26 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुर्योधनो राजा द्रोणेनैवं प्रचोदितः
अमर्षवशम् आपन्नो युद्धायैव मनो दधे
saṃjaya uvāca
tato duryodhano rājā droṇenaivaṃ pracoditaḥ
amarṣavaśam āpanno yuddhāyaiva mano dadhe
- 2
अब्रवीच्च तदा कर्णं पुत्रो दुर्योधनस्तव
पश्य कृष्णसहायेन पाण्डवेन किरीटिना
आचार्यविहितं व्यूहं भिन्नं देवैः सुदुर्भिदम्
abravīcca tadā karṇaṃ putro duryodhanastava
paśya kṛṣṇasahāyena pāṇḍavena kirīṭinā
ācāryavihitaṃ vyūhaṃ bhinnaṃ devaiḥ sudurbhidam
- 3
तव व्यायच्छमानस्य द्रोणस्य च महात्मनः
मिषतां योधमुख्यानां सैन्धवो विनिपातितः
tava vyāyacchamānasya droṇasya ca mahātmanaḥ
miṣatāṃ yodhamukhyānāṃ saindhavo vinipātitaḥ
- 4
पश्य राधेय राजानः पृथिव्यां प्रवरा युधि
पार्थेनैकेन निहताः सिंहेनेवेतरा मृगाः
paśya rādheya rājānaḥ pṛthivyāṃ pravarā yudhi
pārthenaikena nihatāḥ siṃhenevetarā mṛgāḥ
- 5
मम व्यायच्छमानस्य समरे शत्रुसूदन
अल्पावशेषं सैन्यं मे कृतं शक्रात्मजेन ह
mama vyāyacchamānasya samare śatrusūdana
alpāvaśeṣaṃ sainyaṃ me kṛtaṃ śakrātmajena ha
- 6
कथं ह्यनिच्छमानस्य द्रोणस्य युधि फल्गुनः
भिन्द्यात्सुदुर्भिदं व्यूहं यतमानो ऽपि संयुगे
kathaṃ hyanicchamānasya droṇasya yudhi phalgunaḥ
bhindyātsudurbhidaṃ vyūhaṃ yatamāno 'pi saṃyuge
- 7
प्रियो हि फल्गुनो नित्यम् आचार्यस्य महात्मनः
ततो ऽस्य दत्तवान्द्वारं नयुद्धेनारिमर्दन
priyo hi phalguno nityam ācāryasya mahātmanaḥ
tato 'sya dattavāndvāraṃ nayuddhenārimardana
- 8
अभयं सैन्धवस्याजौ दत्त्वा द्रोणः परंतपः
प्रादात्किरीटिने द्वारं पश्य निर्गुणतां मम
abhayaṃ saindhavasyājau dattvā droṇaḥ paraṃtapaḥ
prādātkirīṭine dvāraṃ paśya nirguṇatāṃ mama
- 9
यद्यदास्यम् अनुज्ञां वै पूर्वम् एव गृहान्प्रति
सिन्धुराजस्य समरे नाभविष्यज्जनक्षयः
yadyadāsyam anujñāṃ vai pūrvam eva gṛhānprati
sindhurājasya samare nābhaviṣyajjanakṣayaḥ
- 10
जयद्रथो जीवितार्थी गच्छमानो गृहान्प्रति
मयानार्येण संरुद्धो द्रोणात्प्राप्याभयं रणे
jayadratho jīvitārthī gacchamāno gṛhānprati
mayānāryeṇa saṃruddho droṇātprāpyābhayaṃ raṇe
- 11
अद्य मे भ्रातरः क्षीणाश्चित्रसेनादयो युधि
भीमसेनं समासाद्य पश्यतां नो दुरात्मनाम्
adya me bhrātaraḥ kṣīṇāścitrasenādayo yudhi
bhīmasenaṃ samāsādya paśyatāṃ no durātmanām
- 12
कर्ण उवाच
आचार्यं मा विगर्हस्व शक्त्या युध्यत्यसौ द्विजः
अजय्यान्पाण्डवान्मन्ये द्रोणेनास्त्रविदा मृधे
karṇa uvāca
ācāryaṃ mā vigarhasva śaktyā yudhyatyasau dvijaḥ
ajayyānpāṇḍavānmanye droṇenāstravidā mṛdhe
- 13
तथा ह्येनम् अतिक्रम्य प्रविष्टः श्वेतवाहनः
दैवदृष्टो ऽन्यथाभावो न मन्ये विद्यते क्वचित्
tathā hyenam atikramya praviṣṭaḥ śvetavāhanaḥ
