66 shlokas
- 1
संजय उवाच
हते सुदक्षिणे राजन्वीरे चैव श्रुतायुधे
जवेनाभ्यद्रवन्पार्थं कुपिताः सैनिकास्तव
saṃjaya uvāca
hate sudakṣiṇe rājanvīre caiva śrutāyudhe
javenābhyadravanpārthaṃ kupitāḥ sainikāstava
- 2
अभीषाहाः शूरसेनाः शिबयो ऽथ वसातयः
अभ्यवर्षंस्ततो राजञ्शरवर्षैर्धनंजयम्
abhīṣāhāḥ śūrasenāḥ śibayo 'tha vasātayaḥ
abhyavarṣaṃstato rājañśaravarṣairdhanaṃjayam
- 3
तेषां षष्टिशतानार्यान्प्रामथ्नात्पाण्डवः शरैः
ते स्म भीताः पलायन्त व्याघ्रात्क्षुद्रमृगा इव
teṣāṃ ṣaṣṭiśatānāryānprāmathnātpāṇḍavaḥ śaraiḥ
te sma bhītāḥ palāyanta vyāghrātkṣudramṛgā iva
- 4
ते निवृत्य पुनः पार्थं सर्वतः पर्यवारयन्
रणे सपत्नान्निघ्नन्तं जिगीषन्तम्परान्युधि
te nivṛtya punaḥ pārthaṃ sarvataḥ paryavārayan
raṇe sapatnānnighnantaṃ jigīṣantamparānyudhi
- 5
तेषाम् आपततां तूर्णं गाण्डीवप्रेषितैः शरैः
शिरांसि पातयामास बाहूंश्चैव धनंजयः
teṣām āpatatāṃ tūrṇaṃ gāṇḍīvapreṣitaiḥ śaraiḥ
śirāṃsi pātayāmāsa bāhūṃścaiva dhanaṃjayaḥ
- 6
शिरोभिः पतितैस्तत्र भूमिर् आसीन्निरन्तरा
अभ्रच्छायेव चैवासीद्ध्वाङ्क्षगृध्रवडैर्युधि
śirobhiḥ patitaistatra bhūmir āsīnnirantarā
abhracchāyeva caivāsīddhvāṅkṣagṛdhravaḍairyudhi
- 7
तेषु तूत्साद्यमानेषु क्रोधामर्षसमन्वितौ
श्रुतायुश्चाच्युतायुश्च धनंजयम् अयुध्यताम्
teṣu tūtsādyamāneṣu krodhāmarṣasamanvitau
śrutāyuścācyutāyuśca dhanaṃjayam ayudhyatām
- 8
बलिनौ स्पर्धिनौ वीरौ कुलजौ बाहुशालिनौ
तावेनं शरवर्षाणि सव्यदक्षिणम् अस्यताम्
balinau spardhinau vīrau kulajau bāhuśālinau
tāvenaṃ śaravarṣāṇi savyadakṣiṇam asyatām
- 9
त्वरायुक्तौ महाराज प्रार्थयानौ महद्यशः
अर्जुनस्य वधप्रेप्सू पुत्रार्थे तव धन्विनौ
tvarāyuktau mahārāja prārthayānau mahadyaśaḥ
arjunasya vadhaprepsū putrārthe tava dhanvinau
- 10
तावर्जुनं सहस्रेण पत्रिणां नतपर्वणाम्
पूरयामासतुः क्रुद्धौ तडागं जलदौ यथा
tāvarjunaṃ sahasreṇa patriṇāṃ nataparvaṇām
pūrayāmāsatuḥ kruddhau taḍāgaṃ jaladau yathā
- 11
श्रुतायुश्च ततः क्रुद्धस्तोमरेण धनंजयम्
आजघान रथश्रेष्ठः पीतेन निशितेन च
śrutāyuśca tataḥ kruddhastomareṇa dhanaṃjayam
ājaghāna rathaśreṣṭhaḥ pītena niśitena ca
- 12
सो ऽतिविद्धो बलवता शत्रुणा शत्रुकर्शनः
आजगाम परं मोहं मोहयन्केशवं रणे
so 'tividdho balavatā śatruṇā śatrukarśanaḥ
ājagāma paraṃ mohaṃ mohayankeśavaṃ raṇe
- 13
एतस्मिन्न् एव काले तु सो ऽच्युतायुर्महारथः
शूलेन भृशतीक्ष्णेन ताडयामास पाण्डवम्
etasminn eva kāle tu so 'cyutāyurmahārathaḥ
śūlena bhṛśatīkṣṇena tāḍayāmāsa pāṇḍavam
- 14
क्षते क्षारं स हि ददौ पाण्डवस्य महात्मनः
पार्थो ऽपि भृशसंविद्धो ध्वजयष्टिं समाश्रितः
kṣate kṣāraṃ sa hi dadau pāṇḍavasya mahātmanaḥ
pārtho 'pi bhṛśasaṃviddho dhvajayaṣṭiṃ samāśritaḥ
- 15
ततः सर्वस्य सैन्यस्य तावकस्य विशां पते
सिंहनादो महान् आसीद्धतं मत्वा धनंजयम्
tataḥ sarvasya sainyasya tāvakasya viśāṃ pate
siṃhanādo mahān āsīddhataṃ matvā dhanaṃjayam
- 16
कृष्णश्च भृशसंतप्तो दृष्ट्वा पार्थं विचेतसम्
