41 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तथा गतेषु शूरेषु तेषां मम च संजय
किं वै भीमस्तदाकार्षीत्तन्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
tathā gateṣu śūreṣu teṣāṃ mama ca saṃjaya
kiṃ vai bhīmastadākārṣīttanmamācakṣva saṃjaya
- 2
संजय उवाच
विरथो भीमसेनो वै कर्णवाक्शल्यपीडितः
अमर्षवशम् आपन्नः फल्गुनं वाक्यम् अब्रवीत्
saṃjaya uvāca
viratho bhīmaseno vai karṇavākśalyapīḍitaḥ
amarṣavaśam āpannaḥ phalgunaṃ vākyam abravīt
- 3
पुनः पुनस्तूबरक मूढ औदरिकेति च
अकृतास्त्रक मा योधीर्बाल संग्रामकातर
punaḥ punastūbaraka mūḍha audariketi ca
akṛtāstraka mā yodhīrbāla saṃgrāmakātara
- 4
इति माम् अब्रवीत्कर्णः पश्यतस्ते धनंजय
एवं वक्ता च मे वध्यस्तेन चोक्तो ऽस्मि भारत
iti mām abravītkarṇaḥ paśyataste dhanaṃjaya
evaṃ vaktā ca me vadhyastena cokto 'smi bhārata
- 5
एतद्व्रतं महाबाहो त्वया सह कृतं मया
यथैतन्मम कौन्तेय तथा तव न संशयः
etadvrataṃ mahābāho tvayā saha kṛtaṃ mayā
yathaitanmama kaunteya tathā tava na saṃśayaḥ
- 6
तद्वधाय नरश्रेष्ठ स्मरैतद्वचनं मम
यथा भवति तत्सत्यं तथा कुरु धनंजय
tadvadhāya naraśreṣṭha smaraitadvacanaṃ mama
yathā bhavati tatsatyaṃ tathā kuru dhanaṃjaya
- 7
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भीमस्यामितविक्रमः
ततो ऽर्जुनो ऽब्रवीत्कर्णं किंचिद् अभ्येत्य संयुगे
tacchrutvā vacanaṃ tasya bhīmasyāmitavikramaḥ
tato 'rjuno 'bravītkarṇaṃ kiṃcid abhyetya saṃyuge
- 8
कर्ण कर्ण वृथादृष्टे सूतपुत्रात्मसंस्तुत
अधर्मबुद्धे शृणु मे यत्त्वा वक्ष्यामि सांप्रतम्
karṇa karṇa vṛthādṛṣṭe sūtaputrātmasaṃstuta
adharmabuddhe śṛṇu me yattvā vakṣyāmi sāṃpratam
- 9
द्विविधं कर्म शूराणां युद्धे जयपराजयौ
तौ चाप्यनित्यौ राधेय वासवस्यापि युध्यतः
dvividhaṃ karma śūrāṇāṃ yuddhe jayaparājayau
tau cāpyanityau rādheya vāsavasyāpi yudhyataḥ
- 10
मुमूर्षुर्युयुधानेन विरथो ऽसि विसर्जितः
यदृच्छया भीमसेनं विरथं कृतवान् असि
mumūrṣuryuyudhānena viratho 'si visarjitaḥ
yadṛcchayā bhīmasenaṃ virathaṃ kṛtavān asi
- 11
अधर्मस्त्वेष राधेय यत्त्वं भीमम् अवोचथाः
युद्धधर्मं विजानन्वै युध्यन्तम् अपलायिनम्
पूरयन्तं यथाशक्ति शूरकर्माहवे तथा
adharmastveṣa rādheya yattvaṃ bhīmam avocathāḥ
yuddhadharmaṃ vijānanvai yudhyantam apalāyinam
pūrayantaṃ yathāśakti śūrakarmāhave tathā
- 12
पश्यतां सर्वसैन्यानां केशवस्य ममैव च
विरथो भीमसेनेन कृतो ऽसि बहुशो रणे
न च त्वां परुषं किंचिद् उक्तवान्पाण्डुनन्दनः
paśyatāṃ sarvasainyānāṃ keśavasya mamaiva ca
viratho bhīmasenena kṛto 'si bahuśo raṇe
na ca tvāṃ paruṣaṃ kiṃcid uktavānpāṇḍunandanaḥ
- 13
यस्मात्तु बहु रूक्षं च श्रावितस्ते वृकोदरः
परोक्षं यच्च सौभद्रो युष्माभिर्निहतो मम
yasmāttu bahu rūkṣaṃ ca śrāvitaste vṛkodaraḥ
parokṣaṃ yacca saubhadro yuṣmābhirnihato mama
- 14
तस्माद् अस्यावलेपस्य सद्यः फलम् अवाप्नुहि
त्वया तस्य धनुश्छिन्नम् आत्मनाशाय दुर्मते
tasmād asyāvalepasya sadyaḥ phalam avāpnuhi
tvayā tasya dhanuśchinnam ātmanāśāya durmate
- 15
तस्माद्वध्यो ऽसि मे मूढ सभृत्यबलवाहनः
कुरु त्वं सर्वकृत्यानि महत्ते भयम् आगतम्
tasmādvadhyo 'si me mūḍha sabhṛtyabalavāhanaḥ
kuru tvaṃ sarvakṛtyāni mahatte bhayam āgatam
- 16
