51 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रविष्टयोर्महाराज पार्थवार्ष्णेययोस्तदा
दुर्योधने प्रयाते च पृष्ठतः पुरुषर्षभे
saṃjaya uvāca
praviṣṭayormahārāja pārthavārṣṇeyayostadā
duryodhane prayāte ca pṛṣṭhataḥ puruṣarṣabhe
- 2
जवेनाभ्यद्रवन्द्रोणं महता निस्वनेन च
पाण्डवाः सोमकैः सार्धं ततो युद्धम् अवर्तत
javenābhyadravandroṇaṃ mahatā nisvanena ca
pāṇḍavāḥ somakaiḥ sārdhaṃ tato yuddham avartata
- 3
तद्युद्धम् अभवद्घोरं तुमुलं लोमहर्षणम्
पाञ्चालानां कुरूणां च व्यूहस्य पुरतो ऽद्भुतम्
tadyuddham abhavadghoraṃ tumulaṃ lomaharṣaṇam
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca vyūhasya purato 'dbhutam
- 4
राजन्कदाचिन्नास्माभिर्दृष्टं तादृङ्न च श्रुतम्
यादृङ्मध्यगते सूर्ये युद्धम् आसीद्विशां पते
rājankadācinnāsmābhirdṛṣṭaṃ tādṛṅna ca śrutam
yādṛṅmadhyagate sūrye yuddham āsīdviśāṃ pate
- 5
धृष्टद्युम्नमुखाः पार्था व्यूढानीकाः प्रहारिणः
द्रोणस्य सैन्यं ते सर्वे शरवर्षैर् अवाकिरन्
dhṛṣṭadyumnamukhāḥ pārthā vyūḍhānīkāḥ prahāriṇaḥ
droṇasya sainyaṃ te sarve śaravarṣair avākiran
- 6
वयं द्रोणं पुरस्कृत्य सर्वशस्त्रभृतां वरम्
पार्षतप्रमुखान्पार्थान् अभ्यवर्षाम सायकैः
vayaṃ droṇaṃ puraskṛtya sarvaśastrabhṛtāṃ varam
pārṣatapramukhānpārthān abhyavarṣāma sāyakaiḥ
- 7
महामेघाविवोदीर्णौ मिश्रवातौ हिमात्यये
सेनाग्रे विप्रकाशेते रुचिरे रथभूषिते
mahāmeghāvivodīrṇau miśravātau himātyaye
senāgre viprakāśete rucire rathabhūṣite
- 8
समेत्य तु महासेने चक्रतुर्वेगम् उत्तमम्
जाह्नवीयमुने नद्यौ प्रावृषीवोल्बणोदके
sametya tu mahāsene cakraturvegam uttamam
jāhnavīyamune nadyau prāvṛṣīvolbaṇodake
- 9
नानाशस्त्रपुरोवातो द्विपाश्वरथसंवृतः
गदाविद्युन्महारौद्रः संग्रामजलदो महान्
nānāśastrapurovāto dvipāśvarathasaṃvṛtaḥ
gadāvidyunmahāraudraḥ saṃgrāmajalado mahān
- 10
भारद्वाजानिलोद्धूतः शरधारासहस्रवान्
अभ्यवर्षन्महारौद्रः पाण्डुसेनाग्निम् उद्धतम्
bhāradvājāniloddhūtaḥ śaradhārāsahasravān
abhyavarṣanmahāraudraḥ pāṇḍusenāgnim uddhatam
- 11
समुद्रम् इव घर्मान्ते विवान्घोरो महानिलः
व्यक्षोभयद् अनीकानि पाण्डवानां द्विजोत्तमः
samudram iva gharmānte vivānghoro mahānilaḥ
vyakṣobhayad anīkāni pāṇḍavānāṃ dvijottamaḥ
- 12
ते ऽपि सर्वप्रयत्नेन द्रोणम् एव समाद्रवन्
बिभित्सन्तो महासेतुं वार्योघाः प्रबला इव
te 'pi sarvaprayatnena droṇam eva samādravan
bibhitsanto mahāsetuṃ vāryoghāḥ prabalā iva
- 13
वारयामास तान्द्रोणो जलौघान् अचलो यथा
पाण्डवान्समरे क्रुद्धान्पाञ्चालांश्च सकेकयान्
vārayāmāsa tāndroṇo jalaughān acalo yathā
pāṇḍavānsamare kruddhānpāñcālāṃśca sakekayān
- 14
अथापरे ऽपि राजानः परावृत्य समन्ततः
महाबला रणे शूराः पाञ्चालान् अन्ववारयन्
athāpare 'pi rājānaḥ parāvṛtya samantataḥ
mahābalā raṇe śūrāḥ pāñcālān anvavārayan
- 15
ततो रणे नरव्याघ्रः पार्षतः पाण्डवैः सह
संजघानासकृद्द्रोणं बिभित्सुर् अरिवाहिनीम्
tato raṇe naravyāghraḥ pārṣataḥ pāṇḍavaiḥ saha
