38 shlokas
- 1
संजय उवाच
विद्रुतं स्वबलं दृष्ट्वा वध्यमानं महात्मभिः
क्रोधेन महताविष्टः पुत्रस्तव विशां पते
saṃjaya uvāca
vidrutaṃ svabalaṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ mahātmabhiḥ
krodhena mahatāviṣṭaḥ putrastava viśāṃ pate
- 2
अभ्येत्य सहसा कर्णं द्रोणं च जयतां वरम्
अमर्षवशम् आपन्नो वाक्यज्ञो वाक्यम् अब्रवीत्
abhyetya sahasā karṇaṃ droṇaṃ ca jayatāṃ varam
amarṣavaśam āpanno vākyajño vākyam abravīt
- 3
भवद्भ्याम् इह संग्रामः क्रुद्धाभ्यां सम्प्रवर्तितः
आहवे निहतं दृष्ट्वा सैन्धवं सव्यसाचिना
bhavadbhyām iha saṃgrāmaḥ kruddhābhyāṃ sampravartitaḥ
āhave nihataṃ dṛṣṭvā saindhavaṃ savyasācinā
- 4
निहन्यमानां पाण्डूनां बलेन मम वाहिनीम्
भूत्वा तद्विजये शक्तावशक्ताविव पश्यतः
nihanyamānāṃ pāṇḍūnāṃ balena mama vāhinīm
bhūtvā tadvijaye śaktāvaśaktāviva paśyataḥ
- 5
यद्यहं भवतोस्त्याज्यो न वाच्यो ऽस्मि तदैव हि
आवां पाण्डुसुतान्संख्ये जेष्याव इति मानदौ
yadyahaṃ bhavatostyājyo na vācyo 'smi tadaiva hi
āvāṃ pāṇḍusutānsaṃkhye jeṣyāva iti mānadau
- 6
तदैवाहं वचः श्रुत्वा भवद्भ्याम् अनुसंमतम्
कृतवान्पाण्डवैः सार्धं वैरं योधविनाशनम्
tadaivāhaṃ vacaḥ śrutvā bhavadbhyām anusaṃmatam
kṛtavānpāṇḍavaiḥ sārdhaṃ vairaṃ yodhavināśanam
- 7
यदि नाहं परित्याज्यो भवद्भ्यां पुरुषर्षभौ
युध्येताम् अनुरूपेण विक्रमेण सुविक्रमौ
yadi nāhaṃ parityājyo bhavadbhyāṃ puruṣarṣabhau
yudhyetām anurūpeṇa vikrameṇa suvikramau
- 8
वाक्प्रतोदेन तौ वीरौ प्रणुन्नौ तनयेन ते
प्रावर्तयेतां तौ युद्धं घट्टिताविव पन्नगौ
vākpratodena tau vīrau praṇunnau tanayena te
prāvartayetāṃ tau yuddhaṃ ghaṭṭitāviva pannagau
- 9
ततस्तौ रथिनां श्रेष्ठौ सर्वलोकधनुर्धरौ
शैनेयप्रमुखान्पार्थान् अभिदुद्रुवतू रणे
tatastau rathināṃ śreṣṭhau sarvalokadhanurdharau
śaineyapramukhānpārthān abhidudruvatū raṇe
- 10
तथैव सहिताः पार्थाः स्वेन सैन्येन संवृताः
अभ्यवर्तन्त तौ वीरौ नर्दमानौ मुहुर्मुहुः
tathaiva sahitāḥ pārthāḥ svena sainyena saṃvṛtāḥ
abhyavartanta tau vīrau nardamānau muhurmuhuḥ
- 11
अथ द्रोणो महेष्वासो दशभिः शिनिपुंगवम्
अविध्यत्त्वरितं क्रुद्धः सर्वशस्त्रभृतां वरः
atha droṇo maheṣvāso daśabhiḥ śinipuṃgavam
avidhyattvaritaṃ kruddhaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
- 12
कर्णश्च दशभिर्बाणैः पुत्रश्च तव सप्तभिः
दशभिर्वृषसेनश्च सौबलश्चापि सप्तभिः
एते कौरव संक्रन्दे शैनेयं पर्यवारयन्
karṇaśca daśabhirbāṇaiḥ putraśca tava saptabhiḥ
daśabhirvṛṣasenaśca saubalaścāpi saptabhiḥ
ete kaurava saṃkrande śaineyaṃ paryavārayan
- 13
दृष्ट्वा च समरे द्रोणं निघ्नन्तं पाण्डवीं चमूम्
विव्यधुः सोमकास्तूर्णं समन्ताच्छरवृष्टिभिः
dṛṣṭvā ca samare droṇaṃ nighnantaṃ pāṇḍavīṃ camūm
vivyadhuḥ somakāstūrṇaṃ samantāccharavṛṣṭibhiḥ
- 14
ततो द्रोणो ऽहरत्प्राणान्क्षत्रियाणां विशां पते
रश्मिभिर्भास्करो राजंस्तमसाम् इव भारत
tato droṇo 'haratprāṇānkṣatriyāṇāṃ viśāṃ pate
raśmibhirbhāskaro rājaṃstamasām iva bhārata
- 15
द्रोणेन वध्यमानानां पाञ्चालानां विशां पते
शुश्रुवे तुमुलः शब्दः क्रोशताम् इतरेतरम्
droṇena vadhyamānānāṃ pāñcālānāṃ viśāṃ pate
śuśruve tumulaḥ śabdaḥ krośatām itaretaram
