38 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
ध्वजान्बहुविधाकारान्भ्राजमानान् अतिश्रिया
पार्थानां मामकानां च तान्ममाचक्ष्व संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
dhvajānbahuvidhākārānbhrājamānān atiśriyā
pārthānāṃ māmakānāṃ ca tānmamācakṣva saṃjaya
- 2
संजय उवाच
ध्वजान्बहुविधाकाराञ्शृणु तेषां महात्मनाम्
रूपतो वर्णतश्चैव नामतश्च निबोध मे
saṃjaya uvāca
dhvajānbahuvidhākārāñśṛṇu teṣāṃ mahātmanām
rūpato varṇataścaiva nāmataśca nibodha me
- 3
तेषां तु रथमुख्यानां रथेषु विविधा ध्वजाः
प्रत्यदृश्यन्त राजेन्द्र ज्वलिता इव पावकाः
teṣāṃ tu rathamukhyānāṃ ratheṣu vividhā dhvajāḥ
pratyadṛśyanta rājendra jvalitā iva pāvakāḥ
- 4
काञ्चनाः काञ्चनापीडाः काञ्चनस्रगलंकृताः
काञ्चनानीव शृङ्गाणि काञ्चनस्य महागिरेः
kāñcanāḥ kāñcanāpīḍāḥ kāñcanasragalaṃkṛtāḥ
kāñcanānīva śṛṅgāṇi kāñcanasya mahāgireḥ
- 5
ते ध्वजाः संवृतास्तेषां पताकाभिः समन्ततः
नानावर्णविरागाभिर्विबभुः सर्वतो वृताः
te dhvajāḥ saṃvṛtāsteṣāṃ patākābhiḥ samantataḥ
nānāvarṇavirāgābhirvibabhuḥ sarvato vṛtāḥ
- 6
पताकाश्च ततस्तास्तु श्वसनेन समीरिताः
नृत्यमानाः व्यदृश्यन्त रङ्गमध्ये विलासिकाः
patākāśca tatastāstu śvasanena samīritāḥ
nṛtyamānāḥ vyadṛśyanta raṅgamadhye vilāsikāḥ
- 7
इन्द्रायुधसवर्णाभाः पताका भरतर्षभ
दोधूयमाना रथिनां शोभयन्ति महारथान्
indrāyudhasavarṇābhāḥ patākā bharatarṣabha
dodhūyamānā rathināṃ śobhayanti mahārathān
- 8
सिंहलाङ्गूलम् उग्रास्यं ध्वजं वानरलक्षणम्
धनंजयस्य संग्रामे प्रत्यपश्याम भैरवम्
siṃhalāṅgūlam ugrāsyaṃ dhvajaṃ vānaralakṣaṇam
dhanaṃjayasya saṃgrāme pratyapaśyāma bhairavam
- 9
स वानरवरो राजन्पताकाभिर् अलंकृतः
त्रासयामास तत्सैन्यं ध्वजो गाण्डीवधन्वनः
sa vānaravaro rājanpatākābhir alaṃkṛtaḥ
trāsayāmāsa tatsainyaṃ dhvajo gāṇḍīvadhanvanaḥ
- 10
तथैव सिंहलाङ्गूलं द्रोणपुत्रस्य भारत
ध्वजाग्रं समपश्याम बालसूर्यसमप्रभम्
tathaiva siṃhalāṅgūlaṃ droṇaputrasya bhārata
dhvajāgraṃ samapaśyāma bālasūryasamaprabham
- 11
काञ्चनं पवनोद्धूतं शक्रध्वजसमप्रभम्
नन्दनं कौरवेन्द्राणां द्रौणेर्लक्षणम् उच्छ्रितम्
kāñcanaṃ pavanoddhūtaṃ śakradhvajasamaprabham
nandanaṃ kauravendrāṇāṃ drauṇerlakṣaṇam ucchritam
- 12
हस्तिकक्ष्या पुनर्हैमी बभूवाधिरथेर्ध्वजे
आहवे खं महाराज ददृशे पूरयन्न् इव
hastikakṣyā punarhaimī babhūvādhiratherdhvaje
āhave khaṃ mahārāja dadṛśe pūrayann iva
- 13
पताकी काञ्चनस्रग्वी ध्वजः कर्णस्य संयुगे
नृत्यतीव रथोपस्थे श्वसनेन समीरितः
patākī kāñcanasragvī dhvajaḥ karṇasya saṃyuge
nṛtyatīva rathopasthe śvasanena samīritaḥ
- 14
आचार्यस्य च पाण्डूनां ब्राह्मणस्य यशस्विनः
गोवृषो गौतमस्यासीत्कृपस्य सुपरिष्कृतः
ācāryasya ca pāṇḍūnāṃ brāhmaṇasya yaśasvinaḥ
govṛṣo gautamasyāsītkṛpasya supariṣkṛtaḥ
- 15
स तेन भ्राजते राजन्गोवृषेण महारथः
त्रिपुरघ्नरथो यद्वद्गोवृषेण विराजते
