36 shlokas
- 1
संजय उवाच
तम् उद्यतं महाबाहुं दुःशासनरथं प्रति
त्वरितं त्वरणीयेषु धनंजयहितैषिणम्
saṃjaya uvāca
tam udyataṃ mahābāhuṃ duḥśāsanarathaṃ prati
tvaritaṃ tvaraṇīyeṣu dhanaṃjayahitaiṣiṇam
- 2
त्रिगर्तानां महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः
सेनासमुद्रम् आविष्टम् आनर्तं पर्यवारयन्
trigartānāṃ maheṣvāsāḥ suvarṇavikṛtadhvajāḥ
senāsamudram āviṣṭam ānartaṃ paryavārayan
- 3
अथैनं रथवंशेन सर्वतः संनिवार्य ते
अवाकिरञ्शरव्रातैः क्रुद्धाः परमधन्विनः
athainaṃ rathavaṃśena sarvataḥ saṃnivārya te
avākirañśaravrātaiḥ kruddhāḥ paramadhanvinaḥ
- 4
अजयद्राजपुत्रांस्तान्यतमानान्महारणे
एकः पञ्चाशतं शत्रून्सात्यकिः सत्यविक्रमः
ajayadrājaputrāṃstānyatamānānmahāraṇe
ekaḥ pañcāśataṃ śatrūnsātyakiḥ satyavikramaḥ
- 5
सम्प्राप्य भारतीमध्यं तलघोषसमाकुलम्
असिशक्तिगदापूर्णम् अप्लवं सलिलं यथा
samprāpya bhāratīmadhyaṃ talaghoṣasamākulam
asiśaktigadāpūrṇam aplavaṃ salilaṃ yathā
- 6
तत्राद्भुतम् अपश्याम शैनेयचरितं रणे
प्रतीच्यां दिशि तं दृष्ट्वा प्राच्यां पश्याम लाघवात्
tatrādbhutam apaśyāma śaineyacaritaṃ raṇe
pratīcyāṃ diśi taṃ dṛṣṭvā prācyāṃ paśyāma lāghavāt
- 7
उदीचीं दक्षिणां प्राचीं प्रतीचीं प्रसृतस्तथा
नृत्यन्न् इवाचरच्छूरो यथा रथशतं तथा
udīcīṃ dakṣiṇāṃ prācīṃ pratīcīṃ prasṛtastathā
nṛtyann ivācaracchūro yathā rathaśataṃ tathā
- 8
तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सिंहविक्रान्तगामिनः
त्रिगर्ताः संन्यवर्तन्त संतप्ताः स्वजनं प्रति
taddṛṣṭvā caritaṃ tasya siṃhavikrāntagāminaḥ
trigartāḥ saṃnyavartanta saṃtaptāḥ svajanaṃ prati
- 9
तम् अन्ये शूरसेनानां शूराः संख्ये न्यवारयन्
नियच्छन्तः शरव्रातैर्मत्तं द्विपम् इवाङ्कुशैः
tam anye śūrasenānāṃ śūrāḥ saṃkhye nyavārayan
niyacchantaḥ śaravrātairmattaṃ dvipam ivāṅkuśaiḥ
- 10
तान्न्यवारयद् आयस्तान्मुहूर्तम् इव सात्यकिः
ततः कलिङ्गैर्युयुधे सो ऽचिन्त्यबलविक्रमः
tānnyavārayad āyastānmuhūrtam iva sātyakiḥ
tataḥ kaliṅgairyuyudhe so 'cintyabalavikramaḥ
- 11
तां च सेनाम् अतिक्रम्य कलिङ्गानां दुरत्ययाम्
अथ पार्थं महाबाहुर्धनंजयम् उपासदत्
tāṃ ca senām atikramya kaliṅgānāṃ duratyayām
atha pārthaṃ mahābāhurdhanaṃjayam upāsadat
- 12
तरन्न् इव जले श्रान्तो यथा स्थलम् उपेयिवान्
तं दृष्ट्वा पुरुषव्याघ्रं युयुधानः समाश्वसत्
tarann iva jale śrānto yathā sthalam upeyivān
taṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghraṃ yuyudhānaḥ samāśvasat
- 13
तम् आयान्तम् अभिप्रेक्ष्य केशवो ऽर्जुनम् अब्रवीत्
असावायाति शैनेयस्तव पार्थ पदानुगः
tam āyāntam abhiprekṣya keśavo 'rjunam abravīt
asāvāyāti śaineyastava pārtha padānugaḥ
- 14
एष शिष्यः सखा चैव तव सत्यपराक्रमः
सर्वान्योधांस्तृणीकृत्य विजिग्ये पुरुषर्षभः
eṣa śiṣyaḥ sakhā caiva tava satyaparākramaḥ
sarvānyodhāṃstṛṇīkṛtya vijigye puruṣarṣabhaḥ
- 15
एष कौरवयोधानां कृत्वा घोरम् उपद्रवम्
तव प्राणैः प्रियतरः किरीटिन्न् एति सात्यकिः
eṣa kauravayodhānāṃ kṛtvā ghoram upadravam
