39 shlokas
- 1
संजय उवाच
द्रौपदेयान्महेष्वासान्सौमदत्तिर्महायशाः
एकैकं पञ्चभिर्विद्ध्वा पुनर्विव्याध सप्तभिः
saṃjaya uvāca
draupadeyānmaheṣvāsānsaumadattirmahāyaśāḥ
ekaikaṃ pañcabhirviddhvā punarvivyādha saptabhiḥ
- 2
ते पीडिता भृशं तेन रौद्रेण सहसा विभो
प्रमूढा नैव विविदुर्मृधे कृत्यं स्म किंचन
te pīḍitā bhṛśaṃ tena raudreṇa sahasā vibho
pramūḍhā naiva vividurmṛdhe kṛtyaṃ sma kiṃcana
- 3
नाकुलिस्तु शतानीकः सौमदत्तिं नरर्षभम्
द्वाभ्यां विद्ध्वानदद्धृष्टः शराभ्यां शत्रुतापनः
nākulistu śatānīkaḥ saumadattiṃ nararṣabham
dvābhyāṃ viddhvānadaddhṛṣṭaḥ śarābhyāṃ śatrutāpanaḥ
- 4
तथेतरे रणे यत्तास्त्रिभिस्त्रिभिर् अजिह्मगैः
विव्यधुः समरे तूर्णं सौमदत्तिम् अमर्षणम्
tathetare raṇe yattāstribhistribhir ajihmagaiḥ
vivyadhuḥ samare tūrṇaṃ saumadattim amarṣaṇam
- 5
स तान्प्रति महाराज चिक्षिपे पञ्च सायकान्
एकैकं हृदि चाजघ्ने एकैकेन महायशाः
sa tānprati mahārāja cikṣipe pañca sāyakān
ekaikaṃ hṛdi cājaghne ekaikena mahāyaśāḥ
- 6
ततस्ते भ्रातरः पञ्च शरैर्विद्धा महात्मना
परिवार्य रथैर्वीरं विव्यधुः सायकैर्भृशम्
tataste bhrātaraḥ pañca śarairviddhā mahātmanā
parivārya rathairvīraṃ vivyadhuḥ sāyakairbhṛśam
- 7
आर्जुनिस्तु हयांस्तस्य चतुर्भिर्निशितैः शरैः
प्रेषयामास संक्रुद्धो यमस्य सदनं प्रति
ārjunistu hayāṃstasya caturbhirniśitaiḥ śaraiḥ
preṣayāmāsa saṃkruddho yamasya sadanaṃ prati
- 8
भैमसेनिर्धनुश्छित्त्वा सौमदत्तेर्महात्मनः
ननाद बलवन्नादं विव्याध च शितैः शरैः
bhaimasenirdhanuśchittvā saumadattermahātmanaḥ
nanāda balavannādaṃ vivyādha ca śitaiḥ śaraiḥ
- 9
यौधिष्ठिरो ध्वजं तस्य छित्त्वा भूमावपातयत्
नाकुलिश्चाश्वयन्तारं रथनीडाद् अपाहरत्
yaudhiṣṭhiro dhvajaṃ tasya chittvā bhūmāvapātayat
nākuliścāśvayantāraṃ rathanīḍād apāharat
- 10
साहदेविस्तु तं ज्ञात्वा भ्रातृभिर्विमुखीकृतम्
क्षुरप्रेण शिरो राजन्निचकर्त महामनाः
sāhadevistu taṃ jñātvā bhrātṛbhirvimukhīkṛtam
kṣurapreṇa śiro rājannicakarta mahāmanāḥ
- 11
तच्छिरो न्यपतद्भूमौ तपनीयविभूषितम्
भ्राजयन्तं रणोद्देशं बालसूर्यसमप्रभम्
tacchiro nyapatadbhūmau tapanīyavibhūṣitam
bhrājayantaṃ raṇoddeśaṃ bālasūryasamaprabham
- 12
सौमदत्तेः शिरो दृष्ट्वा निपतत्तन्महात्मनः
वित्रस्तास्तावका राजन्प्रदुद्रुवुर् अनेकधा
saumadatteḥ śiro dṛṣṭvā nipatattanmahātmanaḥ
vitrastāstāvakā rājanpradudruvur anekadhā
- 13
अलम्बुसस्तु समरे भीमसेनं महाबलम्
योधयामास संक्रुद्धो लक्ष्मणं रावणिर्यथा
alambusastu samare bhīmasenaṃ mahābalam
yodhayāmāsa saṃkruddho lakṣmaṇaṃ rāvaṇiryathā
- 14
सम्प्रयुद्धौ रणे दृष्ट्वा तावुभौ नरराक्षसौ
विस्मयः सर्वभूतानां प्रहर्षश्चाभवत्तदा
samprayuddhau raṇe dṛṣṭvā tāvubhau nararākṣasau
vismayaḥ sarvabhūtānāṃ praharṣaścābhavattadā
- 15
आर्ष्यशृङ्गिं ततो भीमो नवभिर्निशितैः शरैः
विव्याध प्रहसन्राजन्राक्षसेन्द्रम् अमर्षणम्
ārṣyaśṛṅgiṃ tato bhīmo navabhirniśitaiḥ śaraiḥ
vivyādha prahasanrājanrākṣasendram amarṣaṇam
- 16
तद्रक्षः समरे विद्धं कृत्वा नादं भयावहम्
अभ्यद्रवत्ततो भीमं ये च तस्य पदानुगाः
tadrakṣaḥ samare viddhaṃ kṛtvā nādaṃ bhayāvaham
