55 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
संप्रमृद्य महत्सैन्यं यान्तं शैनेयम् अर्जुनम्
निर्ह्रीका मम ते पुत्राः किम् अकुर्वत संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
saṃpramṛdya mahatsainyaṃ yāntaṃ śaineyam arjunam
nirhrīkā mama te putrāḥ kim akurvata saṃjaya
- 2
कथं चैषां तथा युद्धे धृतिर् आसीन्मुमूर्षताम्
शैनेयचरितं दृष्ट्वा सदृशं सव्यसाचिनः
kathaṃ caiṣāṃ tathā yuddhe dhṛtir āsīnmumūrṣatām
śaineyacaritaṃ dṛṣṭvā sadṛśaṃ savyasācinaḥ
- 3
किं नु वक्ष्यन्ति ते क्षात्रं सैन्यमध्ये पराजिताः
कथं च सात्यकिर्युद्धे व्यतिक्रान्तो महायशाः
kiṃ nu vakṣyanti te kṣātraṃ sainyamadhye parājitāḥ
kathaṃ ca sātyakiryuddhe vyatikrānto mahāyaśāḥ
- 4
कथं च मम पुत्राणां जीवतां तत्र संजय
शैनेयो ऽभिययौ युद्धे तन्ममाचक्ष्व तत्त्वतः
kathaṃ ca mama putrāṇāṃ jīvatāṃ tatra saṃjaya
śaineyo 'bhiyayau yuddhe tanmamācakṣva tattvataḥ
- 5
अत्यद्भुतम् इदं तात त्वत्सकाशाच्छृणोम्यहम्
एकस्य बहुभिर्युद्धं शत्रुभिर्वै महारथैः
atyadbhutam idaṃ tāta tvatsakāśācchṛṇomyaham
ekasya bahubhiryuddhaṃ śatrubhirvai mahārathaiḥ
- 6
विपरीतम् अहं मन्ये मन्दभाग्यान्सुतान्प्रति
यत्रावध्यन्त समरे सात्वतेन महात्मना
viparītam ahaṃ manye mandabhāgyānsutānprati
yatrāvadhyanta samare sātvatena mahātmanā
- 7
एकस्य हि न पर्याप्तं मत्सैन्यं तस्य संजय
क्रुद्धस्य युयुधानस्य सर्वे तिष्ठन्तु पाण्डवाः
ekasya hi na paryāptaṃ matsainyaṃ tasya saṃjaya
kruddhasya yuyudhānasya sarve tiṣṭhantu pāṇḍavāḥ
- 8
निर्जित्य समरे द्रोणं कृतिनं युद्धदुर्मदम्
यथा पशुगणान्सिंहस्तद्वद्धन्ता सुतान्मम
nirjitya samare droṇaṃ kṛtinaṃ yuddhadurmadam
yathā paśugaṇānsiṃhastadvaddhantā sutānmama
- 9
कृतवर्मादिभिः शूरैर्यत्तैर्बहुभिर् आहवे
युयुधानो न शकितो हन्तुं यः पुरुषर्षभः
kṛtavarmādibhiḥ śūrairyattairbahubhir āhave
yuyudhāno na śakito hantuṃ yaḥ puruṣarṣabhaḥ
- 10
नैतद् ईदृशकं युद्धं कृतवांस्तत्र फल्गुनः
यादृशं कृतवान्युद्धं शिनेर्नप्ता महायशाः
naitad īdṛśakaṃ yuddhaṃ kṛtavāṃstatra phalgunaḥ
yādṛśaṃ kṛtavānyuddhaṃ śinernaptā mahāyaśāḥ
- 11
संजय उवाच
तव दुर्मन्त्रिते राजन्दुर्योधनकृतेन च
शृणुष्वावहितो भूत्वा यत्ते वक्ष्यामि भारत
saṃjaya uvāca
tava durmantrite rājanduryodhanakṛtena ca
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā yatte vakṣyāmi bhārata
- 12
ते पुनः संन्यवर्तन्त कृत्वा संशप्तकान्मिथः
परां युद्धे मतिं कृत्वा पुत्रस्य तव शासनात्
te punaḥ saṃnyavartanta kṛtvā saṃśaptakānmithaḥ
parāṃ yuddhe matiṃ kṛtvā putrasya tava śāsanāt
- 13
त्रीणि सादिसहस्राणि दुर्योधनपुरोगमाः
शकाः काम्बोजबाह्लीका यवनाः पारदास्तथा
trīṇi sādisahasrāṇi duryodhanapurogamāḥ
śakāḥ kāmbojabāhlīkā yavanāḥ pāradāstathā
- 14
कुणिन्दास्तङ्गणाम्बष्ठाः पैशाचाश्च समन्दराः
अभ्यद्रवन्त शैनेयं शलभाः पावकं यथा
kuṇindāstaṅgaṇāmbaṣṭhāḥ paiśācāśca samandarāḥ
abhyadravanta śaineyaṃ śalabhāḥ pāvakaṃ yathā
- 15
युक्ताश्च पार्वतीयानां रथाः पाषाणयोधिनाम्
शूराः पञ्चशता राजञ्शैनेयं समुपाद्रवन्
