43 shlokas
- 1
संजय उवाच
दुःशासनबलं हत्वा सव्यसाची धनंजयः
सिन्धुराजं परीप्सन्वै द्रोणानीकम् उपाद्रवत्
saṃjaya uvāca
duḥśāsanabalaṃ hatvā savyasācī dhanaṃjayaḥ
sindhurājaṃ parīpsanvai droṇānīkam upādravat
- 2
स तु द्रोणं समासाद्य व्यूहस्य प्रमुखे स्थितम्
कृताञ्जलिर् इदं वाक्यं कृष्णस्यानुमते ऽब्रवीत्
sa tu droṇaṃ samāsādya vyūhasya pramukhe sthitam
kṛtāñjalir idaṃ vākyaṃ kṛṣṇasyānumate 'bravīt
- 3
शिवेन ध्याहि मां ब्रह्मन्स्वस्ति चैव वदस्व मे
भवत्प्रसादाद् इच्छामि प्रवेष्टुं दुर्भिदां चमूम्
śivena dhyāhi māṃ brahmansvasti caiva vadasva me
bhavatprasādād icchāmi praveṣṭuṃ durbhidāṃ camūm
- 4
भवान्पितृसमो मह्यं धर्मराजसमो ऽपि च
तथा कृष्णसमश्चैव सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
bhavānpitṛsamo mahyaṃ dharmarājasamo 'pi ca
tathā kṛṣṇasamaścaiva satyam etadbravīmi te
- 5
अश्वत्थामा यथा तात रक्षणीयस्तवानघ
तथाहम् अपि ते रक्ष्यः सदैव द्विजसत्तम
aśvatthāmā yathā tāta rakṣaṇīyastavānagha
tathāham api te rakṣyaḥ sadaiva dvijasattama
- 6
तव प्रसादाद् इच्छामि सिन्धुराजानम् आहवे
निहन्तुं द्विपदां श्रेष्ठ प्रतिज्ञां रक्ष मे विभो
tava prasādād icchāmi sindhurājānam āhave
nihantuṃ dvipadāṃ śreṣṭha pratijñāṃ rakṣa me vibho
- 7
एवम् उक्तस्तदाचार्यः प्रत्युवाच स्मयन्न् इव
माम् अजित्वा न बीभत्सो शक्यो जेतुं जयद्रथः
evam uktastadācāryaḥ pratyuvāca smayann iva
mām ajitvā na bībhatso śakyo jetuṃ jayadrathaḥ
- 8
एतावद् उक्त्वा तं द्रोणः शरव्रातैर् अवाकिरत्
सरथाश्वध्वजं तीक्ष्णैः प्रहसन्वै ससारथिम्
etāvad uktvā taṃ droṇaḥ śaravrātair avākirat
sarathāśvadhvajaṃ tīkṣṇaiḥ prahasanvai sasārathim
- 9
ततो ऽर्जुनः शरव्रातान्द्रोणस्यावार्य सायकैः
द्रोणम् अभ्यर्दयद्बाणैर्घोररूपैर्महत्तरैः
tato 'rjunaḥ śaravrātāndroṇasyāvārya sāyakaiḥ
droṇam abhyardayadbāṇairghorarūpairmahattaraiḥ
- 10
विव्याध च रणे द्रोणम् अनुमान्य विशां पते
क्षत्रधर्मं समास्थाय नवभिः सायकैः पुनः
vivyādha ca raṇe droṇam anumānya viśāṃ pate
kṣatradharmaṃ samāsthāya navabhiḥ sāyakaiḥ punaḥ
- 11
तस्येषून् इषुभिश्छित्त्वा द्रोणो विव्याध तावुभौ
विषाग्निज्वलनप्रख्यैर् इषुभिः कृष्णपाण्डवौ
tasyeṣūn iṣubhiśchittvā droṇo vivyādha tāvubhau
viṣāgnijvalanaprakhyair iṣubhiḥ kṛṣṇapāṇḍavau
- 12
इयेष पाण्डवस्तस्य बाणैश्छेत्तुं शरासनम्
तस्य चिन्तयतस्त्वेवं फल्गुनस्य महात्मनः
द्रोणः शरैर् असंभ्रान्तो ज्यां चिछेदाशु वीर्यवान्
iyeṣa pāṇḍavastasya bāṇaiśchettuṃ śarāsanam
tasya cintayatastvevaṃ phalgunasya mahātmanaḥ
droṇaḥ śarair asaṃbhrānto jyāṃ cichedāśu vīryavān
- 13
विव्याध च हयान् अस्य ध्वजं सारथिम् एव च
अर्जुनं च शरैर्वीरं स्मयमानो ऽभ्यवाकिरत्
vivyādha ca hayān asya dhvajaṃ sārathim eva ca
arjunaṃ ca śarairvīraṃ smayamāno 'bhyavākirat
- 14
एतस्मिन्न् अन्तरे पार्थः सज्जं कृत्वा महद्धनुः
विशेषयिष्यन्न् आचार्यं सर्वास्त्रविदुषां वरम्
मुमोच षट्शतान्बाणान्गृहीत्वैकम् इव द्रुतम्
etasminn antare pārthaḥ sajjaṃ kṛtvā mahaddhanuḥ
viśeṣayiṣyann ācāryaṃ sarvāstraviduṣāṃ varam
mumoca ṣaṭśatānbāṇāngṛhītvaikam iva drutam
- 15
पुनः सप्त शतान् अन्यान्सहस्रं चानिवर्तिनाम्
