63 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
सर्वेषाम् एव मे ब्रूहि रथचिह्नानि संजय
ये द्रोणम् अभ्यवर्तन्त क्रुद्धा भीमपुरोगमाः
dhṛtarāṣṭra uvāca
sarveṣām eva me brūhi rathacihnāni saṃjaya
ye droṇam abhyavartanta kruddhā bhīmapurogamāḥ
- 2
संजय उवाच
ऋश्यवर्णैर्हयैर्दृष्ट्वा व्यायच्छन्तं वृकोदरम्
रजताश्वस्ततः शूरः शैनेयः संन्यवर्तत
saṃjaya uvāca
ṛśyavarṇairhayairdṛṣṭvā vyāyacchantaṃ vṛkodaram
rajatāśvastataḥ śūraḥ śaineyaḥ saṃnyavartata
- 3
दर्शनीयास्तु काम्बोजाः शुकपत्रपरिच्छदाः
वहन्तो नकुलं शीघ्रं तावकान् अभिदुद्रुवुः
darśanīyāstu kāmbojāḥ śukapatraparicchadāḥ
vahanto nakulaṃ śīghraṃ tāvakān abhidudruvuḥ
- 4
कृष्णास्तु मेघसंकाशाः सहदेवम् उदायुधम्
भीमवेगा नरव्याघ्रम् अवहन्वातरंहसः
kṛṣṇāstu meghasaṃkāśāḥ sahadevam udāyudham
bhīmavegā naravyāghram avahanvātaraṃhasaḥ
- 5
हेमोत्तमप्रतिच्छन्नैर्हयैर्वातसमैर्जवे
अभ्यवर्तन्त सैन्यानि सर्वाण्येव युधिष्ठिरम्
hemottamapraticchannairhayairvātasamairjave
abhyavartanta sainyāni sarvāṇyeva yudhiṣṭhiram
- 6
राज्ञस्त्वनन्तरं राजा पाञ्चाल्यो द्रुपदो ऽभवत्
जातरूपमयच्छत्रः सर्वैः स्वैर् अभिरक्षितः
rājñastvanantaraṃ rājā pāñcālyo drupado 'bhavat
jātarūpamayacchatraḥ sarvaiḥ svair abhirakṣitaḥ
- 7
ललामैर्हरिभिर्युक्तैः सर्वशब्दक्षमैर्युधि
राज्ञां मध्ये महेष्वासः शान्तभीर् अभ्यवर्तत
lalāmairharibhiryuktaiḥ sarvaśabdakṣamairyudhi
rājñāṃ madhye maheṣvāsaḥ śāntabhīr abhyavartata
- 8
तं विराटो ऽन्वयात्पश्चात्सह शूरैर्महारथैः
केकयाश्च शिखण्डी च धृष्टकेतुस्तथैव च
स्वैः स्वैः सैन्यैः परिवृता मत्स्यराजानम् अन्वयुः
taṃ virāṭo 'nvayātpaścātsaha śūrairmahārathaiḥ
kekayāśca śikhaṇḍī ca dhṛṣṭaketustathaiva ca
svaiḥ svaiḥ sainyaiḥ parivṛtā matsyarājānam anvayuḥ
- 9
ते तु पाटलपुष्पाणां समवर्णा हयोत्तमाः
वहमाना व्यराजन्त मत्स्यस्यामित्रघातिनः
te tu pāṭalapuṣpāṇāṃ samavarṇā hayottamāḥ
vahamānā vyarājanta matsyasyāmitraghātinaḥ
- 10
हारिद्रसमवर्णास्तु जवना हेममालिनः
पुत्रं विराटराजस्य सत्वराः समुदावहन्
hāridrasamavarṇāstu javanā hemamālinaḥ
putraṃ virāṭarājasya satvarāḥ samudāvahan
- 11
इन्द्रगोपकवर्णैस्तु भ्रातरः पञ्च केकयाः
जातरूपसमाभासः सर्वे लोहितकध्वजाः
indragopakavarṇaistu bhrātaraḥ pañca kekayāḥ
jātarūpasamābhāsaḥ sarve lohitakadhvajāḥ
- 12
ते हेममालिनः शूराः सर्वे युद्धविशारदाः
वर्षन्त इव जीमूताः प्रत्यदृश्यन्त दंशिताः
te hemamālinaḥ śūrāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ
varṣanta iva jīmūtāḥ pratyadṛśyanta daṃśitāḥ
- 13
आमपात्रनिभाकाराः पाञ्चाल्यम् अमितौजसम्
दान्तास्ताम्रारुणा युक्ताः शिखण्डिनम् उदावहन्
āmapātranibhākārāḥ pāñcālyam amitaujasam
dāntāstāmrāruṇā yuktāḥ śikhaṇḍinam udāvahan
- 14
तथा द्वादशसाहस्राः पाञ्चालानां महारथाः
तेषां तु षट्सहस्राणि ये शिखण्डिनम् अन्वयुः
tathā dvādaśasāhasrāḥ pāñcālānāṃ mahārathāḥ
teṣāṃ tu ṣaṭsahasrāṇi ye śikhaṇḍinam anvayuḥ
- 15
पुत्रं तु शिशुपालस्य नरसिंहस्य मारिष
आक्रीडन्तो वहन्ति स्म सारङ्गशबला हयाः
putraṃ tu śiśupālasya narasiṃhasya māriṣa
