43 shlokas
- 1
युधिष्ठिर उवाच
त्वयि याते महाबाहो संशप्तकबलं प्रति
प्रयत्नम् अकरोत्तीव्रम् आचार्यो ग्रहणे मम
yudhiṣṭhira uvāca
tvayi yāte mahābāho saṃśaptakabalaṃ prati
prayatnam akarottīvram ācāryo grahaṇe mama
- 2
व्याढानीकं वयं द्रोणं वरयामः स्म सर्वशः
प्रतिव्यूह्य रथानीकं यतमानं तथा रणे
vyāḍhānīkaṃ vayaṃ droṇaṃ varayāmaḥ sma sarvaśaḥ
prativyūhya rathānīkaṃ yatamānaṃ tathā raṇe
- 3
स वार्यमाणो रथिभी रक्षितेन मया तथा
अस्मान् अपि जघानाशु पीडयन्निशितैः शरैः
sa vāryamāṇo rathibhī rakṣitena mayā tathā
asmān api jaghānāśu pīḍayanniśitaiḥ śaraiḥ
- 4
ते पीड्यमाना द्रोणेन द्रोणानीकं न शक्नुमः
प्रतिवीक्षितुम् अप्याजौ भेत्तुं तत्कुत एव तु
te pīḍyamānā droṇena droṇānīkaṃ na śaknumaḥ
prativīkṣitum apyājau bhettuṃ tatkuta eva tu
- 5
वयं त्वप्रतिमं वीर्ये सर्वे सौभद्रम् आत्मजम्
उक्तवन्तः स्म ते तात भिन्द्ध्यनीकम् इति प्रभो
vayaṃ tvapratimaṃ vīrye sarve saubhadram ātmajam
uktavantaḥ sma te tāta bhinddhyanīkam iti prabho
- 6
स तथा चोदितो ऽस्माभिः सदश्व इव वीर्यवान्
असह्यम् अपि तं भारं वोढुम् एवोपचक्रमे
sa tathā codito 'smābhiḥ sadaśva iva vīryavān
asahyam api taṃ bhāraṃ voḍhum evopacakrame
- 7
स तवास्त्रोपदेशेन वीर्येण च समन्वितः
प्राविशत्तद्बलं बालः सुपर्ण इव सागरम्
sa tavāstropadeśena vīryeṇa ca samanvitaḥ
prāviśattadbalaṃ bālaḥ suparṇa iva sāgaram
- 8
ते ऽनुयाता वयं वीरं सात्वतीपुत्रम् आहवे
प्रवेष्टुकामास्तेनैव येन स प्राविशच्चमूम्
te 'nuyātā vayaṃ vīraṃ sātvatīputram āhave
praveṣṭukāmāstenaiva yena sa prāviśaccamūm
- 9
ततः सैन्धवको राजा क्षुद्रस्तात जयद्रथः
वरदानेन रुद्रस्य सर्वान्नः समवारयत्
tataḥ saindhavako rājā kṣudrastāta jayadrathaḥ
varadānena rudrasya sarvānnaḥ samavārayat
- 10
ततो द्रोणः कृपः कर्णो द्रौणिश्च स बृहद्बलः
कृतवर्मा च सौभद्रं षड्रथाः पर्यवारयन्
tato droṇaḥ kṛpaḥ karṇo drauṇiśca sa bṛhadbalaḥ
kṛtavarmā ca saubhadraṃ ṣaḍrathāḥ paryavārayan
- 11
परिवार्य तु तैः सर्वैर्युधि बालो महारथैः
यतमानः परं शक्त्या बहुभिर्विरथीकृतः
parivārya tu taiḥ sarvairyudhi bālo mahārathaiḥ
yatamānaḥ paraṃ śaktyā bahubhirvirathīkṛtaḥ
- 12
ततो दौःशासनिः क्षिप्रं तथा तैर्विरथीकृतम्
संशयं परमं प्राप्य दिष्टान्तेनाभ्ययोजयत्
tato dauḥśāsaniḥ kṣipraṃ tathā tairvirathīkṛtam
saṃśayaṃ paramaṃ prāpya diṣṭāntenābhyayojayat
- 13
स तु हत्वा सहस्राणि द्विपाश्वरथसादिनाम्
राजपुत्रशतं चाग्र्यं वीरांश्चालक्षितान्बहून्
sa tu hatvā sahasrāṇi dvipāśvarathasādinām
rājaputraśataṃ cāgryaṃ vīrāṃścālakṣitānbahūn
- 14
बृहद्बलं च राजानं स्वर्गेणाजौ प्रयोज्य ह
ततः परमधर्मात्मा दिष्टान्तम् उपजग्मिवान्
bṛhadbalaṃ ca rājānaṃ svargeṇājau prayojya ha
tataḥ paramadharmātmā diṣṭāntam upajagmivān
- 15
एतावद् एव निर्वृत्तम् अस्माकं शोकवर्धनम्
स चैवं पुरुषव्याघ्रः स्वर्गलोकम् अवाप्तवान्
etāvad eva nirvṛttam asmākaṃ śokavardhanam
sa caivaṃ puruṣavyāghraḥ svargalokam avāptavān
- 16
संजय उवाच
ततो ऽर्जुनो वचः श्रुत्वा धर्मराजेन भाषितम्
हा पुत्र इति निःश्वस्य व्यथितो न्यपतद्भुवि
saṃjaya uvāca
tato 'rjuno vacaḥ śrutvā dharmarājena bhāṣitam
hā putra iti niḥśvasya vyathito nyapatadbhuvi