saṃjaghānāsakṛddroṇaṃ bibhitsur arivāhinīm
- 16
यथैव शरवर्षाणि द्रोणो वर्षति पार्षते
तथैव शरवर्षाणि धृष्टद्युम्नो ऽभ्यवर्षत
yathaiva śaravarṣāṇi droṇo varṣati pārṣate
tathaiva śaravarṣāṇi dhṛṣṭadyumno 'bhyavarṣata
- 17
सनिस्त्रिंशपुरोवातः शक्तिप्रासर्ष्टिसंवृतः
ज्याविद्युच्चापसंह्रादो धृष्टद्युम्नबलाहकः
sanistriṃśapurovātaḥ śaktiprāsarṣṭisaṃvṛtaḥ
jyāvidyuccāpasaṃhrādo dhṛṣṭadyumnabalāhakaḥ
- 18
शरधाराश्मवर्षाणि व्यसृजत्सर्वतोदिशम्
निघ्नन्रथवराश्वौघांश्छादयामास वाहिनीम्
śaradhārāśmavarṣāṇi vyasṛjatsarvatodiśam
nighnanrathavarāśvaughāṃśchādayāmāsa vāhinīm
- 19
यं यम् आर्छच्छरैर्द्रोणः पाण्डवानां रथव्रजम्
ततस्ततः शरैर्द्रोणम् अपाकर्षत पार्षतः
yaṃ yam ārchaccharairdroṇaḥ pāṇḍavānāṃ rathavrajam
tatastataḥ śarairdroṇam apākarṣata pārṣataḥ
- 20
तथा तु यतमानस्य द्रोणस्य युधि भारत
धृष्टद्युम्नं समासाद्य त्रिधा सैन्यम् अभिद्यत
tathā tu yatamānasya droṇasya yudhi bhārata
dhṛṣṭadyumnaṃ samāsādya tridhā sainyam abhidyata
- 21
भोजम् एके न्यवर्तन्त जलसंधम् अथापरे
पाण्डवैर्हन्यमानाश्च द्रोणम् एवापरे ऽव्रजन्
bhojam eke nyavartanta jalasaṃdham athāpare
pāṇḍavairhanyamānāśca droṇam evāpare 'vrajan
- 22
सैन्यान्यघटयद्यानि द्रोणस्तु रथिनां वरः
व्यधमच्चापि तान्यस्य धृष्टद्युम्नो महारथः
sainyānyaghaṭayadyāni droṇastu rathināṃ varaḥ
vyadhamaccāpi tānyasya dhṛṣṭadyumno mahārathaḥ
- 23
धार्तराष्ट्रास्त्रिधाभूता वध्यन्ते पाण्डुसृञ्जयैः
अगोपाः पशवो ऽरण्ये बहुभिः श्वापदैर् इव
dhārtarāṣṭrāstridhābhūtā vadhyante pāṇḍusṛñjayaiḥ
agopāḥ paśavo 'raṇye bahubhiḥ śvāpadair iva
- 24
कालः संग्रसते योधान्धृष्टद्युम्नेन मोहितान्
संग्रामे तुमुले तस्मिन्न् इति संमेनिरे जनाः
kālaḥ saṃgrasate yodhāndhṛṣṭadyumnena mohitān
saṃgrāme tumule tasminn iti saṃmenire janāḥ
- 25
कुनृपस्य यथा राष्ट्रं दुर्भिक्षव्याधितस्करैः
द्राव्यते तद्वद् आपन्ना पाण्डवैस्तव वाहिनी
kunṛpasya yathā rāṣṭraṃ durbhikṣavyādhitaskaraiḥ
drāvyate tadvad āpannā pāṇḍavaistava vāhinī
- 26
अर्करश्मिप्रभिन्नेषु शस्त्रेषु कवचेषु च
चक्षूंषि प्रतिहन्यन्ते सैन्येन रजसा तथा
arkaraśmiprabhinneṣu śastreṣu kavaceṣu ca
cakṣūṃṣi pratihanyante sainyena rajasā tathā
- 27
त्रिधाभूतेषु सैन्येषु वध्यमानेषु पाण्डवैः
अमर्षितस्ततो द्रोणः पाञ्चालान्व्यधमच्छरैः
tridhābhūteṣu sainyeṣu vadhyamāneṣu pāṇḍavaiḥ
amarṣitastato droṇaḥ pāñcālānvyadhamaccharaiḥ
- 28
मृद्नतस्तान्यनीकानि निघ्नतश्चापि सायकैः
बभूव रूपं द्रोणस्य कालाग्नेर् इव दीप्यतः
mṛdnatastānyanīkāni nighnataścāpi sāyakaiḥ
babhūva rūpaṃ droṇasya kālāgner iva dīpyataḥ
- 29
रथं नागं हयं चापि पत्तिनश्च विशां पते
एकैकेनेषुणा संख्ये निर्बिभेद महारथः
rathaṃ nāgaṃ hayaṃ cāpi pattinaśca viśāṃ pate
ekaikeneṣuṇā saṃkhye nirbibheda mahārathaḥ
- 30
पाण्डवानां तु सैन्येषु नास्ति कश्चित्स भारत
दधार यो रणे बाणान्द्रोणचापच्युताञ्शितान्
pāṇḍavānāṃ tu sainyeṣu nāsti kaścitsa bhārata
dadhāra yo raṇe bāṇāndroṇacāpacyutāñśitān

