26 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
महान् अपनयः सूत ममैवात्र विशेषतः
स इदानीम् अनुप्राप्तो मन्ये संजय शोचतः
dhṛtarāṣṭra uvāca
mahān apanayaḥ sūta mamaivātra viśeṣataḥ
sa idānīm anuprāpto manye saṃjaya śocataḥ
- 2
यद्गतं तद्गतम् इति ममासीन्मनसि स्थितम्
इदानीम् अत्र किं कार्यं प्रकरिष्यामि संजय
yadgataṃ tadgatam iti mamāsīnmanasi sthitam
idānīm atra kiṃ kāryaṃ prakariṣyāmi saṃjaya
- 3
यथा त्वेष क्षयो वृत्तो ममापनयसंभवः
वीराणां तन्ममाचक्ष्व स्थिरीभूतो ऽस्मि संजय
yathā tveṣa kṣayo vṛtto mamāpanayasaṃbhavaḥ
vīrāṇāṃ tanmamācakṣva sthirībhūto 'smi saṃjaya
- 4
संजय उवाच
कर्णभीमौ महाराज पराक्रान्तौ महाहवे
बाणवर्षाण्यवर्षेतां वृष्टिमन्ताविवाम्बुदौ
saṃjaya uvāca
karṇabhīmau mahārāja parākrāntau mahāhave
bāṇavarṣāṇyavarṣetāṃ vṛṣṭimantāvivāmbudau
- 5
भीमनामाङ्किता बाणाः स्वर्णपुङ्खाः शिलाशिताः
विविशुः कर्णम् आसाद्य भिन्दन्त इव जीवितम्
bhīmanāmāṅkitā bāṇāḥ svarṇapuṅkhāḥ śilāśitāḥ
viviśuḥ karṇam āsādya bhindanta iva jīvitam
- 6
तथैव कर्णनिर्मुक्तैः सविषैर् इव पन्नगैः
आकीर्यत रणे भीमः शतशो ऽथ सहस्रशः
tathaiva karṇanirmuktaiḥ saviṣair iva pannagaiḥ
ākīryata raṇe bhīmaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 7
तयोः शरैर्महाराज संपतद्भिः समन्ततः
बभूव तव सैन्यानां संक्षोभः सागरोपमः
tayoḥ śarairmahārāja saṃpatadbhiḥ samantataḥ
babhūva tava sainyānāṃ saṃkṣobhaḥ sāgaropamaḥ
- 8
भीमचापच्युतैर्बाणैस्तव सैन्यम् अरिंदम
अवध्यत चमूमध्ये घोरैर् आशीविषोपमैः
bhīmacāpacyutairbāṇaistava sainyam ariṃdama
avadhyata camūmadhye ghorair āśīviṣopamaiḥ
- 9
वारणैः पतितै राजन्वाजिभिश्च नरैः सह
अदृश्यत मही कीर्णा वातनुन्नैर्द्रुमैर् इव
vāraṇaiḥ patitai rājanvājibhiśca naraiḥ saha
adṛśyata mahī kīrṇā vātanunnairdrumair iva
- 10
ते वध्यमानाः समरे भीमचापच्युतैः शरैः
प्राद्रवंस्तावका योधाः किम् एतद् इति चाब्रुवन्
te vadhyamānāḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ
prādravaṃstāvakā yodhāḥ kim etad iti cābruvan
- 11
ततो व्युदस्तं तत्सैन्यं सिन्धुसौवीरकौरवम्
प्रोत्सारितं महावेगैः कर्णपाण्डवयोः शरैः
tato vyudastaṃ tatsainyaṃ sindhusauvīrakauravam
protsāritaṃ mahāvegaiḥ karṇapāṇḍavayoḥ śaraiḥ
- 12
ते शरातुरभूयिष्ठा हताश्वनरवाहनाः
उत्सृज्य कर्णं भीमं च प्राद्रवन्सर्वतोदिशम्
te śarāturabhūyiṣṭhā hatāśvanaravāhanāḥ
utsṛjya karṇaṃ bhīmaṃ ca prādravansarvatodiśam
- 13
नूनं पार्थार्थम् एवास्मान्मोहयन्ति दिवौकसः
यत्कर्णभीमप्रभवैर्वध्यते नो बलं शरैः
nūnaṃ pārthārtham evāsmānmohayanti divaukasaḥ
yatkarṇabhīmaprabhavairvadhyate no balaṃ śaraiḥ
- 14
एवं ब्रुवन्तो योधास्ते तावका भयपीडिताः
