53 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
बाणे तस्मिन्निकृत्ते तु धृष्टद्युम्ने च मोक्षिते
तेन वृष्णिप्रवीरेण युयुधानेन संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
bāṇe tasminnikṛtte tu dhṛṣṭadyumne ca mokṣite
tena vṛṣṇipravīreṇa yuyudhānena saṃjaya
- 2
अमर्षितो महेष्वासः सर्वशस्त्रभृतां वरः
नरव्याघ्रः शिनेः पौत्रे द्रोणः किम् अकरोद्युधि
amarṣito maheṣvāsaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
naravyāghraḥ śineḥ pautre droṇaḥ kim akarodyudhi
- 3
संजय उवाच
सम्प्रद्रुतः क्रोधविषो व्यादितास्यशरासनः
तीक्ष्णधारेषुदशनः शितनाराचदंष्ट्रवान्
saṃjaya uvāca
sampradrutaḥ krodhaviṣo vyāditāsyaśarāsanaḥ
tīkṣṇadhāreṣudaśanaḥ śitanārācadaṃṣṭravān
- 4
संरम्भामर्षताम्राक्षो महाहिर् इव निःश्वसन्
नरवीरप्रमुदितैः शोणैर् अश्वैर्महाजवैः
saṃrambhāmarṣatāmrākṣo mahāhir iva niḥśvasan
naravīrapramuditaiḥ śoṇair aśvairmahājavaiḥ
- 5
उत्पतद्भिर् इवाकाशं क्रमद्भिर् इव सर्वतः
रुक्मपुङ्खाञ्शरान् अस्यन्युयुधानम् उपाद्रवत्
utpatadbhir ivākāśaṃ kramadbhir iva sarvataḥ
rukmapuṅkhāñśarān asyanyuyudhānam upādravat
- 6
शरपातमहावर्षं रथघोषबलाहकम्
कार्मुकाकर्षविक्षिप्तं नाराचबहुविद्युतम्
śarapātamahāvarṣaṃ rathaghoṣabalāhakam
kārmukākarṣavikṣiptaṃ nārācabahuvidyutam
- 7
शक्तिखड्गाशनिधरं क्रोधवेगसमुत्थितम्
द्रोणमेघम् अनावार्यं हयमारुतचोदितम्
śaktikhaḍgāśanidharaṃ krodhavegasamutthitam
droṇamegham anāvāryaṃ hayamārutacoditam
- 8
दृष्ट्वैवाभिपतन्तं तं शूरः परपुरंजयः
उवाच सूतं शैनेयः प्रहसन्युद्धदुर्मदः
dṛṣṭvaivābhipatantaṃ taṃ śūraḥ parapuraṃjayaḥ
uvāca sūtaṃ śaineyaḥ prahasanyuddhadurmadaḥ
- 9
एतं वै ब्राह्मणं क्रूरं स्वकर्मण्यनवस्थितम्
आश्रयं धार्तराष्ट्रस्य राज्ञो दुःखभयावहम्
etaṃ vai brāhmaṇaṃ krūraṃ svakarmaṇyanavasthitam
āśrayaṃ dhārtarāṣṭrasya rājño duḥkhabhayāvaham
- 10
शीघ्रं प्रजवितैर् अश्वैः प्रत्युद्याहि प्रहृष्टवत्
आचार्यं राजपुत्राणां सततं शूरमानिनम्
śīghraṃ prajavitair aśvaiḥ pratyudyāhi prahṛṣṭavat
ācāryaṃ rājaputrāṇāṃ satataṃ śūramāninam
- 11
ततो रजतसंकाशा माधवस्य हयोत्तमाः
द्रोणस्याभिमुखाः शीघ्रम् अगच्छन्वातरंहसः
tato rajatasaṃkāśā mādhavasya hayottamāḥ
droṇasyābhimukhāḥ śīghram agacchanvātaraṃhasaḥ
- 12
इषुजालावृतं घोरम् अन्धकारम् अनन्तरम्
अनाधृष्यम् इवान्येषां शूराणाम् अभवत्तदा
iṣujālāvṛtaṃ ghoram andhakāram anantaram
anādhṛṣyam ivānyeṣāṃ śūrāṇām abhavattadā
- 13
ततः शीघ्रास्त्रविदुषोर्द्रोणसात्वतयोस्तदा
नान्तरं शरवृष्टीनां दृश्यते नरसिंहयोः
tataḥ śīghrāstraviduṣordroṇasātvatayostadā
nāntaraṃ śaravṛṣṭīnāṃ dṛśyate narasiṃhayoḥ
- 14
इषूणां संनिपातेन शब्दो धाराभिघातजः
शुश्रुवे शक्रमुक्तानाम् अशनीनाम् इव स्वनः
iṣūṇāṃ saṃnipātena śabdo dhārābhighātajaḥ
śuśruve śakramuktānām aśanīnām iva svanaḥ
- 15
नाराचैर् अतिविद्धानां शराणां रूपम् आबभौ
आशीविषविदष्टानां सर्पाणाम् इव भारत
nārācair atividdhānāṃ śarāṇāṃ rūpam ābabhau
