34 shlokas
- 1
संजय उवाच
स तथा विरथः कर्णः पुनर्भीमेन निर्जितः
रथम् अन्यं समास्थाय सद्यो विव्याध पाण्डवम्
saṃjaya uvāca
sa tathā virathaḥ karṇaḥ punarbhīmena nirjitaḥ
ratham anyaṃ samāsthāya sadyo vivyādha pāṇḍavam
- 2
महागजाविवासाद्य विषाणाग्रैः परस्परम्
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
mahāgajāvivāsādya viṣāṇāgraiḥ parasparam
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ
- 3
अथ कर्णः शरव्रातैर्भीमं बलवद् अर्दयत्
ननाद बलवन्नादं पुनर्विव्याध चोरसि
atha karṇaḥ śaravrātairbhīmaṃ balavad ardayat
nanāda balavannādaṃ punarvivyādha corasi
- 4
तं भीमो दशभिर्बाणैः प्रत्यविध्यद् अजिह्मगैः
पुनर्विव्याध विंशत्या शराणां नतपर्वणाम्
taṃ bhīmo daśabhirbāṇaiḥ pratyavidhyad ajihmagaiḥ
punarvivyādha viṃśatyā śarāṇāṃ nataparvaṇām
- 5
कर्णस्तु नवभिर्भीमं विद्ध्वा राजन्स्तनान्तरे
ध्वजम् एकेन विव्याध सायकेन शितेन ह
karṇastu navabhirbhīmaṃ viddhvā rājanstanāntare
dhvajam ekena vivyādha sāyakena śitena ha
- 6
सायकानां ततः पार्थस्त्रिषष्ट्या प्रत्यविध्यत
तोत्त्रैर् इव महानागं कशाभिर् इव वाजिनम्
sāyakānāṃ tataḥ pārthastriṣaṣṭyā pratyavidhyata
tottrair iva mahānāgaṃ kaśābhir iva vājinam
- 7
सो ऽतिविद्धो महाराज पाण्डवेन यशस्विना
सृक्विणी लेलिहन्वीरः क्रोधसंरक्तलोचनः
so 'tividdho mahārāja pāṇḍavena yaśasvinā
sṛkviṇī lelihanvīraḥ krodhasaṃraktalocanaḥ
- 8
ततः शरं महाराज सर्वकायावदारणम्
प्राहिणोद्भीमसेनाय बलायेन्द्र इवाशनिम्
tataḥ śaraṃ mahārāja sarvakāyāvadāraṇam
prāhiṇodbhīmasenāya balāyendra ivāśanim
- 9
स निर्भिद्य रणे पार्थं सूतपुत्रधनुश्च्युतः
अगच्छद्दारयन्भूमिं चित्रपुङ्खः शिलीमुखः
sa nirbhidya raṇe pārthaṃ sūtaputradhanuścyutaḥ
agacchaddārayanbhūmiṃ citrapuṅkhaḥ śilīmukhaḥ
- 10
सर्वशैक्यां चतुष्किष्कुं गुर्वीं रुक्माङ्गदां गदाम्
प्राहिणोत्सूतपुत्राय षडस्राम् अविचारयन्
sarvaśaikyāṃ catuṣkiṣkuṃ gurvīṃ rukmāṅgadāṃ gadām
prāhiṇotsūtaputrāya ṣaḍasrām avicārayan
- 11
तया जघानाधिरथेः सदश्वान्साधुवाहिनः
गदया भारतः क्रुद्धो वज्रेणेन्द्र इवासुरान्
tayā jaghānādhiratheḥ sadaśvānsādhuvāhinaḥ
gadayā bhārataḥ kruddho vajreṇendra ivāsurān
- 12
ततो भीमो महाबाहुः क्षुराभ्यां भरतर्षभ
ध्वजम् आधिरथेश्छित्त्वा सूतम् अभ्यहनत्तदा
tato bhīmo mahābāhuḥ kṣurābhyāṃ bharatarṣabha
dhvajam ādhiratheśchittvā sūtam abhyahanattadā
- 13
हताश्वसूतम् उत्सृज्य रथं स पतितध्वजम्
विस्फारयन्धनुः कर्णस्तस्थौ भारत दुर्मनाः
hatāśvasūtam utsṛjya rathaṃ sa patitadhvajam
visphārayandhanuḥ karṇastasthau bhārata durmanāḥ
- 14
तत्राद्भुतम् अपश्याम राधेयस्य पराक्रमम्
विरथो रथिनां श्रेष्ठो वारयामास यद्रिपुम्
tatrādbhutam apaśyāma rādheyasya parākramam
viratho rathināṃ śreṣṭho vārayāmāsa yadripum
- 15
विरथं तं रथश्रेष्ठं दृष्ट्वाधिरथिम् आहवे
दुर्योधनस्ततो राजन्न् अभ्यभाषत दुर्मुखम्
virathaṃ taṃ rathaśreṣṭhaṃ dṛṣṭvādhirathim āhave
duryodhanastato rājann abhyabhāṣata durmukham
