46 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अर्जुने सैन्धवं प्राप्ते भारद्वाजेन संवृताः
पाञ्चालाः कुरुभिः सार्धं किम् अकुर्वत संजय
dhṛtarāṣṭra uvāca
arjune saindhavaṃ prāpte bhāradvājena saṃvṛtāḥ
pāñcālāḥ kurubhiḥ sārdhaṃ kim akurvata saṃjaya
- 2
संजय उवाच
अपराह्णे महाराज संग्रामे लोमहर्षणे
पाञ्चालानां कुरूणां च द्रोणे द्यूतम् अवर्तत
saṃjaya uvāca
aparāhṇe mahārāja saṃgrāme lomaharṣaṇe
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca droṇe dyūtam avartata
- 3
पाञ्चाला हि जिघांसन्तो द्रोणं संहृष्टचेतसः
अभ्यवर्षन्त गर्जन्तः शरवर्षाणि मारिष
pāñcālā hi jighāṃsanto droṇaṃ saṃhṛṣṭacetasaḥ
abhyavarṣanta garjantaḥ śaravarṣāṇi māriṣa
- 4
ततः सुतुमुलस्तेषां संग्रामो ऽवर्तताद्भुतः
पाञ्चालानां कुरूणां च घोरो देवासुरोपमः
tataḥ sutumulasteṣāṃ saṃgrāmo 'vartatādbhutaḥ
pāñcālānāṃ kurūṇāṃ ca ghoro devāsuropamaḥ
- 5
सर्वे द्रोणरथं प्राप्य पाञ्चालाः पाण्डवैः सह
तद् अनीकं बिभित्सन्तो महास्त्राणि व्यदर्शयन्
sarve droṇarathaṃ prāpya pāñcālāḥ pāṇḍavaiḥ saha
tad anīkaṃ bibhitsanto mahāstrāṇi vyadarśayan
- 6
द्रोणस्य रथपर्यन्तं रथिनो रथम् आस्थिताः
कम्पयन्तो ऽभ्यवर्तन्त वेगम् आस्थाय मध्यमम्
droṇasya rathaparyantaṃ rathino ratham āsthitāḥ
kampayanto 'bhyavartanta vegam āsthāya madhyamam
- 7
तम् अभ्यगाद्बृहत्क्षत्रः केकयानां महारथः
प्रवपन्निशितान्बाणान्महेन्द्राशनिसंनिभान्
tam abhyagādbṛhatkṣatraḥ kekayānāṃ mahārathaḥ
pravapanniśitānbāṇānmahendrāśanisaṃnibhān
- 8
तं तु प्रत्युदियाच्छीघ्रं क्षेमधूर्तिर्महायशाः
विमुञ्चन्निशितान्बाणाञ्शतशो ऽथ सहस्रशः
taṃ tu pratyudiyācchīghraṃ kṣemadhūrtirmahāyaśāḥ
vimuñcanniśitānbāṇāñśataśo 'tha sahasraśaḥ
- 9
धृष्टकेतुश्च चेदीनाम् ऋषभो ऽतिबलोदितः
त्वरितो ऽभ्यद्रवद्द्रोणं महेन्द्र इव शम्बरम्
dhṛṣṭaketuśca cedīnām ṛṣabho 'tibaloditaḥ
tvarito 'bhyadravaddroṇaṃ mahendra iva śambaram
- 10
तम् आपतन्तं सहसा व्यादितास्यम् इवान्तकम्
वीरधन्वा महेष्वासस्त्वरमाणः समभ्ययात्
tam āpatantaṃ sahasā vyāditāsyam ivāntakam
vīradhanvā maheṣvāsastvaramāṇaḥ samabhyayāt
- 11
युधिष्ठिरं महाराज जिगीषुं समवस्थितम्
सहानीकं ततो द्रोणो न्यवारयत वीर्यवान्
yudhiṣṭhiraṃ mahārāja jigīṣuṃ samavasthitam
sahānīkaṃ tato droṇo nyavārayata vīryavān
- 12
नकुलं कुशलं युद्धे पराक्रान्तं पराक्रमी
अभ्यगच्छत्समायान्तं विकर्णस्ते सुतः प्रभो
nakulaṃ kuśalaṃ yuddhe parākrāntaṃ parākramī
abhyagacchatsamāyāntaṃ vikarṇaste sutaḥ prabho
- 13
सहदेवं तथायान्तं दुर्मुखः शत्रुकर्शनः
शरैर् अनेकसाहस्रैः समवाकिरद् आशुगैः
sahadevaṃ tathāyāntaṃ durmukhaḥ śatrukarśanaḥ
śarair anekasāhasraiḥ samavākirad āśugaiḥ
- 14
सात्यकिं तु नरव्याघ्रं व्याघ्रदत्तस्त्ववारयत्
शरैः सुनिशितैस्तीक्ष्णैः कम्पयन्वै मुहुर्मुहुः
sātyakiṃ tu naravyāghraṃ vyāghradattastvavārayat
śaraiḥ suniśitaistīkṣṇaiḥ kampayanvai muhurmuhuḥ
