19 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
व्यथयेयुर् इमे सेनां देवानाम् अपि संयुगे
आहवे ये न्यवर्तन्त वृकोदरमुखा रथाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
vyathayeyur ime senāṃ devānām api saṃyuge
āhave ye nyavartanta vṛkodaramukhā rathāḥ
- 2
सम्प्रयुक्तः किलैवायं दिष्टैर्भवति पूरुषः
तस्मिन्न् एव तु सर्वार्था दृश्यन्ते वै पृथग्विधाः
samprayuktaḥ kilaivāyaṃ diṣṭairbhavati pūruṣaḥ
tasminn eva tu sarvārthā dṛśyante vai pṛthagvidhāḥ
- 3
दीर्घं विप्रोषितः कालम् अरण्ये जटिलो ऽजिनी
अज्ञातश्चैव लोकस्य विजहार युधिष्ठिरः
dīrghaṃ viproṣitaḥ kālam araṇye jaṭilo 'jinī
ajñātaścaiva lokasya vijahāra yudhiṣṭhiraḥ
- 4
स एव महतीं सेनां समावर्तयद् आहवे
किम् अन्यद्दैवसंयोगान्मम पुत्रस्य चाभवत्
sa eva mahatīṃ senāṃ samāvartayad āhave
kim anyaddaivasaṃyogānmama putrasya cābhavat
- 5
युक्त एव हि भाग्येन ध्रुवम् उत्पद्यते नरः
स तथाकृष्यते तेन न यथा स्वयम् इच्छति
yukta eva hi bhāgyena dhruvam utpadyate naraḥ
sa tathākṛṣyate tena na yathā svayam icchati
- 6
द्यूतव्यसनम् आसाद्य क्लेशितो हि युधिष्ठिरः
स पुनर्भागधेयेन सहायान् उपलब्धवान्
dyūtavyasanam āsādya kleśito hi yudhiṣṭhiraḥ
sa punarbhāgadheyena sahāyān upalabdhavān
- 7
अर्धं मे केकया लब्धाः काशिकाः कोसलाश्च ये
चेदयश्चापरे वङ्गा माम् एव समुपाश्रिताः
ardhaṃ me kekayā labdhāḥ kāśikāḥ kosalāśca ye
cedayaścāpare vaṅgā mām eva samupāśritāḥ
- 8
पृथिवी भूयसी तात मम पार्थस्य नो तथा
इति माम् अब्रवीत्सूत मन्दो दुर्योधनस्तदा
pṛthivī bhūyasī tāta mama pārthasya no tathā
iti mām abravītsūta mando duryodhanastadā
- 9
तस्य सेनासमूहस्य मध्ये द्रोणः सुरक्षितः
निहतः पार्षतेनाजौ किम् अन्यद्भागधेयतः
tasya senāsamūhasya madhye droṇaḥ surakṣitaḥ
nihataḥ pārṣatenājau kim anyadbhāgadheyataḥ
- 10
मध्ये राज्ञां महाबाहुं सदा युद्धाभिनन्दिनम्
सर्वास्त्रपारगं द्रोणं कथं मृत्युर् उपेयिवान्
madhye rājñāṃ mahābāhuṃ sadā yuddhābhinandinam
sarvāstrapāragaṃ droṇaṃ kathaṃ mṛtyur upeyivān
- 11
समनुप्राप्तकृच्छ्रो ऽहं संमोहं परमं गतः
भीष्मद्रोणौ हतौ श्रुत्वा नाहं जीवितुम् उत्सहे
samanuprāptakṛcchro 'haṃ saṃmohaṃ paramaṃ gataḥ
bhīṣmadroṇau hatau śrutvā nāhaṃ jīvitum utsahe
- 12
यन्मा क्षत्ताब्रवीत्तात प्रपश्यन्पुत्रगृद्धिनम्
दुर्योधनेन तत्सर्वं प्राप्तं सूत मया सह
yanmā kṣattābravīttāta prapaśyanputragṛddhinam
duryodhanena tatsarvaṃ prāptaṃ sūta mayā saha
- 13
नृशंसं तु परं तत्स्यात्त्यक्त्वा दुर्योधनं यदि
पुत्रशेषं चिकीर्षेयं कृच्छ्रं न मरणं भवेत्
nṛśaṃsaṃ tu paraṃ tatsyāttyaktvā duryodhanaṃ yadi
putraśeṣaṃ cikīrṣeyaṃ kṛcchraṃ na maraṇaṃ bhavet
- 14
यो हि धर्मं परित्यज्य भवत्यर्थपरो नरः
सो ऽस्माच्च हीयते लोकात्क्षुद्रभावं च गच्छति
yo hi dharmaṃ parityajya bhavatyarthaparo naraḥ
so 'smācca hīyate lokātkṣudrabhāvaṃ ca gacchati
- 15
अद्य चाप्यस्य राष्ट्रस्य हतोत्साहस्य संजय
अवशेषं न पश्यामि ककुदे मृदिते सति
adya cāpyasya rāṣṭrasya hatotsāhasya saṃjaya
avaśeṣaṃ na paśyāmi kakude mṛdite sati
- 16
कथं स्याद् अवशेषं हि धुर्ययोर् अभ्यतीतयोः
यौ नित्यम् अनुजीवामः क्षमिणौ पुरुषर्षभौ
kathaṃ syād avaśeṣaṃ hi dhuryayor abhyatītayoḥ
yau nityam anujīvāmaḥ kṣamiṇau puruṣarṣabhau
- 17
व्यक्तम् एव च मे शंस यथा युद्धम् अवर्तत
के ऽयुध्यन्के व्यपाकर्षन्के क्षुद्राः प्राद्रवन्भयात्
vyaktam eva ca me śaṃsa yathā yuddham avartata
ke 'yudhyanke vyapākarṣanke kṣudrāḥ prādravanbhayāt
- 18
धनंजयं च मे शंस यद्यच्चक्रे रथर्षभः
तस्माद्भयं नो भूयिष्ठं भ्रातृव्याच्च विशेषतः
dhanaṃjayaṃ ca me śaṃsa yadyaccakre ratharṣabhaḥ
tasmādbhayaṃ no bhūyiṣṭhaṃ bhrātṛvyācca viśeṣataḥ
- 19
यथासीच्च निवृत्तेषु पाण्डवेषु च संजय
मम सैन्यावशेषस्य संनिपातः सुदारुणः
मामकानां च ये शूराः कांस्तत्र समवारयन्
yathāsīcca nivṛtteṣu pāṇḍaveṣu ca saṃjaya
mama sainyāvaśeṣasya saṃnipātaḥ sudāruṇaḥ
māmakānāṃ ca ye śūrāḥ kāṃstatra samavārayan

