34 shlokas
- 1
संजय उवाच
तद् उदीर्णगजाश्वौघं बलं तव जनाधिप
पाण्डुसेनाम् अभिद्रुत्य योधयामास सर्वतः
saṃjaya uvāca
tad udīrṇagajāśvaughaṃ balaṃ tava janādhipa
pāṇḍusenām abhidrutya yodhayāmāsa sarvataḥ
- 2
पाञ्चालाः कुरवश्चैव योधयन्तः परस्परम्
यमराष्ट्राय महते परलोकाय दीक्षिताः
pāñcālāḥ kuravaścaiva yodhayantaḥ parasparam
yamarāṣṭrāya mahate paralokāya dīkṣitāḥ
- 3
शूराः शूरैः समागम्य शरतोमरशक्तिभिः
विव्यधुः समरे तूर्णं निन्युश्चैव यमक्षयम्
śūrāḥ śūraiḥ samāgamya śaratomaraśaktibhiḥ
vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ ninyuścaiva yamakṣayam
- 4
रथिनां रथिभिः सार्धं रुधिरस्रावि दारुणम्
प्रावर्तत महद्युद्धं निघ्नताम् इतरेतरम्
rathināṃ rathibhiḥ sārdhaṃ rudhirasrāvi dāruṇam
prāvartata mahadyuddhaṃ nighnatām itaretaram
- 5
वारणाश्च महाराज समासाद्य परस्परम्
विषाणैर्दारयामासुः संक्रुद्धाश्च मदोत्कटाः
vāraṇāśca mahārāja samāsādya parasparam
viṣāṇairdārayāmāsuḥ saṃkruddhāśca madotkaṭāḥ
- 6
हयारोहान्हयारोहाः प्रासशक्तिपरश्वधैः
बिभिदुस्तुमुले युद्धे प्रार्थयन्तो महद्यशः
hayārohānhayārohāḥ prāsaśaktiparaśvadhaiḥ
bibhidustumule yuddhe prārthayanto mahadyaśaḥ
- 7
पत्तयश्च महाबाहो शतशः शस्त्रपाणयः
अन्योन्यम् आर्दयन्राजन्नित्ययत्ताः पराक्रमे
pattayaśca mahābāho śataśaḥ śastrapāṇayaḥ
anyonyam ārdayanrājannityayattāḥ parākrame
- 8
गोत्राणां नामधेयानां कुलानां चैव मारिष
श्रवणाद्धि विजानीमः पाञ्चालान्कुरुभिः सह
gotrāṇāṃ nāmadheyānāṃ kulānāṃ caiva māriṣa
śravaṇāddhi vijānīmaḥ pāñcālānkurubhiḥ saha
- 9
अन्योन्यं समरे योधाः शरशक्तिपरश्वधैः
प्रेषयन्परलोकाय विचरन्तो ह्यभीतवत्
anyonyaṃ samare yodhāḥ śaraśaktiparaśvadhaiḥ
preṣayanparalokāya vicaranto hyabhītavat
- 10
शरैर्दश दिशो राजंस्तेषां मुक्तैः सहस्रशः
न भ्राजन्त यथापूर्वं भास्करे ऽस्तं गते ऽपि च
śarairdaśa diśo rājaṃsteṣāṃ muktaiḥ sahasraśaḥ
na bhrājanta yathāpūrvaṃ bhāskare 'staṃ gate 'pi ca
- 11
तथा प्रयुध्यमानेषु पाण्डवेयेषु निर्भयः
दुर्योधनो महाराज व्यवगाहत तद्बलम्
tathā prayudhyamāneṣu pāṇḍaveyeṣu nirbhayaḥ
duryodhano mahārāja vyavagāhata tadbalam
- 12
सैन्धवस्य वधेनैव भृशं दुःखसमन्वितः
मर्तव्यम् इति संचिन्त्य प्राविशत्तु द्विषद्बलम्
saindhavasya vadhenaiva bhṛśaṃ duḥkhasamanvitaḥ
martavyam iti saṃcintya prāviśattu dviṣadbalam
- 13
नादयन्रथघोषेण कम्पयन्न् इव मेदिनीम्
अभ्यवर्तत पुत्रस्ते पाण्डवानाम् अनीकिनीम्
nādayanrathaghoṣeṇa kampayann iva medinīm
abhyavartata putraste pāṇḍavānām anīkinīm
- 14
स संनिपातस्तुमुलस्तस्य तेषां च भारत
अभवत्सर्वसैन्यानाम् अभावकरणो महान्
sa saṃnipātastumulastasya teṣāṃ ca bhārata
abhavatsarvasainyānām abhāvakaraṇo mahān
- 15
मध्यंदिनगतं सूर्यं प्रतपन्तं गभस्तिभिः
तथा तव सुतं मध्ये प्रतपन्तं शरोर्मिभिः
madhyaṃdinagataṃ sūryaṃ pratapantaṃ gabhastibhiḥ
tathā tava sutaṃ madhye pratapantaṃ śarormibhiḥ
- 16
न शेकुर्भारतं युद्धे पाण्डवाः समवेक्षितुम्
पलायने कृतोत्साहा निरुत्साहा द्विषज्जये
na śekurbhārataṃ yuddhe pāṇḍavāḥ samavekṣitum
