106 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
यत्र वैकर्तनः कर्णो राक्षसश्च घटोत्कचः
निशीथे समसज्जेतां तद्युद्धम् अभवत्कथम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
yatra vaikartanaḥ karṇo rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
niśīthe samasajjetāṃ tadyuddham abhavatkatham
- 2
कीदृशं चाभवद्युद्धं तस्य घोरस्य रक्षसः
रथश्च कीदृशस्तस्य मायाः सर्वायुधानि च
kīdṛśaṃ cābhavadyuddhaṃ tasya ghorasya rakṣasaḥ
rathaśca kīdṛśastasya māyāḥ sarvāyudhāni ca
- 3
किंप्रमाणा हयास्तस्य रथकेतुर्धनुस्तथा
कीदृशं वर्म चैवास्य कण्ठत्राणं च कीदृशम्
पृष्टस्त्वम् एतद् आचक्ष्व कुशलो ह्यसि संजय
kiṃpramāṇā hayāstasya rathaketurdhanustathā
kīdṛśaṃ varma caivāsya kaṇṭhatrāṇaṃ ca kīdṛśam
pṛṣṭastvam etad ācakṣva kuśalo hyasi saṃjaya
- 4
संजय उवाच
लोहिताक्षो महाकायस्ताम्रास्यो निम्नितोदरः
ऊर्ध्वरोमा हरिश्मश्रुः शङ्कुकर्णो महाहनुः
saṃjaya uvāca
lohitākṣo mahākāyastāmrāsyo nimnitodaraḥ
ūrdhvaromā hariśmaśruḥ śaṅkukarṇo mahāhanuḥ
- 5
आकर्णाद्दारितास्यश्च तीक्ष्णदंष्ट्रः करालवान्
सुदीर्घताम्रजिह्वोष्ठो लम्बभ्रूः स्थूलनासिकः
ākarṇāddāritāsyaśca tīkṣṇadaṃṣṭraḥ karālavān
sudīrghatāmrajihvoṣṭho lambabhrūḥ sthūlanāsikaḥ
- 6
नीलाङ्गो लोहितग्रीवो गिरिवर्ष्मा भयंकरः
महाकायो महाबाहुर्महाशीर्षो महाबलः
nīlāṅgo lohitagrīvo girivarṣmā bhayaṃkaraḥ
mahākāyo mahābāhurmahāśīrṣo mahābalaḥ
- 7
विकचः परुषस्पर्शो विकटोद्बद्धपिण्डिकः
स्थूलस्फिग्गूढनाभिश्च शिथिलोपचयो महान्
vikacaḥ paruṣasparśo vikaṭodbaddhapiṇḍikaḥ
sthūlasphiggūḍhanābhiśca śithilopacayo mahān
- 8
तथैव हस्ताभरणी महामायो ऽङ्गदी तथा
उरसा धारयन्निष्कम् अग्निमालां यथाचलः
tathaiva hastābharaṇī mahāmāyo 'ṅgadī tathā
urasā dhārayanniṣkam agnimālāṃ yathācalaḥ
- 9
तस्य हेममयं चित्रं बहुरूपाङ्गशोभितम्
तोरणप्रतिमं शुभ्रं किरीटं मूर्ध्न्यशोभत
tasya hemamayaṃ citraṃ bahurūpāṅgaśobhitam
toraṇapratimaṃ śubhraṃ kirīṭaṃ mūrdhnyaśobhata
- 10
कुण्डले बालसूर्याभे मालां हेममयीं शुभाम्
धारयन्विपुलं कांस्यं कवचं च महाप्रभम्
kuṇḍale bālasūryābhe mālāṃ hemamayīṃ śubhām
dhārayanvipulaṃ kāṃsyaṃ kavacaṃ ca mahāprabham
- 11
किङ्किणीशतनिर्घोषं रक्तध्वजपताकिनम्
ऋक्षचर्मावनद्धाङ्गं नल्वमात्रं महारथम्
kiṅkiṇīśatanirghoṣaṃ raktadhvajapatākinam
ṛkṣacarmāvanaddhāṅgaṃ nalvamātraṃ mahāratham
- 12
सर्वायुधवरोपेतम् आस्थितो ध्वजमालिनम्
अष्टचक्रसमायुक्तं मेघगम्भीरनिस्वनम्
sarvāyudhavaropetam āsthito dhvajamālinam
aṣṭacakrasamāyuktaṃ meghagambhīranisvanam
- 13
तत्र मातङ्गसंकाशा लोहिताक्षा विभीषणाः
कामवर्णजवा युक्ता बलवन्तो ऽवहन्हयाः
tatra mātaṅgasaṃkāśā lohitākṣā vibhīṣaṇāḥ
kāmavarṇajavā yuktā balavanto 'vahanhayāḥ
- 14
राक्षसो ऽस्य विरूपाक्षः सूतो दीप्तास्यकुण्डलः
रश्मिभिः सूर्यरश्म्याभैः संजग्राह हयान्रणे
स तेन सहितस्तस्थावरुणेन यथा रविः
rākṣaso 'sya virūpākṣaḥ sūto dīptāsyakuṇḍalaḥ
raśmibhiḥ sūryaraśmyābhaiḥ saṃjagrāha hayānraṇe
sa tena sahitastasthāvaruṇena yathā raviḥ
- 15
संसक्त इव चाभ्रेण यथाद्रिर्महता महान्
दिवस्पृक्सुमहान्केतुः स्यन्दने ऽस्य समुच्छ्रितः
रक्तोत्तमाङ्गः क्रव्यादो गृध्रः परमभीषणः
saṃsakta iva cābhreṇa yathādrirmahatā mahān