yuktāśca pārvatīyānāṃ rathāḥ pāṣāṇayodhinām
śūrāḥ pañcaśatā rājañśaineyaṃ samupādravan
- 16
ततो रथसहस्रेण महारथशतेन च
द्विरदानां सहस्रेण द्विसाहस्रैश्च वाजिभिः
tato rathasahasreṇa mahārathaśatena ca
dviradānāṃ sahasreṇa dvisāhasraiśca vājibhiḥ
- 17
शरवर्षाणि मुञ्चन्तो विविधानि महारथाः
अभ्यद्रवन्त शैनेयम् असंख्येयाश्च पत्तयः
śaravarṣāṇi muñcanto vividhāni mahārathāḥ
abhyadravanta śaineyam asaṃkhyeyāśca pattayaḥ
- 18
तांश्च संचोदयन्सर्वान्घ्नतैनम् इति भारत
दुःशासनो महाराज सात्यकिं पर्यवारयत्
tāṃśca saṃcodayansarvānghnatainam iti bhārata
duḥśāsano mahārāja sātyakiṃ paryavārayat
- 19
तत्राद्भुतम् अपश्याम शैनेयचरितं महत्
यद् एको बहुभिः सार्धम् असंभ्रान्तम् अयुध्यत
tatrādbhutam apaśyāma śaineyacaritaṃ mahat
yad eko bahubhiḥ sārdham asaṃbhrāntam ayudhyata
- 20
अवधीच्च रथानीकं द्विरदानां च तद्बलम्
सादिनश्चैव तान्सर्वान्दस्यून् अपि च सर्वशः
avadhīcca rathānīkaṃ dviradānāṃ ca tadbalam
sādinaścaiva tānsarvāndasyūn api ca sarvaśaḥ
- 21
तत्र चक्रैर्विमथितैर्भग्नैश्च परमायुधैः
अक्षैश्च बहुधा भग्नैर् ईषादण्डकबन्धुरैः
tatra cakrairvimathitairbhagnaiśca paramāyudhaiḥ
akṣaiśca bahudhā bhagnair īṣādaṇḍakabandhuraiḥ
- 22
कूबरैर्मथितैश्चापि ध्वजैश्चापि निपातितैः
वर्मभिश्चामरैश्चैव व्यवकीर्णा वसुंधरा
kūbarairmathitaiścāpi dhvajaiścāpi nipātitaiḥ
varmabhiścāmaraiścaiva vyavakīrṇā vasuṃdharā
- 23
स्रग्भिर् आभरणैर्वस्त्रैर् अनुकर्षैश्च मारिष
संछन्ना वसुधा तत्र द्यौर्ग्रहैर् इव भारत
sragbhir ābharaṇairvastrair anukarṣaiśca māriṣa
saṃchannā vasudhā tatra dyaurgrahair iva bhārata
- 24
गिरिरूपधराश्चापि पतिताः कुञ्जरोत्तमाः
अञ्जनस्य कुले जाता वामनस्य च भारत
सुप्रतीककुले जाता महापद्मकुले तथा
girirūpadharāścāpi patitāḥ kuñjarottamāḥ
añjanasya kule jātā vāmanasya ca bhārata
supratīkakule jātā mahāpadmakule tathā
- 25
ऐरावणकुले चैव तथान्येषु कुलेषु च
जाता दन्तिवरा राजञ्शेरते बहवो हताः
airāvaṇakule caiva tathānyeṣu kuleṣu ca
jātā dantivarā rājañśerate bahavo hatāḥ
- 26
वनायुजान्पार्वतीयान्काम्बोजारट्टबाह्लिकान्
तथा हयवरान्राजन्निजघ्ने तत्र सात्यकिः
vanāyujānpārvatīyānkāmbojāraṭṭabāhlikān
tathā hayavarānrājannijaghne tatra sātyakiḥ
- 27
नानादेशसमुत्थांश्च नानाजात्यांश्च पत्तिनः
निजघ्ने तत्र शैनेयः शतशो ऽथ सहस्रशः
nānādeśasamutthāṃśca nānājātyāṃśca pattinaḥ
nijaghne tatra śaineyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 28
तेषु प्रकाल्यमानेषु दस्यून्दुःशासनो ऽब्रवीत्
निवर्तध्वम् अधर्मज्ञा युध्यध्वं किं सृतेन वः
teṣu prakālyamāneṣu dasyūnduḥśāsano 'bravīt
nivartadhvam adharmajñā yudhyadhvaṃ kiṃ sṛtena vaḥ
- 29
तांश्चापि सर्वान्सम्प्रेक्ष्य पुत्रो दुःशासनस्तव
पाषाणयोधिनः शूरान्पार्वतीयान् अचोदयत्
tāṃścāpi sarvānsamprekṣya putro duḥśāsanastava
pāṣāṇayodhinaḥ śūrānpārvatīyān acodayat
- 30
अश्मयुद्धेषु कुशला नैतज्जानाति सात्यकिः
अश्मयुद्धम् अजानन्तं घ्नतैनं युद्धकामुकम्
aśmayuddheṣu kuśalā naitajjānāti sātyakiḥ
aśmayuddham ajānantaṃ ghnatainaṃ yuddhakāmukam