palāyane kṛtotsāhā nirutsāhā dviṣajjaye
- 17
पर्यधावन्त पाञ्चाला वध्यमाना महात्मना
रुक्मपुङ्खैः प्रसन्नाग्रैस्तव पुत्रेण धन्विना
अर्द्यमानाः शरैस्तूर्णं न्यपतन्पाण्डुसैनिकाः
paryadhāvanta pāñcālā vadhyamānā mahātmanā
rukmapuṅkhaiḥ prasannāgraistava putreṇa dhanvinā
ardyamānāḥ śaraistūrṇaṃ nyapatanpāṇḍusainikāḥ
- 18
न तादृशं रणे कर्म कृतवन्तस्तु तावकाः
यादृशं कृतवान्राजा पुत्रस्तव विशां पते
na tādṛśaṃ raṇe karma kṛtavantastu tāvakāḥ
yādṛśaṃ kṛtavānrājā putrastava viśāṃ pate
- 19
पुत्रेण तव सा सेना पाण्डवी मथिता रणे
नलिनी द्विरदेनेव समन्तात्फुल्लपङ्कजा
putreṇa tava sā senā pāṇḍavī mathitā raṇe
nalinī dviradeneva samantātphullapaṅkajā
- 20
क्षीणतोयानिलार्काभ्यां हतत्विड् इव पद्मिनी
बभूव पाण्डवी सेना तव पुत्रस्य तेजसा
kṣīṇatoyānilārkābhyāṃ hatatviḍ iva padminī
babhūva pāṇḍavī senā tava putrasya tejasā
- 21
पाण्डुसेनां हतां दृष्ट्वा तव पुत्रेण भारत
भीमसेनपुरोगास्तु पाञ्चालाः समुपाद्रवन्
pāṇḍusenāṃ hatāṃ dṛṣṭvā tava putreṇa bhārata
bhīmasenapurogāstu pāñcālāḥ samupādravan
- 22
स भीमसेनं दशभिर्माद्रीपुत्रौ त्रिभिस्त्रिभिः
विराटद्रुपदौ षड्भिः शतेन च शिखण्डिनम्
sa bhīmasenaṃ daśabhirmādrīputrau tribhistribhiḥ
virāṭadrupadau ṣaḍbhiḥ śatena ca śikhaṇḍinam
- 23
धृष्टद्युम्नं च सप्तत्या धर्मपुत्रं च सप्तभिः
केकयांश्चैव चेदींश्च बहुभिर्निशितैः शरैः
dhṛṣṭadyumnaṃ ca saptatyā dharmaputraṃ ca saptabhiḥ
kekayāṃścaiva cedīṃśca bahubhirniśitaiḥ śaraiḥ
- 24
सात्वतं पञ्चभिर्विद्ध्वा द्रौपदेयांस्त्रिभिस्त्रिभिः
घटोत्कचं च समरे विद्ध्वा सिंह इवानदत्
sātvataṃ pañcabhirviddhvā draupadeyāṃstribhistribhiḥ
ghaṭotkacaṃ ca samare viddhvā siṃha ivānadat
- 25
शतशश्चापरान्योधान्सद्विपाश्वरथान्रणे
शरैर् अवचकर्तोग्रैः क्रुद्धो ऽन्तक इव प्रजाः
śataśaścāparānyodhānsadvipāśvarathānraṇe
śarair avacakartograiḥ kruddho 'ntaka iva prajāḥ
- 26
तस्य तान्निघ्नतः शत्रून्रुक्मपृष्ठं महद्धनुः
भल्लाभ्यां पाण्डवो ज्येष्ठस्त्रिधा चिछेद मारिष
tasya tānnighnataḥ śatrūnrukmapṛṣṭhaṃ mahaddhanuḥ
bhallābhyāṃ pāṇḍavo jyeṣṭhastridhā cicheda māriṣa
- 27
विव्याध चैनं दशभिः सम्यगस्तैः शितैः शरैः
मर्माणि भित्त्वा ते सर्वे संभग्नाः क्षितिम् आविशन्
vivyādha cainaṃ daśabhiḥ samyagastaiḥ śitaiḥ śaraiḥ
marmāṇi bhittvā te sarve saṃbhagnāḥ kṣitim āviśan
- 28
ततः प्रमुदिता योधाः परिवव्रुर्युधिष्ठिरम्
वृत्रहत्यै यथा देवाः परिवव्रुः पुरंदरम्
tataḥ pramuditā yodhāḥ parivavruryudhiṣṭhiram
vṛtrahatyai yathā devāḥ parivavruḥ puraṃdaram
- 29
ततो युधिष्ठिरो राजा तव पुत्रस्य मारिष
शरं परमदुर्वारं प्रेषयामास संयुगे
स तेन भृशसंविद्धो निषसाद रथोत्तमे
tato yudhiṣṭhiro rājā tava putrasya māriṣa
śaraṃ paramadurvāraṃ preṣayāmāsa saṃyuge
sa tena bhṛśasaṃviddho niṣasāda rathottame
- 30
ततः पाञ्चालसैन्यानां भृशम् आसीद्रवो महान्
हतो राजेति राजेन्द्र मुदितानां समन्ततः
tataḥ pāñcālasainyānāṃ bhṛśam āsīdravo mahān
hato rājeti rājendra muditānāṃ samantataḥ