divaspṛksumahānketuḥ syandane 'sya samucchritaḥ
raktottamāṅgaḥ kravyādo gṛdhraḥ paramabhīṣaṇaḥ
- 16
वासवाशनिनिर्घोषं दृढज्यम् अभिविक्षिपन्
व्यक्तं किष्कुपरीणाहं द्वादशारत्नि कार्मुकम्
vāsavāśaninirghoṣaṃ dṛḍhajyam abhivikṣipan
vyaktaṃ kiṣkuparīṇāhaṃ dvādaśāratni kārmukam
- 17
रथाक्षमात्रैर् इषुभिः सर्वाः प्रच्छादयन्दिशः
तस्यां वीरापहारिण्यां निशायां कर्णम् अभ्ययात्
rathākṣamātrair iṣubhiḥ sarvāḥ pracchādayandiśaḥ
tasyāṃ vīrāpahāriṇyāṃ niśāyāṃ karṇam abhyayāt
- 18
तस्य विक्षिपतश्चापं रथे विष्टभ्य तिष्ठतः
अश्रूयत धनुर्घोषो विस्फूर्जितम् इवाशनेः
tasya vikṣipataścāpaṃ rathe viṣṭabhya tiṣṭhataḥ
aśrūyata dhanurghoṣo visphūrjitam ivāśaneḥ
- 19
तेन वित्रास्यमानानि तव सैन्यानि भारत
समकम्पन्त सर्वाणि सिन्धोर् इव महोर्मयः
tena vitrāsyamānāni tava sainyāni bhārata
samakampanta sarvāṇi sindhor iva mahormayaḥ
- 20
तम् आपतन्तं सम्प्रेक्ष्य विरूपाक्षं विभीषणम्
उत्स्मयन्न् इव राधेयस्त्वरमाणो ऽभ्यवारयत्
tam āpatantaṃ samprekṣya virūpākṣaṃ vibhīṣaṇam
utsmayann iva rādheyastvaramāṇo 'bhyavārayat
- 21
ततः कर्णो ऽभ्ययाद् एनम् अस्यन्न् अस्यन्तम् अन्तिकात्
मातङ्ग इव मातङ्गं यूथर्षभ इवर्षभम्
tataḥ karṇo 'bhyayād enam asyann asyantam antikāt
mātaṅga iva mātaṅgaṃ yūtharṣabha ivarṣabham
- 22
स संनिपातस्तुमुलस्तयोर् आसीद्विशां पते
कर्णराक्षसयो राजन्न् इन्द्रशम्बरयोर् इव
sa saṃnipātastumulastayor āsīdviśāṃ pate
karṇarākṣasayo rājann indraśambarayor iva
- 23
तौ प्रगृह्य महावेगे धनुषी भीमनिस्वने
प्राच्छादयेताम् अन्योन्यं तक्षमाणौ महेषुभिः
tau pragṛhya mahāvege dhanuṣī bhīmanisvane
prācchādayetām anyonyaṃ takṣamāṇau maheṣubhiḥ
- 24
ततः पूर्णायतोत्सृष्टैः शरैः संनतपर्वभिः
न्यवारयेताम् अन्योन्यं कांस्ये निर्भिद्य वर्मणी
tataḥ pūrṇāyatotsṛṣṭaiḥ śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
nyavārayetām anyonyaṃ kāṃsye nirbhidya varmaṇī
- 25
तौ नखैर् इव शार्दूलौ दन्तैर् इव महाद्विपौ
रथशक्तिभिर् अन्योन्यं विशिखैश्च ततक्षतुः
tau nakhair iva śārdūlau dantair iva mahādvipau
rathaśaktibhir anyonyaṃ viśikhaiśca tatakṣatuḥ
- 26
संछिन्दन्तौ हि गात्राणि संदधानौ च सायकान्
धक्ष्यमाणौ शरव्रातैर्नोदीक्षितुम् अशक्नुताम्
saṃchindantau hi gātrāṇi saṃdadhānau ca sāyakān
dhakṣyamāṇau śaravrātairnodīkṣitum aśaknutām
- 27
तौ तु विक्षतसर्वाङ्गौ रुधिरौघपरिप्लुतौ
व्यभ्राजेतां यथा वारिप्रस्रुतौ गैरिकाचलौ
tau tu vikṣatasarvāṅgau rudhiraughapariplutau
vyabhrājetāṃ yathā vāriprasrutau gairikācalau
- 28
तौ शराग्रविभिन्नाङ्गौ निर्भिन्दन्तौ परस्परम्
नाकम्पयेताम् अन्योन्यं यतमानौ महाद्युती
tau śarāgravibhinnāṅgau nirbhindantau parasparam
nākampayetām anyonyaṃ yatamānau mahādyutī
- 29
तत्प्रवृत्तं निशायुद्धं चिरं समम् इवाभवत्
प्राणयोर्दीव्यतो राजन्कर्णराक्षसयोर्मृधे
tatpravṛttaṃ niśāyuddhaṃ ciraṃ samam ivābhavat
prāṇayordīvyato rājankarṇarākṣasayormṛdhe
- 30
तस्य संदधतस्तीक्ष्णाञ्शरांश्चासक्तम् अस्यतः
धनुर्घोषेण वित्रस्ताः स्वे परे च तदाभवन्
घटोत्कचं यदा कर्णो विशेषयति नो नृप
tasya saṃdadhatastīkṣṇāñśarāṃścāsaktam asyataḥ
dhanurghoṣeṇa vitrastāḥ sve pare ca tadābhavan
ghaṭotkacaṃ yadā karṇo viśeṣayati no nṛpa

