurunandana
- 10
योत्स्ये ऽहं शत्रुभिः सार्धं जेष्यामि च वरान्वरान्
पाञ्चालैः सह योत्स्यामि सोमकैः केकयैस्तथा
पाण्डवेयैश्च संग्रामे त्वत्प्रियार्थम् अरिंदम
yotsye 'haṃ śatrubhiḥ sārdhaṃ jeṣyāmi ca varānvarān
pāñcālaiḥ saha yotsyāmi somakaiḥ kekayaistathā
pāṇḍaveyaiśca saṃgrāme tvatpriyārtham ariṃdama
- 11
अद्य मद्बाणनिर्दग्धाः पाञ्चालाः सोमकास्तथा
सिंहेनेवार्दिता गावो विद्रविष्यन्ति सर्वतः
adya madbāṇanirdagdhāḥ pāñcālāḥ somakāstathā
siṃhenevārditā gāvo vidraviṣyanti sarvataḥ
- 12
अद्य धर्मसुतो राजा दृष्ट्वा मम पराक्रमम्
अश्वत्थाममयं लोकं मंस्यते सह सोमकैः
adya dharmasuto rājā dṛṣṭvā mama parākramam
aśvatthāmamayaṃ lokaṃ maṃsyate saha somakaiḥ
- 13
आगमिष्यति निर्वेदं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
दृष्ट्वा विनिहतान्संख्ये पाञ्चालान्सोमकैः सह
āgamiṣyati nirvedaṃ dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
dṛṣṭvā vinihatānsaṃkhye pāñcālānsomakaiḥ saha
- 14
ये मां युद्धे ऽभियोत्स्यन्ति तान्हनिष्यामि भारत
न हि ते वीर मुच्येरन्मद्बाह्वन्तरम् आगताः
ye māṃ yuddhe 'bhiyotsyanti tānhaniṣyāmi bhārata
na hi te vīra mucyeranmadbāhvantaram āgatāḥ
- 15
एवम् उक्त्वा महाबाहुः पुत्रं दुर्योधनं तव
अभ्यवर्तत युद्धाय द्रावयन्सर्वधन्विनः
चिकीर्षुस्तव पुत्राणां प्रियं प्राणभृतां वरः
evam uktvā mahābāhuḥ putraṃ duryodhanaṃ tava
abhyavartata yuddhāya drāvayansarvadhanvinaḥ
cikīrṣustava putrāṇāṃ priyaṃ prāṇabhṛtāṃ varaḥ
- 16
ततो ऽब्रवीत्सकैकेयान्पाञ्चालान्गौतमीसुतः
प्रहरध्वम् इतः सर्वे मम गात्रे महारथाः
स्थिरीभूताश्च युध्यध्वं दर्शयन्तो ऽस्त्रलाघवम्
tato 'bravītsakaikeyānpāñcālāngautamīsutaḥ
praharadhvam itaḥ sarve mama gātre mahārathāḥ
sthirībhūtāśca yudhyadhvaṃ darśayanto 'stralāghavam
- 17
एवम् उक्तास्तु ते सर्वे शस्त्रवृष्टिम् अपातयन्
द्रौणिं प्रति महाराज जलं जलधरा इव
evam uktāstu te sarve śastravṛṣṭim apātayan
drauṇiṃ prati mahārāja jalaṃ jaladharā iva
- 18
तान्निहत्य शरान्द्रौणिर्दश वीरान् अपोथयत्
प्रमुखे पाण्डुपुत्राणां धृष्टद्युम्नस्य चाभिभो
tānnihatya śarāndrauṇirdaśa vīrān apothayat
pramukhe pāṇḍuputrāṇāṃ dhṛṣṭadyumnasya cābhibho
- 19
ते हन्यमानाः समरे पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा
परित्यज्य रणे द्रौणिं व्यद्रवन्त दिशो दश
te hanyamānāḥ samare pāñcālāḥ sṛñjayāstathā
parityajya raṇe drauṇiṃ vyadravanta diśo daśa
- 20
तान्दृष्ट्वा द्रवतः शूरान्पाञ्चालान्सहसोमकान्
