80 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततः स पाण्डवानीके जनयंस्तुमुलं महत्
व्यचरत्पाण्डवान्द्रोणो दहन्कक्षम् इवानलः
saṃjaya uvāca
tataḥ sa pāṇḍavānīke janayaṃstumulaṃ mahat
vyacaratpāṇḍavāndroṇo dahankakṣam ivānalaḥ
- 2
निर्दहन्तम् अनीकानि साक्षाद् अग्निम् इवोत्थितम्
दृष्ट्वा रुक्मरथं युद्धे समकम्पन्त सृञ्जयाः
nirdahantam anīkāni sākṣād agnim ivotthitam
dṛṣṭvā rukmarathaṃ yuddhe samakampanta sṛñjayāḥ
- 3
प्रततं चास्यमानस्य धनुषो ऽस्याशुकारिणः
ज्याघोषः श्रूयते ऽत्यर्थं विस्फूर्जितम् इवाशनेः
pratataṃ cāsyamānasya dhanuṣo 'syāśukāriṇaḥ
jyāghoṣaḥ śrūyate 'tyarthaṃ visphūrjitam ivāśaneḥ
- 4
रथिनः सादिनश्चैव नागान् अश्वान्पदातिनः
रौद्रा हस्तवता मुक्ताः प्रमथ्नन्ति स्म सायकाः
rathinaḥ sādinaścaiva nāgān aśvānpadātinaḥ
raudrā hastavatā muktāḥ pramathnanti sma sāyakāḥ
- 5
नानद्यमानः पर्जन्यः सानिलः शुचिसंक्षये
अश्मवर्षम् इवावर्षत्परेषाम् आवहद्भयम्
nānadyamānaḥ parjanyaḥ sānilaḥ śucisaṃkṣaye
aśmavarṣam ivāvarṣatpareṣām āvahadbhayam
- 6
व्यचरत्स तदा राजन्सेनां विक्षोभयन्प्रभुः
वर्धयामास संत्रासं शात्रवाणाम् अमानुषम्
vyacaratsa tadā rājansenāṃ vikṣobhayanprabhuḥ
vardhayāmāsa saṃtrāsaṃ śātravāṇām amānuṣam
- 7
तस्य विद्युद् इवाभ्रेषु चापं हेमपरिष्कृतम्
भ्रमद्रथाम्बुदे तस्मिन्दृश्यते स्म पुनः पुनः
tasya vidyud ivābhreṣu cāpaṃ hemapariṣkṛtam
bhramadrathāmbude tasmindṛśyate sma punaḥ punaḥ
- 8
स वीरः सत्यवान्प्राज्ञो धर्मनित्यः सुदारुणः
युगान्तकाले यन्तेव रौद्रां प्रास्कन्दयन्नदीम्
sa vīraḥ satyavānprājño dharmanityaḥ sudāruṇaḥ
yugāntakāle yanteva raudrāṃ prāskandayannadīm
- 9
अमर्षवेगप्रभवां क्रव्यादगणसंकुलाम्
बलौघैः सर्वतः पूर्णां वीरवृक्षापहारिणीम्
amarṣavegaprabhavāṃ kravyādagaṇasaṃkulām
balaughaiḥ sarvataḥ pūrṇāṃ vīravṛkṣāpahāriṇīm
- 10
शोणितोदां रथावर्तां हस्त्यश्वकृतरोधसम्
कवचोडुपसंयुक्तां मांसपङ्कसमाकुलाम्
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastyaśvakṛtarodhasam
kavacoḍupasaṃyuktāṃ māṃsapaṅkasamākulām
- 11
मेदोमज्जास्थिसिकताम् उष्णीषवरफेनिलाम्
संग्रामजलदापूर्णां प्रासमत्स्यसमाकुलाम्
medomajjāsthisikatām uṣṇīṣavaraphenilām
saṃgrāmajaladāpūrṇāṃ prāsamatsyasamākulām
- 12
नरनागाश्वसम्भूतां शरवेगौघवाहिनीम्
शरीरदारुशृङ्गाटां भुजनागसमाकुलाम्
naranāgāśvasambhūtāṃ śaravegaughavāhinīm
śarīradāruśṛṅgāṭāṃ bhujanāgasamākulām
- 13
उत्तमाङ्गोपलतलां निस्त्रिंशझषसेविताम्
रथनागह्रदोपेतां नानाभरणनीरजाम्
uttamāṅgopalatalāṃ nistriṃśajhaṣasevitām
rathanāgahradopetāṃ nānābharaṇanīrajām
- 14
महारथशतावर्तां भूमिरेणूर्मिमालिनीम्
महावीर्यवतां संख्ये सुतरां भीरुदुस्तराम्
mahārathaśatāvartāṃ bhūmireṇūrmimālinīm
mahāvīryavatāṃ saṃkhye sutarāṃ bhīrudustarām
- 15
शूरव्यालसमाकीर्णां प्राणिवाणिजसेविताम्
छिन्नच्छत्रमहाहंसां मुकुटाण्डजसंकुलाम्
śūravyālasamākīrṇāṃ prāṇivāṇijasevitām
chinnacchatramahāhaṃsāṃ mukuṭāṇḍajasaṃkulām
- 16
चक्रकूर्मां गदानक्रां शरक्षुद्रझषाकुलाम्