sa tena bhrājate rājangovṛṣeṇa mahārathaḥ
tripuraghnaratho yadvadgovṛṣeṇa virājate
- 16
मयूरो वृषसेनस्य काञ्चनो मणिरत्नवान्
व्याहरिष्यन्न् इवातिष्ठत्सेनाग्रम् अपि शोभयन्
mayūro vṛṣasenasya kāñcano maṇiratnavān
vyāhariṣyann ivātiṣṭhatsenāgram api śobhayan
- 17
तेन तस्य रथो भाति मयूरेण महात्मनः
यथा स्कन्दस्य राजेन्द्र मयूरेण विराजता
tena tasya ratho bhāti mayūreṇa mahātmanaḥ
yathā skandasya rājendra mayūreṇa virājatā
- 18
मद्रराजस्य शल्यस्य ध्वजाग्रे ऽग्निशिखाम् इव
सौवर्णीं प्रतिपश्याम सीताम् अप्रतिमां शुभाम्
madrarājasya śalyasya dhvajāgre 'gniśikhām iva
sauvarṇīṃ pratipaśyāma sītām apratimāṃ śubhām
- 19
सा सीता भ्राजते तस्य रथम् आस्थाय मारिष
सर्वबीजविरूढेव यथा सीता श्रिया वृता
sā sītā bhrājate tasya ratham āsthāya māriṣa
sarvabījavirūḍheva yathā sītā śriyā vṛtā
- 20
वराहः सिन्धुराजस्य राजतो ऽभिविराजते
ध्वजाग्रे ऽलोहितार्काभो हेमजालपरिष्कृतः
varāhaḥ sindhurājasya rājato 'bhivirājate
dhvajāgre 'lohitārkābho hemajālapariṣkṛtaḥ
- 21
शुशुभे केतुना तेन राजतेन जयद्रथः
यथा देवासुरे युद्धे पुरा पूषा स्म शोभते
śuśubhe ketunā tena rājatena jayadrathaḥ
yathā devāsure yuddhe purā pūṣā sma śobhate
- 22
सौमदत्तेः पुनर्यूपो यज्ञशीलस्य धीमतः
ध्वजः सूर्य इवाभाति सोमश्चात्र प्रदृश्यते
saumadatteḥ punaryūpo yajñaśīlasya dhīmataḥ
dhvajaḥ sūrya ivābhāti somaścātra pradṛśyate
- 23
स यूपः काञ्चनो राजन्सौमदत्तेर्विराजते
राजसूये मखश्रेष्ठे यथा यूपः समुच्छ्रितः
sa yūpaḥ kāñcano rājansaumadattervirājate
rājasūye makhaśreṣṭhe yathā yūpaḥ samucchritaḥ
- 24
शलस्य तु महाराज राजतो द्विरदो महान्
केतुः काञ्चनचित्राङ्गैर्मयूरैर् उपशोभितः
śalasya tu mahārāja rājato dvirado mahān
ketuḥ kāñcanacitrāṅgairmayūrair upaśobhitaḥ
- 25
स केतुः शोभयामास सैन्यं ते भरतर्षभ
यथा श्वेतो महानागो देवराजचमूं तथा
sa ketuḥ śobhayāmāsa sainyaṃ te bharatarṣabha
yathā śveto mahānāgo devarājacamūṃ tathā
- 26
नागो मणिमयो राज्ञो ध्वजः कनकसंवृतः
किङ्किणीशतसंह्रादो भ्राजंश्चित्रे रथोत्तमे
nāgo maṇimayo rājño dhvajaḥ kanakasaṃvṛtaḥ
kiṅkiṇīśatasaṃhrādo bhrājaṃścitre rathottame
- 27
व्यभ्राजत भृशं राजन्पुत्रस्तव विशां पते
ध्वजेन महता संख्ये कुरूणाम् ऋषभस्तदा
vyabhrājata bhṛśaṃ rājanputrastava viśāṃ pate
dhvajena mahatā saṃkhye kurūṇām ṛṣabhastadā
- 28
नवैते तव वाहिन्याम् उच्छ्रिताः परमध्वजाः
व्यदीपयंस्ते पृतनां युगान्तादित्यसंनिभाः
navaite tava vāhinyām ucchritāḥ paramadhvajāḥ
vyadīpayaṃste pṛtanāṃ yugāntādityasaṃnibhāḥ
- 29
दशमस्त्वर्जुनस्यासीद् एक एव महाकपिः
अदीप्यतार्जुनो येन हिमवान् इव वह्निना
daśamastvarjunasyāsīd eka eva mahākapiḥ
adīpyatārjuno yena himavān iva vahninā
- 30
ततश्चित्राणि शुभ्राणि सुमहान्ति महारथाः
कार्मुकाण्याददुस्तूर्णम् अर्जुनार्थे परंतपाः
tataścitrāṇi śubhrāṇi sumahānti mahārathāḥ
kārmukāṇyādadustūrṇam arjunārthe paraṃtapāḥ