आश्वासयत्सुहृद्याभिर्वाग्भिस्तत्र धनंजयम्
kṛṣṇaśca bhṛśasaṃtapto dṛṣṭvā pārthaṃ vicetasam
āśvāsayatsuhṛdyābhirvāgbhistatra dhanaṃjayam
- 17
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ लब्धलक्षौ धनंजयम्
वासुदेवं च वार्ष्णेयं शरवर्षैः समन्ततः
tatastau rathināṃ śreṣṭhau labdhalakṣau dhanaṃjayam
vāsudevaṃ ca vārṣṇeyaṃ śaravarṣaiḥ samantataḥ
- 18
सचक्रकूबररथं साश्वध्वजपताकिनम्
अदृश्यं चक्रतुर्युद्धे तद् अद्भुतम् इवाभवत्
sacakrakūbararathaṃ sāśvadhvajapatākinam
adṛśyaṃ cakraturyuddhe tad adbhutam ivābhavat
- 19
प्रत्याश्वस्तस्तु बीभत्सुः शनकैर् इव भारत
प्रेतराजपुरं प्राप्य पुनः प्रत्यागतो यथा
pratyāśvastastu bībhatsuḥ śanakair iva bhārata
pretarājapuraṃ prāpya punaḥ pratyāgato yathā
- 20
संछन्नं शरजालेन रथं दृष्ट्वा सकेशवम्
शत्रू चाभिमुखौ दृष्ट्वा दीप्यमानाविवानलौ
saṃchannaṃ śarajālena rathaṃ dṛṣṭvā sakeśavam
śatrū cābhimukhau dṛṣṭvā dīpyamānāvivānalau
- 21
प्रादुश्चक्रे ततः पार्थः शाक्रम् अस्त्रं महारथः
तस्माद् आसन्सहस्राणि शराणां नतपर्वणाम्
prāduścakre tataḥ pārthaḥ śākram astraṃ mahārathaḥ
tasmād āsansahasrāṇi śarāṇāṃ nataparvaṇām
- 22
ते जघ्नुस्तौ महेष्वासौ ताभ्यां सृष्टांश्च सायकान्
विचेरुर् आकाशगताः पार्थबाणविदारिताः
te jaghnustau maheṣvāsau tābhyāṃ sṛṣṭāṃśca sāyakān
vicerur ākāśagatāḥ pārthabāṇavidāritāḥ
- 23
प्रतिहत्य शरांस्तूर्णं शरवेगेन पाण्डवः
प्रतस्थे तत्र तत्रैव योधयन्वै महारथान्
pratihatya śarāṃstūrṇaṃ śaravegena pāṇḍavaḥ
pratasthe tatra tatraiva yodhayanvai mahārathān
- 24
तौ च फल्गुनबाणौघैर्विबाहुशिरसौ कृतौ
वसुधाम् अन्वपद्येतां वातनुन्नाविव द्रुमौ
tau ca phalgunabāṇaughairvibāhuśirasau kṛtau
vasudhām anvapadyetāṃ vātanunnāviva drumau
- 25
श्रुतायुषश्च निधनं वधश्चैवाच्युतायुषः
लोकविस्मापनम् अभूत्समुद्रस्येव शोषणम्
śrutāyuṣaśca nidhanaṃ vadhaścaivācyutāyuṣaḥ
lokavismāpanam abhūtsamudrasyeva śoṣaṇam
- 26
तयोः पदानुगान्हत्वा पुनः पञ्चशतान्रथान्
अभ्यगाद्भारतीं सेनां निघ्नन्पार्थो वरान्वरान्
tayoḥ padānugānhatvā punaḥ pañcaśatānrathān
abhyagādbhāratīṃ senāṃ nighnanpārtho varānvarān
- 27
श्रुतायुषं च निहतं प्रेक्ष्य चैवाच्युतायुषम्
अयुतायुश्च संक्रुद्धो दीर्घायुश्चैव भारत
śrutāyuṣaṃ ca nihataṃ prekṣya caivācyutāyuṣam
ayutāyuśca saṃkruddho dīrghāyuścaiva bhārata
- 28
पुत्रौ तयोर्नरश्रेष्ठौ कौन्तेयं प्रतिजग्मतुः
किरन्तौ विविधान्बाणान्पितृव्यसनकर्शितौ
putrau tayornaraśreṣṭhau kaunteyaṃ pratijagmatuḥ
kirantau vividhānbāṇānpitṛvyasanakarśitau
- 29
तावर्जुनो मुहूर्तेन शरैः संनतपर्वभिः
प्रेषयत्परमक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति
tāvarjuno muhūrtena śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
preṣayatparamakruddho yamasya sadanaṃ prati
- 30
लोडयन्तम् अनीकानि द्विपं पद्मसरो यथा
नाशक्नुवन्वारयितुं पार्थं क्षत्रियपुंगवाः
loḍayantam anīkāni dvipaṃ padmasaro yathā
nāśaknuvanvārayituṃ pārthaṃ kṣatriyapuṃgavāḥ

