60 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो व्यूढेष्वनीकेषु समुत्क्रुष्टेषु मारिष
ताड्यमानासु भेरीषु मृदङ्गेषु नदत्सु च
saṃjaya uvāca
tato vyūḍheṣvanīkeṣu samutkruṣṭeṣu māriṣa
tāḍyamānāsu bherīṣu mṛdaṅgeṣu nadatsu ca
- 2
अनीकानां च संह्रादे वादित्राणां च निस्वने
प्रध्मापितेषु शङ्खेषु संनादे लोमहर्षणे
anīkānāṃ ca saṃhrāde vāditrāṇāṃ ca nisvane
pradhmāpiteṣu śaṅkheṣu saṃnāde lomaharṣaṇe
- 3
अभिहारयत्सु शनकैर्भरतेषु युयुत्सुषु
रौद्रे मुहूर्ते सम्प्राप्ते सव्यसाची व्यदृश्यत
abhihārayatsu śanakairbharateṣu yuyutsuṣu
raudre muhūrte samprāpte savyasācī vyadṛśyata
- 4
वडानां वायसानां च पुरस्तात्सव्यसाचिनः
बहुलानि सहस्राणि प्राक्रीडंस्तत्र भारत
vaḍānāṃ vāyasānāṃ ca purastātsavyasācinaḥ
bahulāni sahasrāṇi prākrīḍaṃstatra bhārata
- 5
मृगाश्च घोरसंनादाः शिवाश्चाशिवदर्शनाः
दक्षिणेन प्रयातानाम् अस्माकं प्राणदंस्तथा
mṛgāśca ghorasaṃnādāḥ śivāścāśivadarśanāḥ
dakṣiṇena prayātānām asmākaṃ prāṇadaṃstathā
- 6
सनिर्घाता ज्वलन्त्यश्च पेतुर् उल्काः समन्ततः
चचाल च मही कृत्स्ना भये घोरे समुत्थिते
sanirghātā jvalantyaśca petur ulkāḥ samantataḥ
cacāla ca mahī kṛtsnā bhaye ghore samutthite
- 7
विष्वग्वाताः सनिर्घाता रूक्षाः शर्करवर्षिणः
ववुर् आयाति कौन्तेये संग्रामे समुपस्थिते
viṣvagvātāḥ sanirghātā rūkṣāḥ śarkaravarṣiṇaḥ
vavur āyāti kaunteye saṃgrāme samupasthite
- 8
नाकुलिस्तु शतानीको धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः
पाण्डवानाम् अनीकानि प्राज्ञौ तौ व्यूहतुस्तदा
nākulistu śatānīko dhṛṣṭadyumnaśca pārṣataḥ
pāṇḍavānām anīkāni prājñau tau vyūhatustadā
- 9
ततो रथसहस्रेण द्विरदानां शतेन च
त्रिभिर् अश्वसहस्रैश्च पदातीनां शतैः शतैः
tato rathasahasreṇa dviradānāṃ śatena ca
tribhir aśvasahasraiśca padātīnāṃ śataiḥ śataiḥ
- 10
अध्यर्धमात्रे धनुषां सहस्रे तनयस्तव
अग्रतः सर्वसैन्यानां स्थित्वा दुर्मर्षणो ऽब्रवीत्
adhyardhamātre dhanuṣāṃ sahasre tanayastava
agrataḥ sarvasainyānāṃ sthitvā durmarṣaṇo 'bravīt
- 11
अद्य गाण्डीवधन्वानं तपन्तं युद्धदुर्मदम्
अहम् आवारयिष्यामि वेलेव मकरालयम्
adya gāṇḍīvadhanvānaṃ tapantaṃ yuddhadurmadam
aham āvārayiṣyāmi veleva makarālayam
- 12
अद्य पश्यन्तु संग्रामे धनंजयम् अमर्षणम्
विषक्तं मयि दुर्धर्षम् अश्मकूटम् इवाश्मनि
adya paśyantu saṃgrāme dhanaṃjayam amarṣaṇam
viṣaktaṃ mayi durdharṣam aśmakūṭam ivāśmani
- 13
एवं ब्रुवन्महाराज महात्मा स महामतिः
महेष्वासैर्वृतो राजन्महेष्वासो व्यवस्थितः
evaṃ bruvanmahārāja mahātmā sa mahāmatiḥ
maheṣvāsairvṛto rājanmaheṣvāso vyavasthitaḥ
- 14
ततो ऽन्तक इव क्रुद्धः सवज्र इव वासवः
दण्डपाणिर् इवासह्यो मृत्युः कालेन चोदितः
tato 'ntaka iva kruddhaḥ savajra iva vāsavaḥ
daṇḍapāṇir ivāsahyo mṛtyuḥ kālena coditaḥ
- 15
शूलपाणिर् इवाक्षोभ्यो वरुणः पाशवान् इव
युगान्ताग्निर् इवार्चिष्मान्प्रधक्ष्यन्वै पुनः प्रजाः
śūlapāṇir ivākṣobhyo varuṇaḥ pāśavān iva