- 16
एष दुर्मुख राधेयो भीमेन विरथीकृतः
तं रथेन नरश्रेष्ठं संपादय महारथम्
eṣa durmukha rādheyo bhīmena virathīkṛtaḥ
taṃ rathena naraśreṣṭhaṃ saṃpādaya mahāratham
- 17
दुर्योधनवचः श्रुत्वा ततो भारत दुर्मुखः
त्वरमाणो ऽभ्ययात्कर्णं भीमं चावारयच्छरैः
duryodhanavacaḥ śrutvā tato bhārata durmukhaḥ
tvaramāṇo 'bhyayātkarṇaṃ bhīmaṃ cāvārayaccharaiḥ
- 18
दुर्मुखं प्रेक्ष्य संग्रामे सूतपुत्रपदानुगम्
वायुपुत्रः प्रहृष्टो ऽभूत्सृक्किणी परिलेलिहन्
durmukhaṃ prekṣya saṃgrāme sūtaputrapadānugam
vāyuputraḥ prahṛṣṭo 'bhūtsṛkkiṇī parilelihan
- 19
ततः कर्णं महाराज वारयित्वा शिलीमुखैः
दुर्मुखाय रथं शीघ्रं प्रेषयामास पाण्डवः
tataḥ karṇaṃ mahārāja vārayitvā śilīmukhaiḥ
durmukhāya rathaṃ śīghraṃ preṣayāmāsa pāṇḍavaḥ
- 20
तस्मिन्क्षणे महाराज नवभिर्नतपर्वभिः
सुपुङ्खैर्दुर्मुखं भीमः शरैर्निन्ये यमक्षयम्
tasminkṣaṇe mahārāja navabhirnataparvabhiḥ
supuṅkhairdurmukhaṃ bhīmaḥ śarairninye yamakṣayam
- 21
ततस्तम् एवाधिरथिः स्यन्दनं दुर्मुखे हते
आस्थितः प्रबभौ राजन्दीप्यमान इवांशुमान्
tatastam evādhirathiḥ syandanaṃ durmukhe hate
āsthitaḥ prababhau rājandīpyamāna ivāṃśumān
- 22
शयानं भिन्नमर्माणं दुर्मुखं शोणितोक्षितम्
दृष्ट्वा कर्णो ऽश्रुपूर्णाक्षो मुहूर्तं नाभ्यवर्तत
śayānaṃ bhinnamarmāṇaṃ durmukhaṃ śoṇitokṣitam
dṛṣṭvā karṇo 'śrupūrṇākṣo muhūrtaṃ nābhyavartata
- 23
तं गतासुम् अतिक्रम्य कृत्वा कर्णः प्रदक्षिणम्
दीर्घम् उष्णं श्वसन्वीरो न किंचित्प्रत्यपद्यत
taṃ gatāsum atikramya kṛtvā karṇaḥ pradakṣiṇam
dīrgham uṣṇaṃ śvasanvīro na kiṃcitpratyapadyata
- 24
तस्मिंस्तु विवरे राजन्नाराचान्गार्ध्रवाससः
प्राहिणोत्सूतपुत्राय भीमसेनश्चतुर्दश
tasmiṃstu vivare rājannārācāngārdhravāsasaḥ
prāhiṇotsūtaputrāya bhīmasenaścaturdaśa
- 25
ते तस्य कवचं भित्त्वा स्वर्णपुङ्खा महौजसः
हेमचित्रा महाराज द्योतयन्तो दिशो दश
te tasya kavacaṃ bhittvā svarṇapuṅkhā mahaujasaḥ
hemacitrā mahārāja dyotayanto diśo daśa
- 26
अपिबन्सूतपुत्रस्य शोणितं रक्तभोजनाः
क्रुद्धा इव मनुष्येन्द्र भुजगाः कालचोदिताः
apibansūtaputrasya śoṇitaṃ raktabhojanāḥ
kruddhā iva manuṣyendra bhujagāḥ kālacoditāḥ
- 27
प्रसर्पमाणा मेदिन्यां ते व्यरोचन्त मार्गणाः
अर्धप्रविष्टाः संरब्धा बिलानीव महोरगाः
prasarpamāṇā medinyāṃ te vyarocanta mārgaṇāḥ
ardhapraviṣṭāḥ saṃrabdhā bilānīva mahoragāḥ
- 28
तं प्रत्यविध्यद्राधेयो जाम्बूनदविभूषितैः
चतुर्दशभिर् अत्युग्रैर्नाराचैर् अविचारयन्
taṃ pratyavidhyadrādheyo jāmbūnadavibhūṣitaiḥ
caturdaśabhir atyugrairnārācair avicārayan
- 29
ते भीमसेनस्य भुजं सव्यं निर्भिद्य पत्रिणः
प्राविशन्मेदिनीं भीमाः क्रौञ्चं पत्ररथा इव
te bhīmasenasya bhujaṃ savyaṃ nirbhidya patriṇaḥ
prāviśanmedinīṃ bhīmāḥ krauñcaṃ patrarathā iva
- 30
ते व्यरोचन्त नाराचाः प्रविशन्तो वसुंधराम्
गच्छत्यस्तं दिनकरे दीप्यमाना इवांशवः
te vyarocanta nārācāḥ praviśanto vasuṃdharām
gacchatyastaṃ dinakare dīpyamānā ivāṃśavaḥ