ākrīḍanto vahanti sma sāraṅgaśabalā hayāḥ
- 16
धृष्टकेतुश्च चेदीनाम् ऋषभो ऽतिबलोदितः
काम्बोजैः शबलैर् अश्वैर् अभ्यवर्तत दुर्जयः
dhṛṣṭaketuśca cedīnām ṛṣabho 'tibaloditaḥ
kāmbojaiḥ śabalair aśvair abhyavartata durjayaḥ
- 17
बृहत्क्षत्रं तु कैकेयं सुकुमारं हयोत्तमाः
पलालधूमवर्णाभाः सैन्धवाः शीघ्रम् आवहन्
bṛhatkṣatraṃ tu kaikeyaṃ sukumāraṃ hayottamāḥ
palāladhūmavarṇābhāḥ saindhavāḥ śīghram āvahan
- 18
मल्लिकाक्षाः पद्मवर्णा बाह्लिजाताः स्वलंकृताः
शूरं शिखण्डिनः पुत्रं क्षत्रदेवम् उदावहन्
mallikākṣāḥ padmavarṇā bāhlijātāḥ svalaṃkṛtāḥ
śūraṃ śikhaṇḍinaḥ putraṃ kṣatradevam udāvahan
- 19
युवानम् अवहन्युद्धे क्रौञ्चवर्णा हयोत्तमाः
काश्यस्याभिभुवः पुत्रं सुकुमारं महारथम्
yuvānam avahanyuddhe krauñcavarṇā hayottamāḥ
kāśyasyābhibhuvaḥ putraṃ sukumāraṃ mahāratham
- 20
श्वेतास्तु प्रतिविन्ध्यं तं कृष्णग्रीवा मनोजवाः
यन्तुः प्रेष्यकरा राजन्राजपुत्रम् उदावहन्
śvetāstu prativindhyaṃ taṃ kṛṣṇagrīvā manojavāḥ
yantuḥ preṣyakarā rājanrājaputram udāvahan
- 21
सुतसोमं तु यं धौम्यात्पार्थः पुत्रम् अयाचत
माषपुष्पसवर्णास्तम् अवहन्वाजिनो रणे
sutasomaṃ tu yaṃ dhaumyātpārthaḥ putram ayācata
māṣapuṣpasavarṇāstam avahanvājino raṇe
- 22
सहस्रसोमप्रतिमा बभूवुः पुरे कुरूणाम् उदयेन्दुनाम्नि
तस्मिञ्जातः सोमसंक्रन्दमध्ये यस्मात्तस्मात्सुतसोमो ऽभवत्सः
sahasrasomapratimā babhūvuḥ pure kurūṇām udayendunāmni
tasmiñjātaḥ somasaṃkrandamadhye yasmāttasmātsutasomo 'bhavatsaḥ
- 23
नाकुलिं तु शतानीकं शालपुष्पनिभा हयाः
आदित्यतरुणप्रख्याः श्लाघनीयम् उदावहन्
nākuliṃ tu śatānīkaṃ śālapuṣpanibhā hayāḥ
ādityataruṇaprakhyāḥ ślāghanīyam udāvahan
- 24
काञ्चनप्रतिमैर्योक्त्रैर्मयूरग्रीवसंनिभाः
द्रौपदेयं नरव्याघ्रं श्रुतकर्माणम् आवहन्
kāñcanapratimairyoktrairmayūragrīvasaṃnibhāḥ
draupadeyaṃ naravyāghraṃ śrutakarmāṇam āvahan
- 25
श्रुतकीर्तिं श्रुतनिधिं द्रौपदेयं हयोत्तमाः
ऊहुः पार्थसमं युद्धे चाषपत्रनिभा हयाः
śrutakīrtiṃ śrutanidhiṃ draupadeyaṃ hayottamāḥ
ūhuḥ pārthasamaṃ yuddhe cāṣapatranibhā hayāḥ
- 26
यम् आहुर् अध्यर्धगुणं कृष्णात्पार्थाच्च संयुगे
अभिमन्युं पिशङ्गास्तं कुमारम् अवहन्रणे
yam āhur adhyardhaguṇaṃ kṛṣṇātpārthācca saṃyuge
abhimanyuṃ piśaṅgāstaṃ kumāram avahanraṇe
- 27
एकस्तु धार्तराष्ट्रेभ्यः पाण्डवान्यः समाश्रितः
तं बृहन्तो महाकाया युयुत्सुम् अवहन्रणे
ekastu dhārtarāṣṭrebhyaḥ pāṇḍavānyaḥ samāśritaḥ
taṃ bṛhanto mahākāyā yuyutsum avahanraṇe
- 28
पलालकाण्डवर्णास्तु वार्धक्षेमिं तरस्विनम्
ऊहुः सुतुमुले युद्धे हया हृष्टाः स्वलंकृताः
palālakāṇḍavarṇāstu vārdhakṣemiṃ tarasvinam
ūhuḥ sutumule yuddhe hayā hṛṣṭāḥ svalaṃkṛtāḥ
- 29
कुमारं शितिपादास्तु रुक्मपत्रैर् उरश्छदैः
सौचित्तिम् अवहन्युद्धे यन्तुः प्रेष्यकरा हयाः
kumāraṃ śitipādāstu rukmapatrair uraśchadaiḥ
saucittim avahanyuddhe yantuḥ preṣyakarā hayāḥ
- 30
रुक्मपृष्ठावकीर्णास्तु कौशेयसदृशा हयाः
सुवर्णमालिनः क्षान्ताः श्रेणिमन्तम् उदावहन्
rukmapṛṣṭhāvakīrṇāstu kauśeyasadṛśā hayāḥ
suvarṇamālinaḥ kṣāntāḥ śreṇimantam udāvahan