abhyadravattato bhīmaṃ ye ca tasya padānugāḥ
- 17
स भीमं पञ्चभिर्विद्ध्वा शरैः संनतपर्वभिः
भीमानुगाञ्जघानाशु रथांस्त्रिंशद् अरिंदमः
पुनश्चतुःशतान्हत्वा भीमं विव्याध पत्रिणा
sa bhīmaṃ pañcabhirviddhvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
bhīmānugāñjaghānāśu rathāṃstriṃśad ariṃdamaḥ
punaścatuḥśatānhatvā bhīmaṃ vivyādha patriṇā
- 18
सो ऽतिविद्धस्तदा भीमो राक्षसेन महाबलः
निषसाद रथोपस्थे मूर्छयाभिपरिप्लुतः
so 'tividdhastadā bhīmo rākṣasena mahābalaḥ
niṣasāda rathopasthe mūrchayābhipariplutaḥ
- 19
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां मारुतिः क्रोधमूर्छितः
विकृष्य कार्मुकं घोरं भारसाधनम् उत्तमम्
अलम्बुसं शरैस्तीक्ष्णैर् अर्दयामास सर्वतः
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ mārutiḥ krodhamūrchitaḥ
vikṛṣya kārmukaṃ ghoraṃ bhārasādhanam uttamam
alambusaṃ śaraistīkṣṇair ardayāmāsa sarvataḥ
- 20
स विद्धो बहुभिर्बाणैर्नीलाञ्जनचयोपमः
शुशुभे सर्वतो राजन्प्रदीप्त इव किंशुकः
sa viddho bahubhirbāṇairnīlāñjanacayopamaḥ
śuśubhe sarvato rājanpradīpta iva kiṃśukaḥ
- 21
स वध्यमानः समरे भीमचापच्युतैः शरैः
स्मरन्भ्रातृवधं चैव पाण्डवेन महात्मना
sa vadhyamānaḥ samare bhīmacāpacyutaiḥ śaraiḥ
smaranbhrātṛvadhaṃ caiva pāṇḍavena mahātmanā
- 22
घोरं रूपम् अथो कृत्वा भीमसेनम् अभाषत
तिष्ठेदानीं रणे पार्थ पश्य मे ऽद्य पराक्रमम्
ghoraṃ rūpam atho kṛtvā bhīmasenam abhāṣata
tiṣṭhedānīṃ raṇe pārtha paśya me 'dya parākramam
- 23
बको नाम सुदुर्बुद्धे राक्षसप्रवरो बली
परोक्षं मम तद्वृत्तं यद्भ्राता मे हतस्त्वया
bako nāma sudurbuddhe rākṣasapravaro balī
parokṣaṃ mama tadvṛttaṃ yadbhrātā me hatastvayā
- 24
एवम् उक्त्वा ततो भीमम् अन्तर्धानगतस्तदा
महता शरवर्षेण भृशं तं समवाकिरत्
evam uktvā tato bhīmam antardhānagatastadā
mahatā śaravarṣeṇa bhṛśaṃ taṃ samavākirat
- 25
भीमस्तु समरे राजन्न् अदृश्ये राक्षसे तदा
आकाशं पूरयामास शरैः संनतपर्वभिः
bhīmastu samare rājann adṛśye rākṣase tadā
ākāśaṃ pūrayāmāsa śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
- 26
स वध्यमानो भीमेन निमेषाद्रथम् आस्थितः
जगाम धरणीं क्षुद्रः खं चैव सहसागमत्
sa vadhyamāno bhīmena nimeṣādratham āsthitaḥ
jagāma dharaṇīṃ kṣudraḥ khaṃ caiva sahasāgamat
- 27
उच्चावचानि रूपाणि चकार सुबहूनि च
उच्चावचास्तथा वाचो व्याजहार समन्ततः
uccāvacāni rūpāṇi cakāra subahūni ca
uccāvacāstathā vāco vyājahāra samantataḥ
- 28
तेन पाण्डवसैन्यानां मृदिता युधि वारणाः
हयाश्च बहवो राजन्पत्तयश्च तथा पुनः
रथेभ्यो रथिनः पेतुस्तस्य नुन्नाः स्म सायकैः
tena pāṇḍavasainyānāṃ mṛditā yudhi vāraṇāḥ
hayāśca bahavo rājanpattayaśca tathā punaḥ
rathebhyo rathinaḥ petustasya nunnāḥ sma sāyakaiḥ
- 29
शोणितोदां रथावर्तां हस्तिग्राहसमाकुलाम्
छत्रहंसां कर्दमिनीं बाहुपन्नगसंकुलाम्
śoṇitodāṃ rathāvartāṃ hastigrāhasamākulām
chatrahaṃsāṃ kardaminīṃ bāhupannagasaṃkulām
- 30
नदीं प्रवर्तयामास रक्षोगणसमाकुलाम्
वहन्तीं बहुधा राजंश्चेदिपाञ्चालसृञ्जयान्
nadīṃ pravartayāmāsa rakṣogaṇasamākulām
vahantīṃ bahudhā rājaṃścedipāñcālasṛñjayān