- 16
पुत्रान् अन्ये पितॄन् अन्ये भ्रातॄन् अन्ये च मातुलान्
भागिनेयान्वयस्यांश्च तथा संबन्धिबान्धवान्
उत्सृज्योत्सृज्य गच्छन्ति त्वरिता जीवितेप्सवः
putrān anye pitṝn anye bhrātṝn anye ca mātulān
bhāgineyānvayasyāṃśca tathā saṃbandhibāndhavān
utsṛjyotsṛjya gacchanti tvaritā jīvitepsavaḥ
- 17
अपरे मोहिता मोहात्तम् एवाभिमुखा ययुः
पाण्डवानां रणे योधाः परलोकं तथापरे
apare mohitā mohāttam evābhimukhā yayuḥ
pāṇḍavānāṃ raṇe yodhāḥ paralokaṃ tathāpare
- 18
सा तथा पाण्डवी सेना वध्यमाना महात्मभिः
निशि सम्प्राद्रवद्राजन्न् उत्सृज्योल्काः सहस्रशः
sā tathā pāṇḍavī senā vadhyamānā mahātmabhiḥ
niśi samprādravadrājann utsṛjyolkāḥ sahasraśaḥ
- 19
पश्यतो भीमसेनस्य विजयस्याच्युतस्य च
यमयोर्धर्मपुत्रस्य पार्षतस्य च पश्यतः
paśyato bhīmasenasya vijayasyācyutasya ca
yamayordharmaputrasya pārṣatasya ca paśyataḥ
- 20
तमसा संवृते लोके न प्राज्ञायत किंचन
कौरवाणां प्रकाशेन दृश्यन्ते तु द्रुताः परे
tamasā saṃvṛte loke na prājñāyata kiṃcana
kauravāṇāṃ prakāśena dṛśyante tu drutāḥ pare
- 21
द्रवमाणं तु तत्सैन्यं द्रोणकर्णौ महारथौ
जघ्नतुः पृष्ठतो राजन्किरन्तौ सायकान्बहून्
dravamāṇaṃ tu tatsainyaṃ droṇakarṇau mahārathau
jaghnatuḥ pṛṣṭhato rājankirantau sāyakānbahūn
- 22
पाञ्चालेषु प्रभग्नेषु दीर्यमाणेषु सर्वशः
जनार्दनो दीनमनाः प्रत्यभाषत फल्गुनम्
pāñcāleṣu prabhagneṣu dīryamāṇeṣu sarvaśaḥ
janārdano dīnamanāḥ pratyabhāṣata phalgunam
- 23
द्रोणकर्णौ महेष्वासावेतौ पार्षतसात्यकी
पाञ्चालांश्चैव सहितौ जघ्नतुः सायकैर्भृशम्
droṇakarṇau maheṣvāsāvetau pārṣatasātyakī
pāñcālāṃścaiva sahitau jaghnatuḥ sāyakairbhṛśam
- 24
एतयोः शरवर्षेण प्रभग्ना नो महारथाः
वार्यमाणापि कौन्तेय पृतना नावतिष्ठते
etayoḥ śaravarṣeṇa prabhagnā no mahārathāḥ
vāryamāṇāpi kaunteya pṛtanā nāvatiṣṭhate
- 25
एतावावां सर्वसैन्यैर्व्यूढैः सम्यग् उदायुधैः
द्रोणं च सूतपुत्रं च प्रयतावः प्रबाधितुम्
etāvāvāṃ sarvasainyairvyūḍhaiḥ samyag udāyudhaiḥ
droṇaṃ ca sūtaputraṃ ca prayatāvaḥ prabādhitum
- 26
एतौ हि बलिनौ शूरौ कृतास्त्रौ जितकाशिनौ
उपेक्षितौ बलं क्रुद्धौ नाशयेतां निशाम् इमाम्
एष भीमो ऽभियात्युग्रः पुनर् आवर्त्य वाहिनीम्
etau hi balinau śūrau kṛtāstrau jitakāśinau
upekṣitau balaṃ kruddhau nāśayetāṃ niśām imām
eṣa bhīmo 'bhiyātyugraḥ punar āvartya vāhinīm
- 27
वृकोदरं तथायान्तं दृष्ट्वा तत्र जनार्दनः
पुनर् एवाब्रवीद्राजन्हर्षयन्न् इव पाण्डवम्
vṛkodaraṃ tathāyāntaṃ dṛṣṭvā tatra janārdanaḥ
punar evābravīdrājanharṣayann iva pāṇḍavam
- 28
एष भीमो रणश्लाघी वृतः सोमकपाण्डवैः
रुषितो ऽभ्येति वेगेन द्रोणकर्णौ महाबलौ
eṣa bhīmo raṇaślāghī vṛtaḥ somakapāṇḍavaiḥ
ruṣito 'bhyeti vegena droṇakarṇau mahābalau
- 29
एतेन सहितो युध्य पाञ्चालैश्च महारथैः
आश्वासनार्थं सर्वेषां सैन्यानां पाण्डुनन्दन
etena sahito yudhya pāñcālaiśca mahārathaiḥ
āśvāsanārthaṃ sarveṣāṃ sainyānāṃ pāṇḍunandana
- 30
ततस्तौ पुरुषव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ
द्रोणकर्णौ समासाद्य धिष्ठितौ रणमूर्धनि
tatastau puruṣavyāghrāvubhau mādhavapāṇḍavau
droṇakarṇau samāsādya dhiṣṭhitau raṇamūrdhani

