44 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
एकवीरवधे मोघा शक्तिः सूतात्मजे यदा
कस्मात्सर्वान्समुत्सृज्य स तां पार्थे न मुक्तवान्
dhṛtarāṣṭra uvāca
ekavīravadhe moghā śaktiḥ sūtātmaje yadā
kasmātsarvānsamutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavān
- 2
तस्मिन्हते हता हि स्युः सर्वे पाण्डवसृञ्जयाः
एकवीरवधे कस्मान्न युद्धे जयम् आदधत्
tasminhate hatā hi syuḥ sarve pāṇḍavasṛñjayāḥ
ekavīravadhe kasmānna yuddhe jayam ādadhat
- 3
आहूतो न निवर्तेयम् इति तस्य महाव्रतम्
स्वयम् आह्वयितव्यः स सूतपुत्रेण फल्गुनः
āhūto na nivarteyam iti tasya mahāvratam
svayam āhvayitavyaḥ sa sūtaputreṇa phalgunaḥ
- 4
ततो द्वैरथम् आनीय फल्गुनं शक्रदत्तया
न जघान वृषा कस्मात्तन्ममाचक्ष्व संजय
tato dvairatham ānīya phalgunaṃ śakradattayā
na jaghāna vṛṣā kasmāttanmamācakṣva saṃjaya
- 5
नूनं बुद्धिविहीनश्चाप्यसहायश्च मे सुतः
शत्रुभिर्व्यंसितोपायः कथं नु स जयेद् अरीन्
nūnaṃ buddhivihīnaścāpyasahāyaśca me sutaḥ
śatrubhirvyaṃsitopāyaḥ kathaṃ nu sa jayed arīn
- 6
या ह्यस्य परमा शक्तिर्जयस्य च परायणम्
सा शक्तिर्वासुदेवेन व्यंसितास्य घटोत्कचे
yā hyasya paramā śaktirjayasya ca parāyaṇam
sā śaktirvāsudevena vyaṃsitāsya ghaṭotkace
- 7
कुणेर्यथा हस्तगतं ह्रियेद्बिल्वं बलीयसा
तथा शक्तिर् अमोघा सा मोघीभूता घटोत्कचे
kuṇeryathā hastagataṃ hriyedbilvaṃ balīyasā
tathā śaktir amoghā sā moghībhūtā ghaṭotkace
- 8
यथा वराहस्य शुनश्च युध्यतोस्तयोर् अभावे श्वपचस्य लाभः
मन्ये विद्वन्वासुदेवस्य तद्वद्युद्धे लाभः कर्णहैडिम्बयोर्वै
yathā varāhasya śunaśca yudhyatostayor abhāve śvapacasya lābhaḥ
manye vidvanvāsudevasya tadvadyuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayorvai
- 9
घटोत्कचो यदि हन्याद्धि कर्णं परो लाभः स भवेत्पाण्डवानाम्
वैकर्तनो वा यदि तं निहन्यात्तथापि कृत्यं शक्तिनाशात्कृतं स्यात्
ghaṭotkaco yadi hanyāddhi karṇaṃ paro lābhaḥ sa bhavetpāṇḍavānām
vaikartano vā yadi taṃ nihanyāttathāpi kṛtyaṃ śaktināśātkṛtaṃ syāt
- 10
इति प्राज्ञः प्रज्ञयैतद्विचार्य घटोत्कचं सूतपुत्रेण युद्धे
अयोधयद्वासुदेवो नृसिंहः प्रियं कुर्वन्पाण्डवानां हितं च
iti prājñaḥ prajñayaitadvicārya ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddhe
ayodhayadvāsudevo nṛsiṃhaḥ priyaṃ kurvanpāṇḍavānāṃ hitaṃ ca
- 11
संजय उवाच
एतच्चिकीर्षितं ज्ञात्वा कर्णे मधुनिहा नृप
नियोजयामास तदा द्वैरथे राक्षसेश्वरम्
saṃjaya uvāca
etaccikīrṣitaṃ jñātvā karṇe madhunihā nṛpa
niyojayāmāsa tadā dvairathe rākṣaseśvaram
- 12
घटोत्कचं महावीर्यं महाबुद्धिर्जनार्दनः
अमोघाया विघातार्थं राजन्दुर्मन्त्रिते तव
ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhirjanārdanaḥ
amoghāyā vighātārthaṃ rājandurmantrite tava
- 13
तदैव कृतकार्या हि वयं स्याम कुरूद्वह
न रक्षेद्यदि कृष्णस्तं पार्थं कर्णान्महारथात्
tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ syāma kurūdvaha
na rakṣedyadi kṛṣṇastaṃ pārthaṃ karṇānmahārathāt
- 14
साश्वध्वजरथः संख्ये धृतराष्ट्र पतेद्भुवि
विना जनार्दनं पार्थो योगानाम् ईश्वरं प्रभुम्
sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra patedbhuvi
vinā janārdanaṃ pārtho yogānām īśvaraṃ prabhum
- 15
तैस्तैर् उपायैर्बहुभी रक्ष्यमाणः स पार्थिव
जयत्यभिमुखः शत्रून्पार्थः कृष्णेन पालितः
taistair upāyairbahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva
jayatyabhimukhaḥ śatrūnpārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ
