51 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
श्वोभूते किम् अकार्षुस्ते दुःखशोकसमन्विताः
अभिमन्यौ हते तत्र के वायुध्यन्त मामकाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
śvobhūte kim akārṣuste duḥkhaśokasamanvitāḥ
abhimanyau hate tatra ke vāyudhyanta māmakāḥ
- 2
जानन्तस्तस्य कर्माणि कुरवः सव्यसाचिनः
कथं तत्किल्बिषं कृत्वा निर्भया ब्रूहि मामकाः
jānantastasya karmāṇi kuravaḥ savyasācinaḥ
kathaṃ tatkilbiṣaṃ kṛtvā nirbhayā brūhi māmakāḥ
- 3
पुत्रशोकाभिसंतप्तं क्रुद्धं मृत्युम् इवान्तकम्
आयान्तं पुरुषव्याघ्रं कथं ददृशुर् आहवे
putraśokābhisaṃtaptaṃ kruddhaṃ mṛtyum ivāntakam
āyāntaṃ puruṣavyāghraṃ kathaṃ dadṛśur āhave
- 4
कपिराजध्वजं संख्ये विधुन्वानं महद्धनुः
दृष्ट्वा पुत्रपरिद्यूनं किम् अकुर्वन्त मामकाः
kapirājadhvajaṃ saṃkhye vidhunvānaṃ mahaddhanuḥ
dṛṣṭvā putraparidyūnaṃ kim akurvanta māmakāḥ
- 5
किं नु संजय संग्रामे वृत्तं दुर्योधनं प्रति
परिदेवो महान् अत्र श्रुतो मे नाभिनन्दनम्
kiṃ nu saṃjaya saṃgrāme vṛttaṃ duryodhanaṃ prati
paridevo mahān atra śruto me nābhinandanam
- 6
बभूवुर्ये मनोग्राह्याः शब्दाः श्रुतिसुखावहाः
न श्रूयन्ते ऽद्य ते सर्वे सैन्धवस्य निवेशने
babhūvurye manogrāhyāḥ śabdāḥ śrutisukhāvahāḥ
na śrūyante 'dya te sarve saindhavasya niveśane
- 7
स्तुवतां नाद्य श्रूयन्ते पुत्राणां शिबिरे मम
सूतमागधसंघानां नर्तकानां च सर्वशः
stuvatāṃ nādya śrūyante putrāṇāṃ śibire mama
sūtamāgadhasaṃghānāṃ nartakānāṃ ca sarvaśaḥ
- 8
शब्देन नादिताभीक्ष्णम् अभवद्यत्र मे श्रुतिः
दीनानाम् अद्य तं शब्दं न शृणोमि समीरितम्
śabdena nāditābhīkṣṇam abhavadyatra me śrutiḥ
dīnānām adya taṃ śabdaṃ na śṛṇomi samīritam
- 9
निवेशने सत्यधृतेः सोमदत्तस्य संजय
आसीनो ऽहं पुरा तात शब्दम् अश्रौषम् उत्तमम्
niveśane satyadhṛteḥ somadattasya saṃjaya
āsīno 'haṃ purā tāta śabdam aśrauṣam uttamam
- 10
तद् अद्य हीनपुण्यो ऽहम् आर्तस्वरनिनादितम्
निवेशनं हतोत्साहं पुत्राणां मम लक्षये
tad adya hīnapuṇyo 'ham ārtasvaranināditam
niveśanaṃ hatotsāhaṃ putrāṇāṃ mama lakṣaye
- 11
विविंशतेर्दुर्मुखस्य चित्रसेनविकर्णयोः
अन्येषां च सुतानां मे न तथा श्रूयते ध्वनिः
viviṃśaterdurmukhasya citrasenavikarṇayoḥ
anyeṣāṃ ca sutānāṃ me na tathā śrūyate dhvaniḥ
- 12
ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या यं शिष्याः पर्युपासते
द्रोणपुत्रं महेष्वासं पुत्राणां मे परायणम्
brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā yaṃ śiṣyāḥ paryupāsate
droṇaputraṃ maheṣvāsaṃ putrāṇāṃ me parāyaṇam
- 13
वितण्डालापसंलापैर्हुतयाचितवन्दितैः
गीतैश्च विविधैर् इष्टै रमते यो दिवानिशम्
vitaṇḍālāpasaṃlāpairhutayācitavanditaiḥ
gītaiśca vividhair iṣṭai ramate yo divāniśam
- 14
उपास्यमानो बहुभिः कुरुपाण्डवसात्वतैः
सूत तस्य गृहे शब्दो नाद्य द्रौणेर्यथा पुरा
upāsyamāno bahubhiḥ kurupāṇḍavasātvataiḥ
sūta tasya gṛhe śabdo nādya drauṇeryathā purā
- 15
द्रोणपुत्रं महेष्वासं गायना नर्तकाश्च ये
अत्यर्थम् उपतिष्ठन्ति तेषां न श्रूयते ध्वनिः
droṇaputraṃ maheṣvāsaṃ gāyanā nartakāśca ye
atyartham upatiṣṭhanti teṣāṃ na śrūyate dhvaniḥ