- 17
विषण्णवदनाः सर्वे परिगृह्य धनंजयम्
नेत्रैर् अनिमिषैर्दीनाः प्रत्यवेक्षन्परस्परम्
viṣaṇṇavadanāḥ sarve parigṛhya dhanaṃjayam
netrair animiṣairdīnāḥ pratyavekṣanparasparam
- 18
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां वासविः क्रोधमूर्छितः
कम्पमानो ज्वरेणेव निःश्वसंश्च मुहुर्मुहुः
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ vāsaviḥ krodhamūrchitaḥ
kampamāno jvareṇeva niḥśvasaṃśca muhurmuhuḥ
- 19
पाणिं पाणौ विनिष्पिष्य श्वसमानो ऽश्रुनेत्रवान्
उन्मत्त इव विप्रेक्षन्न् इदं वचनम् अब्रवीत्
pāṇiṃ pāṇau viniṣpiṣya śvasamāno 'śrunetravān
unmatta iva viprekṣann idaṃ vacanam abravīt
- 20
सत्यं वः प्रतिजानामि श्वो ऽस्मि हन्ता जयद्रथम्
न चेद्वधभयाद्भीतो धार्तराष्ट्रान्प्रहास्यति
satyaṃ vaḥ pratijānāmi śvo 'smi hantā jayadratham
na cedvadhabhayādbhīto dhārtarāṣṭrānprahāsyati
- 21
न चास्माञ्शरणं गच्छेत्कृष्णं वा पुरुषोत्तमम्
भवन्तं वा महाराज श्वो ऽस्मि हन्ता जयद्रथम्
na cāsmāñśaraṇaṃ gacchetkṛṣṇaṃ vā puruṣottamam
bhavantaṃ vā mahārāja śvo 'smi hantā jayadratham
- 22
धार्तराष्ट्रप्रियकरं मयि विस्मृतसौहृदम्
पापं बालवधे हेतुं श्वो ऽस्मि हन्ता जयद्रथम्
dhārtarāṣṭrapriyakaraṃ mayi vismṛtasauhṛdam
pāpaṃ bālavadhe hetuṃ śvo 'smi hantā jayadratham
- 23
रक्षमाणाश्च तं संख्ये ये मां योत्स्यन्ति केचन
अपि द्रोणकृपौ वीरौ छादयिष्यामि ताञ्शरैः
rakṣamāṇāśca taṃ saṃkhye ye māṃ yotsyanti kecana
api droṇakṛpau vīrau chādayiṣyāmi tāñśaraiḥ
- 24
यद्येतद् एवं संग्रामे न कुर्यां पुरुषर्षभाः
मा स्म पुण्यकृतां लोकान्प्राप्नुयां शूरसंमतान्
yadyetad evaṃ saṃgrāme na kuryāṃ puruṣarṣabhāḥ
mā sma puṇyakṛtāṃ lokānprāpnuyāṃ śūrasaṃmatān
- 25
ये लोका मातृहन्तॄणां ये चापि पितृघातिनाम्
गुरुदारगामिनां ये च पिशुनानां च ये तथा
ye lokā mātṛhantṝṇāṃ ye cāpi pitṛghātinām
gurudāragāmināṃ ye ca piśunānāṃ ca ye tathā
- 26
साधून् असूयतां ये च ये चापि परिवादिनाम्
ये च निक्षेपहर्तॄणां ये च विश्वासघातिनाम्
sādhūn asūyatāṃ ye ca ye cāpi parivādinām
ye ca nikṣepahartṝṇāṃ ye ca viśvāsaghātinām
- 27
भुक्तपूर्वां स्त्रियं ये च निन्दताम् अघशंसिनाम्
ब्रह्मघ्नानां च ये लोका ये च गोघातिनाम् अपि
bhuktapūrvāṃ striyaṃ ye ca nindatām aghaśaṃsinām
brahmaghnānāṃ ca ye lokā ye ca goghātinām api
- 28
पायसं वा यवान्नं वा शाकं कृसरम् एव वा
संयावापूपमांसानि ये च लोका वृथाश्नताम्
तान् अह्नैवाधिगच्छेयं न चेद्धन्यां जयद्रथम्
pāyasaṃ vā yavānnaṃ vā śākaṃ kṛsaram eva vā
saṃyāvāpūpamāṃsāni ye ca lokā vṛthāśnatām
tān ahnaivādhigaccheyaṃ na ceddhanyāṃ jayadratham
- 29
वेदाध्यायिनम् अत्यर्थं संशितं वा द्विजोत्तमम्
अवमन्यमानो यान्याति वृद्धान्साधूंस्तथा गुरून्
vedādhyāyinam atyarthaṃ saṃśitaṃ vā dvijottamam
avamanyamāno yānyāti vṛddhānsādhūṃstathā gurūn
- 30
स्पृशतां ब्राह्मणं गां च पादेनाग्निं च यां लभेत्
याप्सु श्लेष्म पुरीषं वा मूत्रं वा मुञ्चतां गतिः
तां गच्छेयं गतिं घोरां न चेद्धन्यां जयद्रथम्
spṛśatāṃ brāhmaṇaṃ gāṃ ca pādenāgniṃ ca yāṃ labhet
yāpsu śleṣma purīṣaṃ vā mūtraṃ vā muñcatāṃ gatiḥ
tāṃ gaccheyaṃ gatiṃ ghorāṃ na ceddhanyāṃ jayadratham

