33 shlokas
- 1
संजय उवाच
श्रुत्वा तु तं महाशब्दं पाण्डूनां पुत्रगृद्धिनाम्
चारैः प्रवेदिते तत्र समुत्थाय जयद्रथः
saṃjaya uvāca
śrutvā tu taṃ mahāśabdaṃ pāṇḍūnāṃ putragṛddhinām
cāraiḥ pravedite tatra samutthāya jayadrathaḥ
- 2
शोकसंमूढहृदयो दुःखेनाभिहतो भृशम्
मज्जमान इवागाधे विपुले शोकसागरे
śokasaṃmūḍhahṛdayo duḥkhenābhihato bhṛśam
majjamāna ivāgādhe vipule śokasāgare
- 3
जगाम समितिं राज्ञां सैन्धवो विमृशन्बहु
स तेषां नरदेवानां सकाशे परिदेवयन्
jagāma samitiṃ rājñāṃ saindhavo vimṛśanbahu
sa teṣāṃ naradevānāṃ sakāśe paridevayan
- 4
अभिमन्योः पितुर्भीतः सव्रीडो वाक्यम् अब्रवीत्
यो ऽसौ पाण्डोः किल क्षेत्रे जातः शक्रेण कामिना
abhimanyoḥ piturbhītaḥ savrīḍo vākyam abravīt
yo 'sau pāṇḍoḥ kila kṣetre jātaḥ śakreṇa kāminā
- 5
स निनीषति दुर्बुद्धिर्मां किलैकं यमक्षयम्
तत्स्वस्ति वो ऽस्तु यास्यामि स्वगृहं जीवितेप्सया
sa ninīṣati durbuddhirmāṃ kilaikaṃ yamakṣayam
tatsvasti vo 'stu yāsyāmi svagṛhaṃ jīvitepsayā
- 6
अथवा स्थ प्रतिबलास्त्रातुं मां क्षत्रियर्षभाः
पार्थेन प्रार्थितं वीरास्ते ददन्तु ममाभयम्
athavā stha pratibalāstrātuṃ māṃ kṣatriyarṣabhāḥ
pārthena prārthitaṃ vīrāste dadantu mamābhayam
- 7
द्रोणदुर्योधनकृपाः कर्णमद्रेशबाह्लिकाः
दुःशासनादयः शक्तास्त्रातुम् अप्यन्तकाद्रितम्
droṇaduryodhanakṛpāḥ karṇamadreśabāhlikāḥ
duḥśāsanādayaḥ śaktāstrātum apyantakādritam
- 8
किम् अङ्ग पुनर् एकेन फल्गुनेन जिघांसता
न त्रायेयुर्भवन्तो मां समस्ताः पतयः क्षितेः
kim aṅga punar ekena phalgunena jighāṃsatā
na trāyeyurbhavanto māṃ samastāḥ patayaḥ kṣiteḥ
- 9
प्रहर्षं पाण्डवेयानां श्रुत्वा मम महद्भयम्
सीदन्तीव च मे ऽङ्गानि मुमूर्षोर् इव पार्थिवाः
praharṣaṃ pāṇḍaveyānāṃ śrutvā mama mahadbhayam
sīdantīva ca me 'ṅgāni mumūrṣor iva pārthivāḥ
- 10
वधो नूनं प्रतिज्ञातो मम गाण्डीवधन्वना
तथा हि हृष्टाः क्रोशन्ति शोककाले ऽपि पाण्डवाः
vadho nūnaṃ pratijñāto mama gāṇḍīvadhanvanā
tathā hi hṛṣṭāḥ krośanti śokakāle 'pi pāṇḍavāḥ
- 11
न देवा न च गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसाः
उत्सहन्ते ऽन्यथा कर्तुं कुत एव नराधिपाः
na devā na ca gandharvā nāsuroragarākṣasāḥ
utsahante 'nyathā kartuṃ kuta eva narādhipāḥ
- 12
तस्मान्माम् अनुजानीत भद्रं वो ऽस्तु नरर्षभाः
अदर्शनं गमिष्यामि न मां द्रक्ष्यन्ति पाण्डवाः
tasmānmām anujānīta bhadraṃ vo 'stu nararṣabhāḥ
adarśanaṃ gamiṣyāmi na māṃ drakṣyanti pāṇḍavāḥ
- 13
एवं विलपमानं तं भयाद्व्याकुलचेतसम्
आत्मकार्यगरीयस्त्वाद्राजा दुर्योधनो ऽब्रवीत्
evaṃ vilapamānaṃ taṃ bhayādvyākulacetasam
ātmakāryagarīyastvādrājā duryodhano 'bravīt
- 14
न भेतव्यं नरव्याघ्र को हि त्वा पुरुषर्षभ
मध्ये क्षत्रियवीराणां तिष्ठन्तं प्रार्थयेद्युधि
na bhetavyaṃ naravyāghra ko hi tvā puruṣarṣabha
madhye kṣatriyavīrāṇāṃ tiṣṭhantaṃ prārthayedyudhi
- 15
अहं वैकर्तनः कर्णश्चित्रसेनो विविंशतिः
भूरिश्रवाः शलः शल्यो वृषसेनो दुरासदः
ahaṃ vaikartanaḥ karṇaścitraseno viviṃśatiḥ
bhūriśravāḥ śalaḥ śalyo vṛṣaseno durāsadaḥ