- 16
विन्दानुविन्दयोः सायं शिबिरे यो महाध्वनिः
श्रूयते सो ऽद्य न तथा केकयानां च वेश्मसु
vindānuvindayoḥ sāyaṃ śibire yo mahādhvaniḥ
śrūyate so 'dya na tathā kekayānāṃ ca veśmasu
- 17
नित्यप्रमुदितानां च तालगीतस्वनो महान्
नृत्यतां श्रूयते तात गणानां सो ऽद्य न ध्वनिः
nityapramuditānāṃ ca tālagītasvano mahān
nṛtyatāṃ śrūyate tāta gaṇānāṃ so 'dya na dhvaniḥ
- 18
सप्ततन्तून्वितन्वाना यम् उपासन्ति याजकाः
सौमदत्तिं श्रुतनिधिं तेषां न श्रूयते ध्वनिः
saptatantūnvitanvānā yam upāsanti yājakāḥ
saumadattiṃ śrutanidhiṃ teṣāṃ na śrūyate dhvaniḥ
- 19
ज्याघोषो ब्रह्मघोषश्च तोमरासिरथध्वनिः
द्रोणस्यासीद् अविरतो गृहे तन्न शृणोम्यहम्
jyāghoṣo brahmaghoṣaśca tomarāsirathadhvaniḥ
droṇasyāsīd avirato gṛhe tanna śṛṇomyaham
- 20
नानादेशसमुत्थानां गीतानां यो ऽभवत्स्वनः
वादित्रनादितानां च सो ऽद्य न श्रूयते महान्
nānādeśasamutthānāṃ gītānāṃ yo 'bhavatsvanaḥ
vāditranāditānāṃ ca so 'dya na śrūyate mahān
- 21
यदा प्रभृत्युपप्लव्याच्छान्तिम् इच्छञ्जनार्दनः
आगतः सर्वभूतानाम् अनुकम्पार्थम् अच्युतः
yadā prabhṛtyupaplavyācchāntim icchañjanārdanaḥ
āgataḥ sarvabhūtānām anukampārtham acyutaḥ
- 22
ततो ऽहम् अब्रुवं सूत मन्दं दुर्योधनं तदा
वासुदेवेन तीर्थेन पुत्र संशाम्य पाण्डवैः
tato 'ham abruvaṃ sūta mandaṃ duryodhanaṃ tadā
vāsudevena tīrthena putra saṃśāmya pāṇḍavaiḥ
- 23
कालप्राप्तम् अहं मन्ये मा त्वं दुर्योधनातिगाः
शमे चेद्याचमानं त्वं प्रत्याख्यास्यसि केशवम्
हितार्थम् अभिजल्पन्तं न तथास्त्यपराजयः
kālaprāptam ahaṃ manye mā tvaṃ duryodhanātigāḥ
śame cedyācamānaṃ tvaṃ pratyākhyāsyasi keśavam
hitārtham abhijalpantaṃ na tathāstyaparājayaḥ
- 24
प्रत्याचष्ट स दाशार्हम् ऋषभं सर्वधन्विनाम्
अनुनेयानि जल्पन्तम् अनयान्नान्वपद्यत
pratyācaṣṭa sa dāśārham ṛṣabhaṃ sarvadhanvinām
anuneyāni jalpantam anayānnānvapadyata
- 25
ततो दुःशासनस्यैव कर्णस्य च मतं द्वयोः
अन्ववर्तत हित्वा मां कृष्टः कालेन दुर्मतिः
tato duḥśāsanasyaiva karṇasya ca mataṃ dvayoḥ
anvavartata hitvā māṃ kṛṣṭaḥ kālena durmatiḥ
- 26
न ह्यहं द्यूतम् इच्छामि विदुरो न प्रशंसति
सैन्धवो नेच्छते द्यूतं भीष्मो न द्यूतम् इच्छति
na hyahaṃ dyūtam icchāmi viduro na praśaṃsati
saindhavo necchate dyūtaṃ bhīṣmo na dyūtam icchati
- 27
शल्यो भूरिश्रवाश्चैव पुरुमित्रो जयस्तथा
अश्वत्थामा कृपो द्रोणो द्यूतं नेच्छन्ति संजय
śalyo bhūriśravāścaiva purumitro jayastathā
aśvatthāmā kṛpo droṇo dyūtaṃ necchanti saṃjaya
- 28
एतेषां मतम् आज्ञाय यदि वर्तेत पुत्रकः
सज्ञातिमित्रः ससुहृच्चिरं जीवेद् अनामयः
eteṣāṃ matam ājñāya yadi varteta putrakaḥ
sajñātimitraḥ sasuhṛcciraṃ jīved anāmayaḥ
- 29
श्लक्ष्णा मधुरसंभाषा ज्ञातिमध्ये प्रियंवदाः
कुलीनाः संमताः प्राज्ञाः सुखं प्राप्स्यन्ति पाण्डवाः
ślakṣṇā madhurasaṃbhāṣā jñātimadhye priyaṃvadāḥ
kulīnāḥ saṃmatāḥ prājñāḥ sukhaṃ prāpsyanti pāṇḍavāḥ
- 30
धर्मापेक्षो नरो नित्यं सर्वत्र लभते सुखम्
प्रेत्यभावे च कल्याणं प्रसादं प्रतिपद्यते
dharmāpekṣo naro nityaṃ sarvatra labhate sukham
pretyabhāve ca kalyāṇaṃ prasādaṃ pratipadyate