yugāntāgnir ivārciṣmānpradhakṣyanvai punaḥ prajāḥ
- 16
क्रोधामर्षबलोद्धूतो निवातकवचान्तकः
जयो जेता स्थितः सत्ये पारयिष्यन्महाव्रतम्
krodhāmarṣabaloddhūto nivātakavacāntakaḥ
jayo jetā sthitaḥ satye pārayiṣyanmahāvratam
- 17
आमुक्तकवचः खड्गी जाम्बूनदकिरीटभृत्
शुभ्रवर्माम्बरधरः स्वङ्गदी चारुकुण्डली
āmuktakavacaḥ khaḍgī jāmbūnadakirīṭabhṛt
śubhravarmāmbaradharaḥ svaṅgadī cārukuṇḍalī
- 18
रथप्रवरम् आस्थाय नरो नारायणानुगः
विधुन्वन्गाण्डिवं संख्ये बभौ सूर्य इवोदितः
rathapravaram āsthāya naro nārāyaṇānugaḥ
vidhunvangāṇḍivaṃ saṃkhye babhau sūrya ivoditaḥ
- 19
सो ऽग्रानीकस्य महत इषुपाते धनंजयः
व्यवस्थाप्य रथं सज्जं शङ्खं दध्मौ प्रतापवान्
so 'grānīkasya mahata iṣupāte dhanaṃjayaḥ
vyavasthāpya rathaṃ sajjaṃ śaṅkhaṃ dadhmau pratāpavān
- 20
अथ कृष्णो ऽप्य् असंभ्रान्तः पार्थेन सह मारिष
प्राध्मापयत्पाञ्चजन्यं शङ्खप्रवरम् ओजसा
atha kṛṣṇo 'py asaṃbhrāntaḥ pārthena saha māriṣa
prādhmāpayatpāñcajanyaṃ śaṅkhapravaram ojasā
- 21
तयोः शङ्खप्रणादेन तव सैन्ये विशां पते
आसन्संहृष्टरोमाणः कम्पिता गतचेतसः
tayoḥ śaṅkhapraṇādena tava sainye viśāṃ pate
āsansaṃhṛṣṭaromāṇaḥ kampitā gatacetasaḥ
- 22
यथा त्रसन्ति भूतानि सर्वाण्यशनिनिस्वनात्
तथा शङ्खप्रणादेन वित्रेसुस्तव सैनिकाः
yathā trasanti bhūtāni sarvāṇyaśaninisvanāt
tathā śaṅkhapraṇādena vitresustava sainikāḥ
- 23
प्रसुस्रुवुः शकृन्मूत्रं वाहनानि च सर्वशः
एवं सवाहनं सर्वम् आविग्नम् अभवद्बलम्
prasusruvuḥ śakṛnmūtraṃ vāhanāni ca sarvaśaḥ
evaṃ savāhanaṃ sarvam āvignam abhavadbalam
- 24
व्यषीदन्त नरा राजञ्शङ्खशब्देन मारिष
विसंज्ञाश्चाभवन्केचित्केचिद्राजन्वितत्रसुः
vyaṣīdanta narā rājañśaṅkhaśabdena māriṣa
visaṃjñāścābhavankecitkecidrājanvitatrasuḥ
- 25
ततः कपिर्महानादं सह भूतैर्ध्वजालयैः
अकरोद्व्यादितास्यश्च भीषयंस्तव सैनिकान्
tataḥ kapirmahānādaṃ saha bhūtairdhvajālayaiḥ
akarodvyāditāsyaśca bhīṣayaṃstava sainikān
- 26
ततः शङ्खाश्च भेर्यश्च मृदङ्गाश्चानकैः सह
पुनर् एवाभ्यहन्यन्त तव सैन्यप्रहर्षणाः
tataḥ śaṅkhāśca bheryaśca mṛdaṅgāścānakaiḥ saha
punar evābhyahanyanta tava sainyapraharṣaṇāḥ
- 27
नानावादित्रसंह्रादैः क्ष्वेडितास्फोटिताकुलैः
सिंहनादैः सवादित्रैः समाहूतैर्महारथैः
nānāvāditrasaṃhrādaiḥ kṣveḍitāsphoṭitākulaiḥ
siṃhanādaiḥ savāditraiḥ samāhūtairmahārathaiḥ
- 28
तस्मिन्सुतुमुले शब्दे भीरूणां भयवर्धने
अतीव हृष्टो दाशार्हम् अब्रवीत्पाकशासनिः
tasminsutumule śabde bhīrūṇāṃ bhayavardhane
atīva hṛṣṭo dāśārham abravītpākaśāsaniḥ
- 29
चोदयाश्वान्हृषीकेश यत्र दुर्मर्षणः स्थितः
एतद्भित्त्वा गजानीकं प्रवेक्ष्याम्यरिवाहिनीम्
codayāśvānhṛṣīkeśa yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ
etadbhittvā gajānīkaṃ pravekṣyāmyarivāhinīm
- 30
एवम् उक्तो महाबाहुः केशवः सव्यसाचिना
अचोदयद्धयांस्तत्र यत्र दुर्मर्षणः स्थितः
evam ukto mahābāhuḥ keśavaḥ savyasācinā
acodayaddhayāṃstatra yatra durmarṣaṇaḥ sthitaḥ