tava prāṇaiḥ priyataraḥ kirīṭinn eti sātyakiḥ
- 16
एष द्रोणं तथा भोजं कृतवर्माणम् एव च
कदर्थीकृत्य विशिखैः फल्गुनाभ्येति सात्यकिः
eṣa droṇaṃ tathā bhojaṃ kṛtavarmāṇam eva ca
kadarthīkṛtya viśikhaiḥ phalgunābhyeti sātyakiḥ
- 17
धर्मराजप्रियान्वेषी हत्वा योधान्वरान्वरान्
शूरश्चैव कृतास्त्रश्च फल्गुनाभ्येति सात्यकिः
dharmarājapriyānveṣī hatvā yodhānvarānvarān
śūraścaiva kṛtāstraśca phalgunābhyeti sātyakiḥ
- 18
कृत्वा सुदुष्करं कर्म सैन्यमध्ये महाबलः
तव दर्शनम् अन्विच्छन्पाण्डवाभ्येति सात्यकिः
kṛtvā suduṣkaraṃ karma sainyamadhye mahābalaḥ
tava darśanam anvicchanpāṇḍavābhyeti sātyakiḥ
- 19
बहून् एकरथेनाजौ योधयित्वा महारथान्
आचार्यप्रमुखान्पार्थ आयात्येष हि सात्यकिः
bahūn ekarathenājau yodhayitvā mahārathān
ācāryapramukhānpārtha āyātyeṣa hi sātyakiḥ
- 20
स्वबाहुबलम् आश्रित्य विदार्य च वरूथिनीम्
प्रेषितो धर्मपुत्रेण पार्थैषो ऽभ्येति सात्यकिः
svabāhubalam āśritya vidārya ca varūthinīm
preṣito dharmaputreṇa pārthaiṣo 'bhyeti sātyakiḥ
- 21
यस्य नास्ति समो योधः कौरवेषु कथंचन
सो ऽयम् आयाति कौन्तेय सात्यकिः सत्यविक्रमः
yasya nāsti samo yodhaḥ kauraveṣu kathaṃcana
so 'yam āyāti kaunteya sātyakiḥ satyavikramaḥ
- 22
कुरुसैन्याद्विमुक्तो वै सिंहो मध्याद्गवाम् इव
निहत्य बहुलाः सेनाः पार्थैषो ऽभ्येति सात्यकिः
kurusainyādvimukto vai siṃho madhyādgavām iva
nihatya bahulāḥ senāḥ pārthaiṣo 'bhyeti sātyakiḥ
- 23
एष राजसहस्राणां वक्त्रैः पङ्कजसंनिभैः
आस्तीर्य वसुधां पार्थ क्षिप्रम् आयाति सात्यकिः
eṣa rājasahasrāṇāṃ vaktraiḥ paṅkajasaṃnibhaiḥ
āstīrya vasudhāṃ pārtha kṣipram āyāti sātyakiḥ
- 24
एष दुर्योधनं जित्वा भ्रातृभिः सहितं रणे
निहत्य जलसंधं च क्षिप्रम् आयाति सात्यकिः
eṣa duryodhanaṃ jitvā bhrātṛbhiḥ sahitaṃ raṇe
nihatya jalasaṃdhaṃ ca kṣipram āyāti sātyakiḥ
- 25
रुधिरौघवतीं कृत्वा नदीं शोणितकर्दमाम्
तृणवन्न्यस्य कौरव्यान् एष आयाति सात्यकिः
rudhiraughavatīṃ kṛtvā nadīṃ śoṇitakardamām
tṛṇavannyasya kauravyān eṣa āyāti sātyakiḥ
- 26
ततो ऽप्रहृष्टः कौन्तेयः केशवं वाक्यम् अब्रवीत्
न मे प्रियं महाबाहो यन्माम् अभ्येति सात्यकिः
tato 'prahṛṣṭaḥ kaunteyaḥ keśavaṃ vākyam abravīt
na me priyaṃ mahābāho yanmām abhyeti sātyakiḥ
- 27
न हि जानामि वृत्तान्तं धर्मराजस्य केशव
सात्वतेन विहीनः स यदि जीवति वा न वा
na hi jānāmi vṛttāntaṃ dharmarājasya keśava
sātvatena vihīnaḥ sa yadi jīvati vā na vā
- 28
एतेन हि महाबाहो रक्षितव्यः स पार्थिवः
तम् एष कथम् उत्सृज्य मम कृष्ण पदानुगः
etena hi mahābāho rakṣitavyaḥ sa pārthivaḥ
tam eṣa katham utsṛjya mama kṛṣṇa padānugaḥ
- 29
राजा द्रोणाय चोत्सृष्टः सैन्धवश्चानिपातितः
प्रत्युद्यातश्च शैनेयम् एष भूरिश्रवा रणे
rājā droṇāya cotsṛṣṭaḥ saindhavaścānipātitaḥ
pratyudyātaśca śaineyam eṣa bhūriśravā raṇe
- 30
सो ऽयं गुरुतरो भारः सैन्धवान्मे समाहितः
ज्ञातव्यश्च हि मे राजा रक्षितव्यश्च सात्यकिः
so 'yaṃ gurutaro bhāraḥ saindhavānme samāhitaḥ
jñātavyaśca hi me rājā rakṣitavyaśca sātyakiḥ