- 16
पुरुमित्रो जयो भोजः काम्बोजश्च सुदक्षिणः
सत्यव्रतो महाबाहुर्विकर्णो दुर्मुखः सहः
purumitro jayo bhojaḥ kāmbojaśca sudakṣiṇaḥ
satyavrato mahābāhurvikarṇo durmukhaḥ sahaḥ
- 17
दुःशासनः सुबाहुश्च कलिङ्गश्चाप्युदायुधः
विन्दानुविन्दावावन्त्यौ द्रोणो द्रौणिः ससौबलः
duḥśāsanaḥ subāhuśca kaliṅgaścāpyudāyudhaḥ
vindānuvindāvāvantyau droṇo drauṇiḥ sasaubalaḥ
- 18
त्वं चापि रथिनां श्रेष्ठः स्वयं शूरो ऽमितद्युतिः
स कथं पाण्डवेयेभ्यो भयं पश्यसि सैन्धव
tvaṃ cāpi rathināṃ śreṣṭhaḥ svayaṃ śūro 'mitadyutiḥ
sa kathaṃ pāṇḍaveyebhyo bhayaṃ paśyasi saindhava
- 19
अक्षौहिण्यो दशैका च मदीयास्तव रक्षणे
यत्ता योत्स्यन्ति मा भैस्त्वं सैन्धव व्येतु ते भयम्
akṣauhiṇyo daśaikā ca madīyāstava rakṣaṇe
yattā yotsyanti mā bhaistvaṃ saindhava vyetu te bhayam
- 20
एवम् आश्वासितो राजन्पुत्रेण तव सैन्धवः
दुर्योधनेन सहितो द्रोणं रात्रावुपागमत्
evam āśvāsito rājanputreṇa tava saindhavaḥ
duryodhanena sahito droṇaṃ rātrāvupāgamat
- 21
उपसंग्रहणं कृत्वा द्रोणाय स विशां पते
उपोपविश्य प्रणतः पर्यपृच्छद् इदं तदा
upasaṃgrahaṇaṃ kṛtvā droṇāya sa viśāṃ pate
upopaviśya praṇataḥ paryapṛcchad idaṃ tadā
- 22
निमित्ते दूरपातित्वे लघुत्वे दृढवेधने
मम ब्रवीतु भगवान्विशेषं फल्गुनस्य च
nimitte dūrapātitve laghutve dṛḍhavedhane
mama bravītu bhagavānviśeṣaṃ phalgunasya ca
- 23
विद्याविशेषम् इच्छामि ज्ञातुम् आचार्य तत्त्वतः
ममार्जुनस्य च विभो यथातत्त्वं प्रचक्ष्व मे
vidyāviśeṣam icchāmi jñātum ācārya tattvataḥ
mamārjunasya ca vibho yathātattvaṃ pracakṣva me
- 24
द्रोण उवाच
समम् आचार्यकं तात तव चैवार्जुनस्य च
योगाद्दुःखोचितत्वाच्च तस्मात्त्वत्तो ऽधिको ऽर्जुनः
droṇa uvāca
samam ācāryakaṃ tāta tava caivārjunasya ca
yogādduḥkhocitatvācca tasmāttvatto 'dhiko 'rjunaḥ
- 25
न तु ते युधि संत्रासः कार्यः पार्थात्कथंचन
अहं हि रक्षिता तात भयात्त्वां नात्र संशयः
na tu te yudhi saṃtrāsaḥ kāryaḥ pārthātkathaṃcana
ahaṃ hi rakṣitā tāta bhayāttvāṃ nātra saṃśayaḥ
- 26
न हि मद्बाहुगुप्तस्य प्रभवन्त्यमरा अपि
व्यूहिष्यामि च तं व्यूहं यं पार्थो न तरिष्यति
na hi madbāhuguptasya prabhavantyamarā api
vyūhiṣyāmi ca taṃ vyūhaṃ yaṃ pārtho na tariṣyati
- 27
तस्माद्युध्यस्व मा भैस्त्वं स्वधर्मम् अनुपालय
पितृपैतामहं मार्गम् अनुयाहि नराधिप
tasmādyudhyasva mā bhaistvaṃ svadharmam anupālaya
pitṛpaitāmahaṃ mārgam anuyāhi narādhipa
- 28
अधीत्य विधिवद्वेदान् अग्नयः सुहुतास्त्वया
इष्टं च बहुभिर्यज्ञैर्न ते मृत्युभयाद्भयम्
adhītya vidhivadvedān agnayaḥ suhutāstvayā
iṣṭaṃ ca bahubhiryajñairna te mṛtyubhayādbhayam
- 29
दुर्लभं मानुषैर्मन्दैर्महाभाग्यम् अवाप्य तु
भुजवीर्यार्जितांल्लोकान्दिव्यान्प्राप्स्यस्यनुत्तमान्
durlabhaṃ mānuṣairmandairmahābhāgyam avāpya tu
bhujavīryārjitāṃllokāndivyānprāpsyasyanuttamān
- 30
कुरवः पाण्डवाश्चैव वृष्णयो ऽन्ये च मानवाः
अहं च सह पुत्रेण अध्रुवा इति चिन्त्यताम्
kuravaḥ pāṇḍavāścaiva vṛṣṇayo 'nye ca mānavāḥ
ahaṃ ca saha putreṇa adhruvā iti cintyatām