शरपातं समुत्सृज्य स्थिता युद्धदिदृक्षवः
evaṃ bruvanto yodhāste tāvakā bhayapīḍitāḥ
śarapātaṃ samutsṛjya sthitā yuddhadidṛkṣavaḥ
- 15
ततः प्रावर्तत नदी घोररूपा महाहवे
बभूव च विशेषेण भीरूणां भयवर्धिनी
tataḥ prāvartata nadī ghorarūpā mahāhave
babhūva ca viśeṣeṇa bhīrūṇāṃ bhayavardhinī
- 16
वारणाश्वमनुष्याणां रुधिरौघसमुद्भवा
संवृता गतसत्त्वैश्च मनुष्यगजवाजिभिः
vāraṇāśvamanuṣyāṇāṃ rudhiraughasamudbhavā
saṃvṛtā gatasattvaiśca manuṣyagajavājibhiḥ
- 17
सानुकर्षपताकैश्च द्विपाश्वरथभूषणैः
स्यन्दनैर् अपविद्धैश्च भग्नचक्राक्षकूबरैः
sānukarṣapatākaiśca dvipāśvarathabhūṣaṇaiḥ
syandanair apaviddhaiśca bhagnacakrākṣakūbaraiḥ
- 18
जातरूपपरिष्कारैर्धनुर्भिः सुमहाधनैः
सुवर्णपुङ्खैर् इषुभिर्नाराचैश्च सहस्रशः
jātarūpapariṣkārairdhanurbhiḥ sumahādhanaiḥ
suvarṇapuṅkhair iṣubhirnārācaiśca sahasraśaḥ
- 19
कर्णपाण्डवनिर्मुक्तैर्निर्मुक्तैर् इव पन्नगैः
प्रासतोमरसंघातैः खड्गैश्च सपरश्वधैः
karṇapāṇḍavanirmuktairnirmuktair iva pannagaiḥ
prāsatomarasaṃghātaiḥ khaḍgaiśca saparaśvadhaiḥ
- 20
सुवर्णविकृतैश्चापि गदामुसलपट्टिशैः
वज्रैश्च विविधाकारैः शक्तिभिः परिघैर् अपि
शतघ्नीभिश्च चित्राभिर्बभौ भारत मेदिनी
suvarṇavikṛtaiścāpi gadāmusalapaṭṭiśaiḥ
vajraiśca vividhākāraiḥ śaktibhiḥ parighair api
śataghnībhiśca citrābhirbabhau bhārata medinī
- 21
कनकाङ्गदकेयूरैः कुण्डलैर्मणिभिः शुभैः
तनुत्रैः सतलत्रैश्च हारैर्निष्कैश्च भारत
kanakāṅgadakeyūraiḥ kuṇḍalairmaṇibhiḥ śubhaiḥ
tanutraiḥ satalatraiśca hārairniṣkaiśca bhārata
- 22
वस्त्रैश्छत्रैश्च विध्वस्तैश्चामरव्यजनैर् अपि
गजाश्वमनुजैर्भिन्नैः शस्त्रैः स्यन्दनभूषणैः
vastraiśchatraiśca vidhvastaiścāmaravyajanair api
gajāśvamanujairbhinnaiḥ śastraiḥ syandanabhūṣaṇaiḥ
- 23
तैस्तैश्च विविधैर्भावैस्तत्र तत्र वसुंधरा
पतितैर् अपविद्धैश्च संबभौ द्यौर् इव ग्रहैः
taistaiśca vividhairbhāvaistatra tatra vasuṃdharā
patitair apaviddhaiśca saṃbabhau dyaur iva grahaiḥ
- 24
अचिन्त्यम् अद्भुतं चैव तयोः कर्मातिमानुषम्
दृष्ट्वा चारणसिद्धानां विस्मयः समपद्यत
acintyam adbhutaṃ caiva tayoḥ karmātimānuṣam
dṛṣṭvā cāraṇasiddhānāṃ vismayaḥ samapadyata
- 25
अग्नेर्वायुसहायस्य गतिः कक्ष इवाहवे
आसीद्भीमसहायस्य रौद्रम् आधिरथेर्गतम्
निपातितध्वजरथं हतवाजिनरद्विपम्
agnervāyusahāyasya gatiḥ kakṣa ivāhave
āsīdbhīmasahāyasya raudram ādhirathergatam
nipātitadhvajarathaṃ hatavājinaradvipam
- 26
गजाभ्यां सम्प्रयुक्ताभ्याम् आसीन्नडवनं यथा
तथाभूतं महत्सैन्यम् आसीद्भारत संयुगे
विमर्दः कर्णभीमाभ्याम् आसीच्च परमो रणे
gajābhyāṃ samprayuktābhyām āsīnnaḍavanaṃ yathā
tathābhūtaṃ mahatsainyam āsīdbhārata saṃyuge
vimardaḥ karṇabhīmābhyām āsīcca paramo raṇe