बडगृध्रशृगालानां घोरसंघैर्निषेविताम्
cakrakūrmāṃ gadānakrāṃ śarakṣudrajhaṣākulām
baḍagṛdhraśṛgālānāṃ ghorasaṃghairniṣevitām
- 17
निहतान्प्राणिनः संख्ये द्रोणेन बलिना शरैः
वहन्तीं पितृलोकाय शतशो राजसत्तम
nihatānprāṇinaḥ saṃkhye droṇena balinā śaraiḥ
vahantīṃ pitṛlokāya śataśo rājasattama
- 18
शरीरशतसंबाधां केशशैवलशाद्वलाम्
नदीं प्रावर्तयद्राजन्भीरूणां भयवर्धिनीम्
śarīraśatasaṃbādhāṃ keśaśaivalaśādvalām
nadīṃ prāvartayadrājanbhīrūṇāṃ bhayavardhinīm
- 19
तं जयन्तम् अनीकानि तानि तान्येव भारत
सर्वतो ऽभ्यद्रवन्द्रोणं युधिष्ठिरपुरोगमाः
taṃ jayantam anīkāni tāni tānyeva bhārata
sarvato 'bhyadravandroṇaṃ yudhiṣṭhirapurogamāḥ
- 20
तान् अभिद्रवतः शूरांस्तावका दृढकार्मुकाः
सर्वतः प्रत्यगृह्णन्त तद् अभूल्लोमहर्षणम्
tān abhidravataḥ śūrāṃstāvakā dṛḍhakārmukāḥ
sarvataḥ pratyagṛhṇanta tad abhūllomaharṣaṇam
- 21
शतमायस्तु शकुनिः सहदेवं समाद्रवत्
सनियन्तृध्वजरथं विव्याध निशितैः शरैः
śatamāyastu śakuniḥ sahadevaṃ samādravat
saniyantṛdhvajarathaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ
- 22
तस्य माद्रीसुतः केतुं धनुः सूतं हयान् अपि
नातिक्रुद्धः शरैश्छित्त्वा षष्ट्या विव्याध मातुलम्
tasya mādrīsutaḥ ketuṃ dhanuḥ sūtaṃ hayān api
nātikruddhaḥ śaraiśchittvā ṣaṣṭyā vivyādha mātulam
- 23
सौबलस्तु गदां गृह्य प्रचस्कन्द रथोत्तमात्
स तस्य गदया राजन्रथात्सूतम् अपातयत्
saubalastu gadāṃ gṛhya pracaskanda rathottamāt
sa tasya gadayā rājanrathātsūtam apātayat
- 24
ततस्तौ विरथौ राजन्गदाहस्तौ महाबलौ
चिक्रीडतू रणे शूरौ सशृङ्गाविव पर्वतौ
tatastau virathau rājangadāhastau mahābalau
cikrīḍatū raṇe śūrau saśṛṅgāviva parvatau
- 25
द्रोणः पाञ्चालराजानं विद्ध्वा दशभिर् आशुगैः
बहुभिस्तेन चाभ्यस्तस्तं विव्याध शताधिकैः
droṇaḥ pāñcālarājānaṃ viddhvā daśabhir āśugaiḥ
bahubhistena cābhyastastaṃ vivyādha śatādhikaiḥ
- 26
विविंशतिं भीमसेनो विंशत्या निशितैः शरैः
विद्ध्वा नाकम्पयद्वीरस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
viviṃśatiṃ bhīmaseno viṃśatyā niśitaiḥ śaraiḥ
viddhvā nākampayadvīrastad adbhutam ivābhavat
- 27
विविंशतिस्तु सहसा व्यश्वकेतुशरासनम्
भीमं चक्रे महाराज ततः सैन्यान्यपूजयन्
viviṃśatistu sahasā vyaśvaketuśarāsanam
bhīmaṃ cakre mahārāja tataḥ sainyānyapūjayan
- 28
स तन्न ममृषे वीरः शत्रोर्विजयम् आहवे
ततो ऽस्य गदया दान्तान्हयान्सर्वान् अपातयत्
sa tanna mamṛṣe vīraḥ śatrorvijayam āhave
tato 'sya gadayā dāntānhayānsarvān apātayat
- 29
शल्यस्तु नकुलं वीरः स्वस्रीयं प्रियम् आत्मनः
विव्याध प्रहसन्बाणैर्लाडयन्कोपयन्न् इव
śalyastu nakulaṃ vīraḥ svasrīyaṃ priyam ātmanaḥ
vivyādha prahasanbāṇairlāḍayankopayann iva
- 30
तस्याश्वान् आतपत्रं च ध्वजं सूतम् अथो धनुः
निपात्य नकुलः संख्ये शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्
tasyāśvān ātapatraṃ ca dhvajaṃ sūtam atho dhanuḥ
nipātya nakulaḥ saṃkhye śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān

