49 shlokas
- 1
संजय उवाच
ततो दुःशासनः क्रुद्धः सहदेवम् उपाद्रवत्
रथवेगेन तीव्रेण कम्पयन्न् इव मेदिनीम्
saṃjaya uvāca
tato duḥśāsanaḥ kruddhaḥ sahadevam upādravat
rathavegena tīvreṇa kampayann iva medinīm
- 2
तस्यापतत एवाशु भल्लेनामित्रकर्शनः
माद्रीसुतः शिरो यन्तुः सशिरस्त्राणम् अछिनत्
tasyāpatata evāśu bhallenāmitrakarśanaḥ
mādrīsutaḥ śiro yantuḥ saśirastrāṇam achinat
- 3
नैनं दुःशासनः सूतं नापि कश्चन सैनिकः
हृतोत्तमाङ्गम् आशुत्वात्सहदेवेन बुद्धवान्
nainaṃ duḥśāsanaḥ sūtaṃ nāpi kaścana sainikaḥ
hṛtottamāṅgam āśutvātsahadevena buddhavān
- 4
यदा त्वसंगृहीतत्वात्प्रयान्त्यश्वा यथासुखम्
ततो दुःशासनः सूतं बुद्धवान्गतचेतसम्
yadā tvasaṃgṛhītatvātprayāntyaśvā yathāsukham
tato duḥśāsanaḥ sūtaṃ buddhavāngatacetasam
- 5
स हयान्संनिगृह्याजौ स्वयं हयविशारदः
युयुधे रथिनां श्रेष्ठश्चित्रं लघु च सुष्ठु च
sa hayānsaṃnigṛhyājau svayaṃ hayaviśāradaḥ
yuyudhe rathināṃ śreṣṭhaścitraṃ laghu ca suṣṭhu ca
- 6
तद् अस्यापूजयन्कर्म स्वे परे चैव संयुगे
हतसूतरथेनाजौ व्यचरद्यद् अभीतवत्
tad asyāpūjayankarma sve pare caiva saṃyuge
hatasūtarathenājau vyacaradyad abhītavat
- 7
सहदेवस्तु तान् अश्वांस्तीक्ष्णैर्बाणैर् अवाकिरत्
पीड्यमानाः शरैश्चाशु प्राद्रवंस्ते ततस्ततः
sahadevastu tān aśvāṃstīkṣṇairbāṇair avākirat
pīḍyamānāḥ śaraiścāśu prādravaṃste tatastataḥ
- 8
स रश्मिषु विषक्तत्वाद् उत्ससर्ज शरासनम्
धनुषा कर्म कुर्वंस्तु रश्मीन्स पुनर् उत्सृजत्
sa raśmiṣu viṣaktatvād utsasarja śarāsanam
dhanuṣā karma kurvaṃstu raśmīnsa punar utsṛjat
- 9
छिद्रेषु तेषु तं बाणैर्माद्रीपुत्रो ऽभ्यवाकिरत्
परीप्संस्त्वत्सुतं कर्णस्तदन्तरम् अवापतत्
chidreṣu teṣu taṃ bāṇairmādrīputro 'bhyavākirat
parīpsaṃstvatsutaṃ karṇastadantaram avāpatat
- 10
वृकोदरस्ततः कर्णं त्रिभिर्भल्लैः समाहितैः
आकर्णपूर्णैर् अभ्यघ्नन्बाह्वोर् उरसि चानदत्
vṛkodarastataḥ karṇaṃ tribhirbhallaiḥ samāhitaiḥ
ākarṇapūrṇair abhyaghnanbāhvor urasi cānadat
- 11
संन्यवर्तत तं कर्णः संघट्टित इवोरगः
तद् अभूत्तुमुलं युद्धं भीमराधेययोस्तदा
saṃnyavartata taṃ karṇaḥ saṃghaṭṭita ivoragaḥ
tad abhūttumulaṃ yuddhaṃ bhīmarādheyayostadā
- 12
तौ वृषाविव संक्रुद्धौ विवृत्तनयनावुभौ
वेगेन महतान्योन्यं संरब्धावभिपेततुः
tau vṛṣāviva saṃkruddhau vivṛttanayanāvubhau
vegena mahatānyonyaṃ saṃrabdhāvabhipetatuḥ
- 13
अभिसंश्लिष्टयोस्तत्र तयोर् आहवशौण्डयोः
अभिन्नशरपातत्वाद्गदायुद्धम् अवर्तत
abhisaṃśliṣṭayostatra tayor āhavaśauṇḍayoḥ
abhinnaśarapātatvādgadāyuddham avartata
- 14
गदया भीमसेनस्तु कर्णस्य रथकूबरम्
बिभेदाशु तदा राजंस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
gadayā bhīmasenastu karṇasya rathakūbaram
bibhedāśu tadā rājaṃstad adbhutam ivābhavat
- 15
ततो भीमस्य राधेयो गदाम् आदाय वीर्यवान्
अवासृजद्रथे तां तु बिभेद गदया गदाम्
tato bhīmasya rādheyo gadām ādāya vīryavān
avāsṛjadrathe tāṃ tu bibheda gadayā gadām
- 16
ततो भीमः पुनर्गुर्वीं चिक्षेपाधिरथेर्गदाम्
तां शरैर्दशभिः कर्णः सुपुङ्खैः सुसमाहितैः