āśīviṣavidaṣṭānāṃ sarpāṇām iva bhārata
- 16
तयोर्ज्यातलनिर्घोषो व्यश्रूयत सुदारुणः
अजस्रं शैलशृङ्गाणां वज्रेणाहन्यताम् इव
tayorjyātalanirghoṣo vyaśrūyata sudāruṇaḥ
ajasraṃ śailaśṛṅgāṇāṃ vajreṇāhanyatām iva
- 17
उभयोस्तौ रथौ राजंस्ते चाश्वास्तौ च सारथी
रुक्मपुङ्खैः शरैश्छन्नाश्चित्ररूपा बभुस्तदा
ubhayostau rathau rājaṃste cāśvāstau ca sārathī
rukmapuṅkhaiḥ śaraiśchannāścitrarūpā babhustadā
- 18
निर्मलानाम् अजिह्मानां नाराचानां विशां पते
निर्मुक्ताशीविषाभानां संपातो ऽभूत्सुदारुणः
nirmalānām ajihmānāṃ nārācānāṃ viśāṃ pate
nirmuktāśīviṣābhānāṃ saṃpāto 'bhūtsudāruṇaḥ
- 19
उभयोः पतिते छत्रे तथैव पतितौ ध्वजौ
उभौ रुधिरसिक्ताङ्गावुभौ च विजयैषिणौ
ubhayoḥ patite chatre tathaiva patitau dhvajau
ubhau rudhirasiktāṅgāvubhau ca vijayaiṣiṇau
- 20
स्रवद्भिः शोणितं गात्रैः प्रस्रुताविव वारणौ
अन्योन्यम् अभिविध्येतां जीवितान्तकरैः शरैः
sravadbhiḥ śoṇitaṃ gātraiḥ prasrutāviva vāraṇau
anyonyam abhividhyetāṃ jīvitāntakaraiḥ śaraiḥ
- 21
गर्जितोत्क्रुष्टसंनादाः शङ्खदुन्दुभिनिस्वनाः
उपारमन्महाराज व्याजहार न कश्चन
garjitotkruṣṭasaṃnādāḥ śaṅkhadundubhinisvanāḥ
upāramanmahārāja vyājahāra na kaścana
- 22
तूष्णींभूतान्यनीकानि योधा युद्धाद् उपारमन्
ददृशे द्वैरथं ताभ्यां जातकौतूहलो जनः
tūṣṇīṃbhūtānyanīkāni yodhā yuddhād upāraman
dadṛśe dvairathaṃ tābhyāṃ jātakautūhalo janaḥ
- 23
रथिनो हस्तियन्तारो हयारोहाः पदातयः
अवैक्षन्ताचलैर्नेत्रैः परिवार्य रथर्षभौ
rathino hastiyantāro hayārohāḥ padātayaḥ
avaikṣantācalairnetraiḥ parivārya ratharṣabhau
- 24
हस्त्यनीकान्यतिष्ठन्त तथानीकानि वाजिनाम्
तथैव रथवाहिन्यः प्रतिव्यूह्य व्यवस्थिताः
hastyanīkānyatiṣṭhanta tathānīkāni vājinām
tathaiva rathavāhinyaḥ prativyūhya vyavasthitāḥ
- 25
मुक्ताविद्रुमचित्रैश्च मणिकाञ्चनभूषितैः
ध्वजैर् आभरणैश्चित्रैः कवचैश्च हिरण्मयैः
muktāvidrumacitraiśca maṇikāñcanabhūṣitaiḥ
dhvajair ābharaṇaiścitraiḥ kavacaiśca hiraṇmayaiḥ
- 26
वैजयन्तीपताकाभिः परिस्तोमाङ्गकम्बलैः
विमलैर्निशितैः शस्त्रैर्हयानां च प्रकीर्णकैः
vaijayantīpatākābhiḥ paristomāṅgakambalaiḥ
vimalairniśitaiḥ śastrairhayānāṃ ca prakīrṇakaiḥ
- 27
जातरूपमयीभिश्च राजतीभिश्च मूर्धसु
गजानां कुम्भमालाभिर्दन्तवेष्टैश्च भारत
jātarūpamayībhiśca rājatībhiśca mūrdhasu
gajānāṃ kumbhamālābhirdantaveṣṭaiśca bhārata
- 28
सबलाकाः सखद्योताः सैरावतशतह्रदाः
अदृश्यन्तोष्णपर्याये मेघानाम् इव वागुराः
sabalākāḥ sakhadyotāḥ sairāvataśatahradāḥ
adṛśyantoṣṇaparyāye meghānām iva vāgurāḥ
- 29
अपश्यन्न् अस्मदीयाश्च ते च यौधिष्ठिराः स्थिताः
तद्युद्धं युयुधानस्य द्रोणस्य च महात्मनः
apaśyann asmadīyāśca te ca yaudhiṣṭhirāḥ sthitāḥ
tadyuddhaṃ yuyudhānasya droṇasya ca mahātmanaḥ
- 30
विमानाग्रगता देवा ब्रह्मशक्रपुरोगमाः
सिद्धचारणसंघाश्च विद्याधरमहोरगाः
vimānāgragatā devā brahmaśakrapurogamāḥ
siddhacāraṇasaṃghāśca vidyādharamahoragāḥ

