30 shlokas
- 1
संजय उवाच
यियासतस्ततः कृष्णः पार्थस्याश्वान्मनोजवान्
अप्रैषीद्धेमसंछन्नान्द्रोणानीकाय पाण्डुरान्
saṃjaya uvāca
yiyāsatastataḥ kṛṣṇaḥ pārthasyāśvānmanojavān
apraiṣīddhemasaṃchannāndroṇānīkāya pāṇḍurān
- 2
तं प्रयान्तं कुरुश्रेष्ठं स्वांस्त्रातुं द्रोणतापितान्
सुशर्मा भ्रातृभिः सार्धं युद्धार्थी पृष्ठतो ऽन्वयात्
taṃ prayāntaṃ kuruśreṣṭhaṃ svāṃstrātuṃ droṇatāpitān
suśarmā bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ yuddhārthī pṛṣṭhato 'nvayāt
- 3
ततः श्वेतहयः कृष्णम् अब्रवीद् अजितं जयः
एष मां भ्रातृभिः सार्धं सुशर्माह्वयते ऽच्युत
tataḥ śvetahayaḥ kṛṣṇam abravīd ajitaṃ jayaḥ
eṣa māṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ suśarmāhvayate 'cyuta
- 4
दीर्यते चोत्तरेणैतत्सैन्यं नः शत्रुसूदन
द्वैधीभूतं मनो मे ऽद्य कृतं संशप्तकैर् इदम्
dīryate cottareṇaitatsainyaṃ naḥ śatrusūdana
dvaidhībhūtaṃ mano me 'dya kṛtaṃ saṃśaptakair idam
- 5
किं नु संशप्तकान्हन्मि स्वान्रक्षाम्यहितार्दितान्
इति मे त्वं मतं वेत्थ तत्र किं सुकृतं भवेत्
kiṃ nu saṃśaptakānhanmi svānrakṣāmyahitārditān
iti me tvaṃ mataṃ vettha tatra kiṃ sukṛtaṃ bhavet
- 6
एवम् उक्तस्तु दाशार्हः स्यन्दनं प्रत्यवर्तयत्
येन त्रिगर्ताधिपतिः पाण्डवं समुपाह्वयत्
evam uktastu dāśārhaḥ syandanaṃ pratyavartayat
yena trigartādhipatiḥ pāṇḍavaṃ samupāhvayat
- 7
ततो ऽर्जुनः सुशर्माणं विद्ध्वा सप्तभिर् आशुगैः
ध्वजं धनुश्चास्य तथा क्षुराभ्यां समकृन्तत
tato 'rjunaḥ suśarmāṇaṃ viddhvā saptabhir āśugaiḥ
dhvajaṃ dhanuścāsya tathā kṣurābhyāṃ samakṛntata
- 8
त्रिगर्ताधिपतेश्चापि भ्रातरं षड्भिर् आयसैः
साश्वं ससूतं त्वरितः पार्थः प्रैषीद्यमक्षयम्
trigartādhipateścāpi bhrātaraṃ ṣaḍbhir āyasaiḥ
sāśvaṃ sasūtaṃ tvaritaḥ pārthaḥ praiṣīdyamakṣayam
- 9
ततो भुजगसंकाशां सुशर्मा शक्तिम् आयसीम्
चिक्षेपार्जुनम् आदिश्य वासुदेवाय तोमरम्
tato bhujagasaṃkāśāṃ suśarmā śaktim āyasīm
cikṣepārjunam ādiśya vāsudevāya tomaram
- 10
शक्तिं त्रिभिः शरैश्छित्त्वा तोमरं त्रिभिर् अर्जुनः
सुशर्माणं शरव्रातैर्मोहयित्वा न्यवर्तत
śaktiṃ tribhiḥ śaraiśchittvā tomaraṃ tribhir arjunaḥ
suśarmāṇaṃ śaravrātairmohayitvā nyavartata
- 11
तं वासवम् इवायान्तं भूरिवर्षशरौघिणम्
राजंस्तावकसैन्यानां नोग्रं कश्चिद् अवारयत्
taṃ vāsavam ivāyāntaṃ bhūrivarṣaśaraughiṇam
rājaṃstāvakasainyānāṃ nograṃ kaścid avārayat
- 12
ततो धनंजयो बाणैस्तत एव महारथान्
आयाद्विनिघ्नन्कौरव्यान्दहन्कक्षम् इवानलः
tato dhanaṃjayo bāṇaistata eva mahārathān
āyādvinighnankauravyāndahankakṣam ivānalaḥ
- 13
तस्य वेगम् असह्यं तु कुन्तीपुत्रस्य धीमतः
नाशक्नुवंस्ते संसोढुं स्पर्शम् अग्नेर् इव प्रजाः
tasya vegam asahyaṃ tu kuntīputrasya dhīmataḥ
nāśaknuvaṃste saṃsoḍhuṃ sparśam agner iva prajāḥ
- 14
संवेष्टयन्न् अनीकानि शरवर्षेण पाण्डवः
सुपर्णपातवद्राजन्न् आयात्प्राग्ज्योतिषं प्रति
saṃveṣṭayann anīkāni śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ
suparṇapātavadrājann āyātprāgjyotiṣaṃ prati
- 15
यत्तदानामयज्जिष्णुर्भरतानाम् अपायिनाम्