प्रत्यविध्यत्पुनश्चान्यैः सा भीमं पुनर् आव्रजत्
tato bhīmaḥ punargurvīṃ cikṣepādhirathergadām
tāṃ śarairdaśabhiḥ karṇaḥ supuṅkhaiḥ susamāhitaiḥ
pratyavidhyatpunaścānyaiḥ sā bhīmaṃ punar āvrajat
- 17
तस्याः प्रतिनिपातेन भीमस्य विपुलो ध्वजः
पपात सारथिश्चास्य मुमोह गदया हतः
tasyāḥ pratinipātena bhīmasya vipulo dhvajaḥ
papāta sārathiścāsya mumoha gadayā hataḥ
- 18
स कर्णे सायकान् अष्टौ व्यसृजत्क्रोधमूर्छितः
ध्वजे शरासने चैव शरावापे च भारत
sa karṇe sāyakān aṣṭau vyasṛjatkrodhamūrchitaḥ
dhvaje śarāsane caiva śarāvāpe ca bhārata
- 19
ततः पुनस्तु राधेयो हयान् अस्य रथेषुभिः
ऋष्यवर्णाञ्जघानाशु तथोभौ पार्ष्णिसारथी
tataḥ punastu rādheyo hayān asya ratheṣubhiḥ
ṛṣyavarṇāñjaghānāśu tathobhau pārṣṇisārathī
- 20
स विपन्नरथो भीमो नकुलस्याप्लुतो रथम्
हरिर्यथा गिरेः शृङ्गं समाक्रामद् अरिंदमः
sa vipannaratho bhīmo nakulasyāpluto ratham
hariryathā gireḥ śṛṅgaṃ samākrāmad ariṃdamaḥ
- 21
तथा द्रोणार्जुनौ चित्रम् अयुध्येतां महारथौ
आचार्यशिष्यौ राजेन्द्र कृतप्रहरणौ युधि
tathā droṇārjunau citram ayudhyetāṃ mahārathau
ācāryaśiṣyau rājendra kṛtapraharaṇau yudhi
- 22
लघुसंधानयोगाभ्यां रथयोश्च रणेन च
मोहयन्तौ मनुष्याणां चक्षूंषि च मनांसि च
laghusaṃdhānayogābhyāṃ rathayośca raṇena ca
mohayantau manuṣyāṇāṃ cakṣūṃṣi ca manāṃsi ca
- 23
उपारमन्त ते सर्वे योधास्माकं परे तथा
अदृष्टपूर्वं पश्यन्तस्तद्युद्धं गुरुशिष्ययोः
upāramanta te sarve yodhāsmākaṃ pare tathā
adṛṣṭapūrvaṃ paśyantastadyuddhaṃ guruśiṣyayoḥ
- 24
विचित्रान्पृतनामध्ये रथमार्गान् उदीर्यतः
अन्योन्यम् अपसव्यं च कर्तुं वीरौ तदैषतुः
पराक्रमं तयोर्योधा ददृशुस्तं सुविस्मिताः
vicitrānpṛtanāmadhye rathamārgān udīryataḥ
anyonyam apasavyaṃ ca kartuṃ vīrau tadaiṣatuḥ
parākramaṃ tayoryodhā dadṛśustaṃ suvismitāḥ
- 25
तयोः समभवद्युद्धं द्रोणपाण्डवयोर्महत्
आमिषार्थं महाराज गगने श्येनयोर् इव
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ droṇapāṇḍavayormahat
āmiṣārthaṃ mahārāja gagane śyenayor iva
- 26
यद्यच्चकार द्रोणस्तु कुन्तीपुत्रजिगीषया
तत्तत्प्रतिजघानाशु प्रहसंस्तस्य पाण्डवः
yadyaccakāra droṇastu kuntīputrajigīṣayā
tattatpratijaghānāśu prahasaṃstasya pāṇḍavaḥ
- 27
यदा द्रोणो न शक्नोति पाण्डवस्य विशेषणे
ततः प्रादुश्चकारास्त्रम् अस्त्रमार्गविशारदः
yadā droṇo na śaknoti pāṇḍavasya viśeṣaṇe
tataḥ prāduścakārāstram astramārgaviśāradaḥ
- 28
ऐन्द्रं पाशुपतं त्वाष्ट्रं वायव्यम् अथ वारुणम्
मुक्तं मुक्तं द्रोणचापात्तज्जघान धनंजयः
aindraṃ pāśupataṃ tvāṣṭraṃ vāyavyam atha vāruṇam
muktaṃ muktaṃ droṇacāpāttajjaghāna dhanaṃjayaḥ
- 29
अस्त्राण्यस्त्रैर्यदा तस्य विधिवद्धन्ति पाण्डवः
ततो ऽस्त्रैः परमैर्दिव्यैर्द्रोणः पार्थम् अवाकिरत्
astrāṇyastrairyadā tasya vidhivaddhanti pāṇḍavaḥ
tato 'straiḥ paramairdivyairdroṇaḥ pārtham avākirat
- 30
यद्यद् अस्त्रं स पार्थाय प्रयुङ्क्ते विजिगीषया
तस्यास्त्रस्य विघातार्थं तत्तत्स कुरुते ऽर्जुनः
yadyad astraṃ sa pārthāya prayuṅkte vijigīṣayā
tasyāstrasya vighātārthaṃ tattatsa kurute 'rjunaḥ