चिक्षेपायुतशश्चान्यांस्ते ऽघ्नन्द्रोणस्य तां चमूम्
punaḥ sapta śatān anyānsahasraṃ cānivartinām
cikṣepāyutaśaścānyāṃste 'ghnandroṇasya tāṃ camūm
- 16
तैः सम्यग् अस्तैर्बलिना कृतिना चित्रयोधिना
मनुष्यवाजिमातङ्गा विद्धाः पेतुर्गतासवः
taiḥ samyag astairbalinā kṛtinā citrayodhinā
manuṣyavājimātaṅgā viddhāḥ peturgatāsavaḥ
- 17
विद्रुताश्च रणे पेतुः संछिन्नायुधजीविताः
रथिनो रथमुख्येभ्यः सहयाः शरपीडिताः
vidrutāśca raṇe petuḥ saṃchinnāyudhajīvitāḥ
rathino rathamukhyebhyaḥ sahayāḥ śarapīḍitāḥ
- 18
चूर्णिताक्षिप्तदग्धानां वज्रानिलहुताशनैः
तुल्यरूपा गजाः पेतुर्गिर्यग्राम्बुदवेश्मनाम्
cūrṇitākṣiptadagdhānāṃ vajrānilahutāśanaiḥ
tulyarūpā gajāḥ peturgiryagrāmbudaveśmanām
- 19
पेतुर् अश्वसहस्राणि प्रहतान्यर्जुनेषुभिः
हंसा हिमवतः पृष्ठे वारिविप्रहता इव
petur aśvasahasrāṇi prahatānyarjuneṣubhiḥ
haṃsā himavataḥ pṛṣṭhe vāriviprahatā iva
- 20
रथाश्वद्विपपत्त्योघाः सलिलौघा इवाद्भुताः
युगान्तादित्यरश्म्याभैः पाण्डवास्तशरैर्हताः
rathāśvadvipapattyoghāḥ salilaughā ivādbhutāḥ
yugāntādityaraśmyābhaiḥ pāṇḍavāstaśarairhatāḥ
- 21
तं पाण्डवादित्यशरांशुजालं कुरुप्रवीरान्युधि निष्टपन्तम्
स द्रोणमेघः शरवर्षवेगैः प्राच्छादयन्मेघ इवार्करश्मीन्
taṃ pāṇḍavādityaśarāṃśujālaṃ kurupravīrānyudhi niṣṭapantam
sa droṇameghaḥ śaravarṣavegaiḥ prācchādayanmegha ivārkaraśmīn
- 22
अथात्यर्थविसृष्टेन द्विषताम् असुभोजिना
आजघ्ने वक्षसि द्रोणो नाराचेन धनंजयम्
athātyarthavisṛṣṭena dviṣatām asubhojinā
ājaghne vakṣasi droṇo nārācena dhanaṃjayam
- 23
स विह्वलितसर्वाङ्गः क्षितिकम्पे यथाचलः
धैर्यम् आलम्ब्य बीभत्सुर्द्रोणं विव्याध पत्रिभिः
sa vihvalitasarvāṅgaḥ kṣitikampe yathācalaḥ
dhairyam ālambya bībhatsurdroṇaṃ vivyādha patribhiḥ
- 24
द्रोणस्तु पञ्चभिर्बाणैर्वासुदेवम् अताडयत्
अर्जुनं च त्रिसप्तत्या ध्वजं चास्य त्रिभिः शरैः
droṇastu pañcabhirbāṇairvāsudevam atāḍayat
arjunaṃ ca trisaptatyā dhvajaṃ cāsya tribhiḥ śaraiḥ
- 25
विशेषयिष्यञ्शिष्यं च द्रोणो राजन्पराक्रमी
अदृश्यम् अर्जुनं चक्रे निमेषाच्छरवृष्टिभिः
viśeṣayiṣyañśiṣyaṃ ca droṇo rājanparākramī
adṛśyam arjunaṃ cakre nimeṣāccharavṛṣṭibhiḥ
- 26
प्रसक्तान्पततो ऽद्राक्ष्म भारद्वाजस्य सायकान्
मण्डलीकृतम् एवास्य धनुश्चादृश्यताद्भुतम्
prasaktānpatato 'drākṣma bhāradvājasya sāyakān
maṇḍalīkṛtam evāsya dhanuścādṛśyatādbhutam
- 27
ते ऽभ्ययुः समरे राजन्वासुदेवधनंजयौ
द्रोणसृष्टाः सुबहवः कङ्कपत्रपरिच्छदाः
te 'bhyayuḥ samare rājanvāsudevadhanaṃjayau
droṇasṛṣṭāḥ subahavaḥ kaṅkapatraparicchadāḥ
- 28
तद्दृष्ट्वा तादृशं युद्धं द्रोणपाण्डवयोस्तदा
वासुदेवो महाबुद्धिः कार्यवत्ताम् अचिन्तयत्
taddṛṣṭvā tādṛśaṃ yuddhaṃ droṇapāṇḍavayostadā
vāsudevo mahābuddhiḥ kāryavattām acintayat
- 29
ततो ऽब्रवीद्वासुदेवो धनंजयम् इदं वचः
पार्थ पार्थ महाबाहो न नः कालात्ययो भवेत्
tato 'bravīdvāsudevo dhanaṃjayam idaṃ vacaḥ
pārtha pārtha mahābāho na naḥ kālātyayo bhavet
- 30
द्रोणम् उत्सृज्य गच्छामः कृत्यम् एतन्महत्तरम्
पार्थश्चाप्यब्रवीत्कृष्णं यथेष्टम् इति केशव
droṇam utsṛjya gacchāmaḥ kṛtyam etanmahattaram
pārthaścāpyabravītkṛṣṇaṃ yatheṣṭam iti keśava