धनुः क्षेमकरं संख्ये द्विषताम् अश्रुवर्धनम्
yattadānāmayajjiṣṇurbharatānām apāyinām
dhanuḥ kṣemakaraṃ saṃkhye dviṣatām aśruvardhanam
- 16
तद् एव तव पुत्रस्य राजन्दुर्द्यूतदेविनः
कृते क्षत्रविनाशाय धनुर् आयच्छद् अर्जुनः
tad eva tava putrasya rājandurdyūtadevinaḥ
kṛte kṣatravināśāya dhanur āyacchad arjunaḥ
- 17
तथा विक्षोभ्यमाणा सा पार्थेन तव वाहिनी
व्यदीर्यत महाराज नौर् इवासाद्य पर्वतम्
tathā vikṣobhyamāṇā sā pārthena tava vāhinī
vyadīryata mahārāja naur ivāsādya parvatam
- 18
ततो दश सहस्राणि न्यवर्तन्त धनुष्मताम्
मतिं कृत्वा रणे क्रुद्धा वीरा जयपराजये
tato daśa sahasrāṇi nyavartanta dhanuṣmatām
matiṃ kṛtvā raṇe kruddhā vīrā jayaparājaye
- 19
व्यपेतहृदयत्रास आपद्धर्मातिगो रथः
आर्छत्पार्थो गुरुं भारं सर्वभारसहो युधि
vyapetahṛdayatrāsa āpaddharmātigo rathaḥ
ārchatpārtho guruṃ bhāraṃ sarvabhārasaho yudhi
- 20
यथा नडवनं क्रुद्धः प्रभिन्नः षष्टिहायनः
मृद्नीयात्तद्वद् आयस्तः पार्थो ऽमृद्नाच्चमूं तव
yathā naḍavanaṃ kruddhaḥ prabhinnaḥ ṣaṣṭihāyanaḥ
mṛdnīyāttadvad āyastaḥ pārtho 'mṛdnāccamūṃ tava
- 21
तस्मिन्प्रमथिते सैन्ये भगदत्तो नराधिपः
तेन नागेन सहसा धनंजयम् उपाद्रवत्
tasminpramathite sainye bhagadatto narādhipaḥ
tena nāgena sahasā dhanaṃjayam upādravat
- 22
तं रथेन नरव्याघ्रः प्रत्यगृह्णाद् अभीतवत्
स संनिपातस्तुमुलो बभूव रथनागयोः
taṃ rathena naravyāghraḥ pratyagṛhṇād abhītavat
sa saṃnipātastumulo babhūva rathanāgayoḥ
- 23
कल्पिताभ्यां यथाशास्त्रं रथेन च गजेन च
संग्रामे चेरतुर्वीरौ भगदत्तधनंजयौ
kalpitābhyāṃ yathāśāstraṃ rathena ca gajena ca
saṃgrāme ceraturvīrau bhagadattadhanaṃjayau
- 24
ततो जीमूतसंकाशान्नागाद् इन्द्र इवाभिभूः
अभ्यवर्षच्छरौघेण भगदत्तो धनंजयम्
tato jīmūtasaṃkāśānnāgād indra ivābhibhūḥ
abhyavarṣaccharaugheṇa bhagadatto dhanaṃjayam
- 25
स चापि शरवर्षं तच्छरवर्षेण वासविः
अप्राप्तम् एव चिछेद भगदत्तस्य वीर्यवान्
sa cāpi śaravarṣaṃ taccharavarṣeṇa vāsaviḥ
aprāptam eva cicheda bhagadattasya vīryavān
- 26
ततः प्राग्ज्योतिषो राजा शरवर्षं निवार्य तत्
शरैर्जघ्ने महाबाहुं पार्थं कृष्णं च भारत
tataḥ prāgjyotiṣo rājā śaravarṣaṃ nivārya tat
śarairjaghne mahābāhuṃ pārthaṃ kṛṣṇaṃ ca bhārata
- 27
ततः स शरजालेन महताभ्यवकीर्य तौ
चोदयामास तं नागं वधायाच्युतपार्थयोः
tataḥ sa śarajālena mahatābhyavakīrya tau
codayāmāsa taṃ nāgaṃ vadhāyācyutapārthayoḥ
- 28
तम् आपतन्तं द्विरदं दृष्ट्वा क्रुद्धम् इवान्तकम्
चक्रे ऽपसव्यं त्वरितः स्यन्दनेन जनार्दनः
tam āpatantaṃ dviradaṃ dṛṣṭvā kruddham ivāntakam
cakre 'pasavyaṃ tvaritaḥ syandanena janārdanaḥ
- 29
सम्प्राप्तम् अपि नेयेष परावृत्तं महाद्विपम्
सारोहं मृत्युसात्कर्तुं स्मरन्धर्मं धनंजयः
samprāptam api neyeṣa parāvṛttaṃ mahādvipam
sārohaṃ mṛtyusātkartuṃ smarandharmaṃ dhanaṃjayaḥ
- 30
स तु नागो द्विपरथान्हयांश्चारुज्य मारिष
प्राहिणोन्मृत्युलोकाय ततो ऽक्रुध्यद्धनंजयः
sa tu nāgo dviparathānhayāṃścārujya māriṣa
prāhiṇonmṛtyulokāya tato 'krudhyaddhanaṃjayaḥ