धृष्टद्युम्नो महाराज द्रौणिम् अभ्यद्रवद्युधि
tāndṛṣṭvā dravataḥ śūrānpāñcālānsahasomakān
dhṛṣṭadyumno mahārāja drauṇim abhyadravadyudhi
- 21
ततः काञ्चनचित्राणां सजलाम्बुदनादिनाम्
वृतः शतेन शूराणां रथानाम् अनिवर्तिनाम्
tataḥ kāñcanacitrāṇāṃ sajalāmbudanādinām
vṛtaḥ śatena śūrāṇāṃ rathānām anivartinām
- 22
पुत्रः पाञ्चालराजस्य धृष्टद्युम्नो महारथः
द्रौणिम् इत्यब्रवीद्वाक्यं दृष्ट्वा योधान्निपातितान्
putraḥ pāñcālarājasya dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ
drauṇim ityabravīdvākyaṃ dṛṣṭvā yodhānnipātitān
- 23
आचार्यपुत्र दुर्बुद्धे किम् अन्यैर्निहतैस्तव
समागच्छ मया सार्धं यदि शूरो ऽसि संयुगे
अहं त्वां निहनिष्यामि तिष्ठेदानीं ममाग्रतः
ācāryaputra durbuddhe kim anyairnihataistava
samāgaccha mayā sārdhaṃ yadi śūro 'si saṃyuge
ahaṃ tvāṃ nihaniṣyāmi tiṣṭhedānīṃ mamāgrataḥ
- 24
ततस्तम् आचार्यसुतं धृष्टद्युम्नः प्रतापवान्
मर्मभिद्भिः शरैस्तीक्ष्णैर्जघान भरतर्षभ
tatastam ācāryasutaṃ dhṛṣṭadyumnaḥ pratāpavān
marmabhidbhiḥ śaraistīkṣṇairjaghāna bharatarṣabha
- 25
ते तु पङ्क्तीकृता द्रौणिं शरा विविशुर् आशुगाः
रुक्मपुङ्खाः प्रसन्नाग्राः सर्वकायावदारणाः
मध्वर्थिन इवोद्दामा भ्रमराः पुष्पितं द्रुमम्
te tu paṅktīkṛtā drauṇiṃ śarā viviśur āśugāḥ
rukmapuṅkhāḥ prasannāgrāḥ sarvakāyāvadāraṇāḥ
madhvarthina ivoddāmā bhramarāḥ puṣpitaṃ drumam
- 26
सो ऽतिविद्धो भृशं क्रुद्धः पदाक्रान्त इवोरगः
मानी द्रौणिर् असंभ्रान्तो बाणपाणिर् अभाषत
so 'tividdho bhṛśaṃ kruddhaḥ padākrānta ivoragaḥ
mānī drauṇir asaṃbhrānto bāṇapāṇir abhāṣata
- 27
धृष्टद्युम्न स्थिरो भूत्वा मुहूर्तं प्रतिपालय
यावत्त्वां निशितैर्बाणैः प्रेषयामि यमक्षयम्
dhṛṣṭadyumna sthiro bhūtvā muhūrtaṃ pratipālaya
yāvattvāṃ niśitairbāṇaiḥ preṣayāmi yamakṣayam
- 28
द्रौणिर् एवम् अथाभाष्य पार्षतं परवीरहा
छादयामास बाणौघैः समन्ताल्लघुहस्तवत्
drauṇir evam athābhāṣya pārṣataṃ paravīrahā
chādayāmāsa bāṇaughaiḥ samantāllaghuhastavat
- 29
स छाद्यमानः समरे द्रौणिना युद्धदुर्मदः
द्रौणिं पाञ्चालतनयो वाग्भिर् आतर्जयत्तदा
sa chādyamānaḥ samare drauṇinā yuddhadurmadaḥ
drauṇiṃ pāñcālatanayo vāgbhir ātarjayattadā
- 30
न जानीषे प्रतिज्ञां मे विप्रोत्पत्तिं तथैव च
द्रोणं हत्वा किल मया हन्तव्यस्त्वं सुदुर्मते
ततस्त्वाहं न हन्म्यद्य द्रोणे जीवति संयुगे
na jānīṣe pratijñāṃ me viprotpattiṃ tathaiva ca
droṇaṃ hatvā kila mayā hantavyastvaṃ sudurmate
tatastvāhaṃ na hanmyadya droṇe jīvati saṃyuge