daivadṛṣṭo 'nyathābhāvo na manye vidyate kvacit
- 14
ततो नो युध्यमानानां परं शक्त्या सुयोधन
सैन्धवो निहतो राजन्दैवम् अत्र परं स्मृतम्
tato no yudhyamānānāṃ paraṃ śaktyā suyodhana
saindhavo nihato rājandaivam atra paraṃ smṛtam
- 15
परं यत्नं कुर्वतां च त्वया सार्धं रणाजिरे
हत्वास्माकं पौरुषं हि दैवं पश्चात्करोति नः
सततं चेष्टमानानां निकृत्या विक्रमेण च
paraṃ yatnaṃ kurvatāṃ ca tvayā sārdhaṃ raṇājire
hatvāsmākaṃ pauruṣaṃ hi daivaṃ paścātkaroti naḥ
satataṃ ceṣṭamānānāṃ nikṛtyā vikrameṇa ca
- 16
दैवोपसृष्टः पुरुषो यत्कर्म कुरुते क्वचित्
कृतं कृतं स्म तत्तस्य दैवेन विनिहन्यते
daivopasṛṣṭaḥ puruṣo yatkarma kurute kvacit
kṛtaṃ kṛtaṃ sma tattasya daivena vinihanyate
- 17
यत्कर्तव्यं मनुष्येण व्यवसायवता सता
तत्कार्यम् अविशङ्केन सिद्धिर्दैवे प्रतिष्ठिता
yatkartavyaṃ manuṣyeṇa vyavasāyavatā satā
tatkāryam aviśaṅkena siddhirdaive pratiṣṭhitā
- 18
निकृत्या निकृताः पार्था विषयोगैश्च भारत
दग्धा जतुगृहे चापि द्यूतेन च पराजिताः
nikṛtyā nikṛtāḥ pārthā viṣayogaiśca bhārata
dagdhā jatugṛhe cāpi dyūtena ca parājitāḥ
- 19
राजनीतिं व्यपाश्रित्य प्रहिताश्चैव काननम्
यत्नेन च कृतं यत्ते दैवेन विनिपातितम्
rājanītiṃ vyapāśritya prahitāścaiva kānanam
yatnena ca kṛtaṃ yatte daivena vinipātitam
- 20
युध्यस्व यत्नम् आस्थाय मृत्युं कृत्वा निवर्तनम्
यततस्तव तेषां च दैवं मार्गेण यास्यति
yudhyasva yatnam āsthāya mṛtyuṃ kṛtvā nivartanam
yatatastava teṣāṃ ca daivaṃ mārgeṇa yāsyati
- 21
न तेषां मतिपूर्वं हि सुकृतं दृश्यते क्वचित्
दुष्कृतं तव वा वीर बुद्ध्या हीनं कुरूद्वह
na teṣāṃ matipūrvaṃ hi sukṛtaṃ dṛśyate kvacit
duṣkṛtaṃ tava vā vīra buddhyā hīnaṃ kurūdvaha
- 22
दैवं प्रमाणं सर्वस्य सुकृतस्येतरस्य वा
अनन्यकर्म दैवं हि जागर्ति स्वपताम् अपि
daivaṃ pramāṇaṃ sarvasya sukṛtasyetarasya vā
ananyakarma daivaṃ hi jāgarti svapatām api
- 23
बहूनि तव सैन्यानि योधाश्च बहवस्तथा
न तथा पाण्डुपुत्राणाम् एवं युद्धम् अवर्तत
bahūni tava sainyāni yodhāśca bahavastathā
na tathā pāṇḍuputrāṇām evaṃ yuddham avartata
- 24
तैर् अल्पैर्बहवो यूयं क्षयं नीताः प्रहारिणः
शङ्के दैवस्य तत्कर्म पौरुषं येन नाशितम्
tair alpairbahavo yūyaṃ kṣayaṃ nītāḥ prahāriṇaḥ
śaṅke daivasya tatkarma pauruṣaṃ yena nāśitam
- 25
संजय उवाच
एवं सम्भाषमाणानां बहु तत्तज्जनाधिप
पाण्डवानाम् अनीकानि समदृश्यन्त संयुगे
saṃjaya uvāca
evaṃ sambhāṣamāṇānāṃ bahu tattajjanādhipa
pāṇḍavānām anīkāni samadṛśyanta saṃyuge
- 26
ततः प्रववृते युद्धं व्यतिषक्तरथद्विपम्
तावकानां परैः सार्धं राजन्दुर्मन्त्रिते तव
tataḥ pravavṛte yuddhaṃ vyatiṣaktarathadvipam
tāvakānāṃ paraiḥ sārdhaṃ rājandurmantrite tava