हन्तास्मि वृषसेनं ते प्रेक्षमाणस्य संयुगे
ये चान्ये ऽप्युपयास्यन्ति बुद्धिमोहेन मां नृपाः
तांश्च सर्वान्हनिष्यामि सत्येनायुधम् आलभे
hantāsmi vṛṣasenaṃ te prekṣamāṇasya saṃyuge
ye cānye 'pyupayāsyanti buddhimohena māṃ nṛpāḥ
tāṃśca sarvānhaniṣyāmi satyenāyudham ālabhe
- 17
त्वां च मूढाकृतप्रज्ञम् अतिमानिनम् आहवे
दृष्ट्वा दुर्योधनो मन्दो भृशं तप्स्यति पातितम्
tvāṃ ca mūḍhākṛtaprajñam atimāninam āhave
dṛṣṭvā duryodhano mando bhṛśaṃ tapsyati pātitam
- 18
अर्जुनेन प्रतिज्ञाते वधे कर्णसुतस्य तु
महान्सुतुमुलः शब्दो बभूव रथिनां तदा
arjunena pratijñāte vadhe karṇasutasya tu
mahānsutumulaḥ śabdo babhūva rathināṃ tadā
- 19
तस्मिन्न् आकुलसंग्रामे वर्तमाने महाभये
मन्दरश्मिः सहस्रांशुर् अस्तं गिरिम् उपागमत्
tasminn ākulasaṃgrāme vartamāne mahābhaye
mandaraśmiḥ sahasrāṃśur astaṃ girim upāgamat
- 20
ततो राजन्हृषीकेशः संग्रामशिरसि स्थितम्
तीर्णप्रतिज्ञं बीभत्सुं परिष्वज्येदम् अब्रवीत्
tato rājanhṛṣīkeśaḥ saṃgrāmaśirasi sthitam
tīrṇapratijñaṃ bībhatsuṃ pariṣvajyedam abravīt
- 21
दिष्ट्या सम्पादिता जिष्णो प्रतिज्ञा महती त्वया
दिष्ट्या च निहतः पापो वृद्धक्षत्रः सहात्मजः
diṣṭyā sampāditā jiṣṇo pratijñā mahatī tvayā
diṣṭyā ca nihataḥ pāpo vṛddhakṣatraḥ sahātmajaḥ
- 22
धार्तराष्ट्रबलं प्राप्य देवसेनापि भारत
सीदेत समरे जिष्णो नात्र कार्या विचारणा
dhārtarāṣṭrabalaṃ prāpya devasenāpi bhārata
sīdeta samare jiṣṇo nātra kāryā vicāraṇā
- 23
न तं पश्यामि लोकेषु चिन्तयन्पुरुषं क्वचित्
त्वद् ऋते पुरुषव्याघ्र य एतद्योधयेद्बलम्
na taṃ paśyāmi lokeṣu cintayanpuruṣaṃ kvacit
tvad ṛte puruṣavyāghra ya etadyodhayedbalam
- 24
महाप्रभावा बहवस्त्वया तुल्याधिकापि वा
समेताः पृथिवीपाला धार्तराष्ट्रस्य कारणात्
ते त्वां प्राप्य रणे क्रुद्धं नाभ्यवर्तन्त दंशिताः
mahāprabhāvā bahavastvayā tulyādhikāpi vā
sametāḥ pṛthivīpālā dhārtarāṣṭrasya kāraṇāt
te tvāṃ prāpya raṇe kruddhaṃ nābhyavartanta daṃśitāḥ
- 25
तव वीर्यं बलं चैव रुद्रशक्रान्तकोपमम्
नेदृशं शक्नुयात्कश्चिद्रणे कर्तुं पराक्रमम्
यादृशं कृतवान् अद्य त्वम् एकः शत्रुतापनः
tava vīryaṃ balaṃ caiva rudraśakrāntakopamam
nedṛśaṃ śaknuyātkaścidraṇe kartuṃ parākramam
yādṛśaṃ kṛtavān adya tvam ekaḥ śatrutāpanaḥ
- 26
एवम् एव हते कर्णे सानुबन्धे दुरात्मनि
वर्धयिष्यामि भूयस्त्वां विजितारिं हतद्विषम्
evam eva hate karṇe sānubandhe durātmani
vardhayiṣyāmi bhūyastvāṃ vijitāriṃ hatadviṣam
- 27
तम् अर्जुनः प्रत्युवाच प्रसादात्तव माधव
प्रतिज्ञेयं मयोत्तीर्णा विबुधैर् अपि दुस्तरा
tam arjunaḥ pratyuvāca prasādāttava mādhava
pratijñeyaṃ mayottīrṇā vibudhair api dustarā
- 28
अनाश्चर्यो जयस्तेषां येषां नाथो ऽसि माधव
त्वत्प्रसादान्महीं कृत्स्नां सम्प्राप्स्यति युधिष्ठिरः
anāścaryo jayasteṣāṃ yeṣāṃ nātho 'si mādhava
tvatprasādānmahīṃ kṛtsnāṃ samprāpsyati yudhiṣṭhiraḥ
- 29
तवैव भारो वार्ष्णेय तवैव विजयः प्रभो
वर्धनीयास्तव वयं प्रेष्याश्च मधुसूदन
tavaiva bhāro vārṣṇeya tavaiva vijayaḥ prabho
vardhanīyāstava vayaṃ preṣyāśca madhusūdana
- 30
एवम् उक्तः स्मयन्कृष्णः शनकैर्वाहयन्हयान्
दर्शयामास पार्थाय क्रूरम् आयोधनं महत्
evam uktaḥ smayankṛṣṇaḥ śanakairvāhayanhayān
darśayāmāsa pārthāya krūram āyodhanaṃ mahat