- 16
सविशेषं त्वमोघायाः कृष्णो ऽरक्षत पाण्डवम्
हन्यात्क्षिप्ता हि कौन्तेयं शक्तिर्वृक्षम् इवाशनिः
saviśeṣaṃ tvamoghāyāḥ kṛṣṇo 'rakṣata pāṇḍavam
hanyātkṣiptā hi kaunteyaṃ śaktirvṛkṣam ivāśaniḥ
- 17
धृतराष्ट्र उवाच
विरोधी च कुमन्त्री च प्राज्ञमानी ममात्मजः
यस्यैष समतिक्रान्तो वधोपायो जयं प्रति
dhṛtarāṣṭra uvāca
virodhī ca kumantrī ca prājñamānī mamātmajaḥ
yasyaiṣa samatikrānto vadhopāyo jayaṃ prati
- 18
तवापि समतिक्रान्तम् एतद्गावल्गणे कथम्
एतम् अर्थं महाबुद्धे यत्त्वया नावबोधितः
tavāpi samatikrāntam etadgāvalgaṇe katham
etam arthaṃ mahābuddhe yattvayā nāvabodhitaḥ
- 19
संजय उवाच
दुर्योधनस्य शकुनेर्मम दुःशासनस्य च
रात्रौ रात्रौ भवत्येषा नित्यम् एव समर्थना
saṃjaya uvāca
duryodhanasya śakunermama duḥśāsanasya ca
rātrau rātrau bhavatyeṣā nityam eva samarthanā
- 20
श्वः सर्वसैन्यान् उत्सृज्य जहि कर्ण धनंजयम्
प्रेष्यवत्पाण्डुपाञ्चालान् उपभोक्ष्यामहे ततः
śvaḥ sarvasainyān utsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayam
preṣyavatpāṇḍupāñcālān upabhokṣyāmahe tataḥ
- 21
अथवा निहते पार्थे पाण्डुष्वन्यतमं ततः
स्थापयेद्युधि वार्ष्णेयस्तस्मात्कृष्णो निपात्यताम्
athavā nihate pārthe pāṇḍuṣvanyatamaṃ tataḥ
sthāpayedyudhi vārṣṇeyastasmātkṛṣṇo nipātyatām
- 22
कृष्णो हि मूलं पाण्डूनां पार्थः स्कन्ध इवोद्गतः
शाखा इवेतरे पार्थाः पाञ्चालाः पत्रसंज्ञिताः
kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ skandha ivodgataḥ
śākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ
- 23
कृष्णाश्रयाः कृष्णबलाः कृष्णनाथाश्च पाण्डवाः
कृष्णः परायणं चैषां ज्योतिषाम् इव चन्द्रमाः
kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ kṛṣṇanāthāśca pāṇḍavāḥ
kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jyotiṣām iva candramāḥ
- 24
तस्मात्पर्णानि शाखाश्च स्कन्धं चोत्सृज्य सूतज
कृष्णं निकृन्धि पाण्डूनां मूलं सर्वत्र सर्वदा
tasmātparṇāni śākhāśca skandhaṃ cotsṛjya sūtaja
kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā
- 25
हन्याद्यदि हि दाशार्हं कर्णो यादवनन्दनम्
कृत्स्ना वसुमती राजन्वशे ते स्यान्न संशयः
hanyādyadi hi dāśārhaṃ karṇo yādavanandanam
kṛtsnā vasumatī rājanvaśe te syānna saṃśayaḥ
- 26
यदि हि स निहतः शयीत भूमौ यदुकुलपाण्डवनन्दनो महात्मा
ननु तव वसुधा नरेन्द्र सर्वा सगिरिसमुद्रवना वशं व्रजेत
yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau yadukulapāṇḍavanandano mahātmā
nanu tava vasudhā narendra sarvā sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta
- 27
सा तु बुद्धिः कृताप्येवं जाग्रति त्रिदशेश्वरे
अप्रमेये हृषीकेशे युद्धकाले व्यमुह्यत
sā tu buddhiḥ kṛtāpyevaṃ jāgrati tridaśeśvare
aprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vyamuhyata
- 28
अर्जुनं चापि कौन्तेयं सदा रक्षति केशवः
न ह्येनम् ऐच्छत्प्रमुखे सौतेः स्थापयितुं रणे
arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥ
na hyenam aicchatpramukhe sauteḥ sthāpayituṃ raṇe
- 29
अन्यांश्चास्मै रथोदारान् उपस्थापयद् अच्युतः
अमोघां तां कथं शक्तिं मोघां कुर्याम् इति प्रभो
anyāṃścāsmai rathodārān upasthāpayad acyutaḥ
amoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ moghāṃ kuryām iti prabho
- 30
ततः कृष्णं महाबाहुः सात्यकिः सत्यविक्रमः
पप्रच्छ रथशार्दूल कर्णं प्रति महारथम्
tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ
papraccha rathaśārdūla karṇaṃ prati mahāratham