- 15
द्रौपदेयान्नरव्याघ्रान्मुञ्चतः सायकोत्तमान्
संरब्धान्रथिनां श्रेष्ठान्सौमदत्तिर् अवारयत्
draupadeyānnaravyāghrānmuñcataḥ sāyakottamān
saṃrabdhānrathināṃ śreṣṭhānsaumadattir avārayat
- 16
भीमसेनं तथा क्रुद्धं भीमरूपो भयानकम्
प्रत्यवारयद् आयान्तम् आर्श्यशृङ्गिर्महारथः
bhīmasenaṃ tathā kruddhaṃ bhīmarūpo bhayānakam
pratyavārayad āyāntam ārśyaśṛṅgirmahārathaḥ
- 17
तयोः समभवद्युद्धं नरराक्षसयोर्मृधे
यादृग् एव पुरा वृत्तं रामरावणयोर्नृप
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ nararākṣasayormṛdhe
yādṛg eva purā vṛttaṃ rāmarāvaṇayornṛpa
- 18
ततो युधिष्ठिरो द्रोणं नवत्या नतपर्वणाम्
आजघ्ने भरतश्रेष्ठ सर्वमर्मसु भारत
tato yudhiṣṭhiro droṇaṃ navatyā nataparvaṇām
ājaghne bharataśreṣṭha sarvamarmasu bhārata
- 19
तं द्रोणः पञ्चविंशत्या निजघान स्तनान्तरे
रोषितो भरतश्रेष्ठ कौन्तेयेन यशस्विना
taṃ droṇaḥ pañcaviṃśatyā nijaghāna stanāntare
roṣito bharataśreṣṭha kaunteyena yaśasvinā
- 20
भूय एव तु विंशत्या सायकानां समाचिनोत्
साश्वसूतध्वजं द्रोणः पश्यतां सर्वधन्विनाम्
bhūya eva tu viṃśatyā sāyakānāṃ samācinot
sāśvasūtadhvajaṃ droṇaḥ paśyatāṃ sarvadhanvinām
- 21
ताञ्शरान्द्रोणमुक्तांस्तु शरवर्षेण पाण्डवः
अवारयत धर्मात्मा दर्शयन्पाणिलाघवम्
tāñśarāndroṇamuktāṃstu śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ
avārayata dharmātmā darśayanpāṇilāghavam
- 22
ततो द्रोणो भृशं क्रुद्धो धर्मराजस्य संयुगे
चिछेद सहसा धन्वी धनुस्तस्य महात्मनः
tato droṇo bhṛśaṃ kruddho dharmarājasya saṃyuge
cicheda sahasā dhanvī dhanustasya mahātmanaḥ
- 23
अथैनं छिन्नधन्वानं त्वरमाणो महारथः
शरैर् अनेकसाहस्रैः पूरयामास सर्वतः
athainaṃ chinnadhanvānaṃ tvaramāṇo mahārathaḥ
śarair anekasāhasraiḥ pūrayāmāsa sarvataḥ
- 24
अदृश्यं दृश्य राजानं भारद्वाजस्य सायकैः
सर्वभूतान्यमन्यन्त हतम् एव युधिष्ठिरम्
adṛśyaṃ dṛśya rājānaṃ bhāradvājasya sāyakaiḥ
sarvabhūtānyamanyanta hatam eva yudhiṣṭhiram
- 25
केचिच्चैनम् अमन्यन्त तथा वै विमुखीकृतम्
हृतो राजेति राजेन्द्र ब्राह्मणेन यशस्विना
keciccainam amanyanta tathā vai vimukhīkṛtam
hṛto rājeti rājendra brāhmaṇena yaśasvinā
- 26
स कृच्छ्रं परमं प्राप्तो धर्मराजो युधिष्ठिरः
त्यक्त्वा तत्कार्मुकं छिन्नं भारद्वाजेन संयुगे
आददे ऽन्यद्धनुर्दिव्यं भारघ्नं वेगवत्तरम्
sa kṛcchraṃ paramaṃ prāpto dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ
tyaktvā tatkārmukaṃ chinnaṃ bhāradvājena saṃyuge
ādade 'nyaddhanurdivyaṃ bhāraghnaṃ vegavattaram
- 27
ततस्तान्सायकान्सर्वान्द्रोणमुक्तान्सहस्रशः
चिछेद समरे वीरस्तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tatastānsāyakānsarvāndroṇamuktānsahasraśaḥ
cicheda samare vīrastad adbhutam ivābhavat
- 28
छित्त्वा च ताञ्शरान्राजा क्रोधसंरक्तलोचनः
शक्तिं जग्राह समरे गिरीणाम् अपि दारणीम्
स्वर्णदण्डां महाघोराम् अष्टघण्टां भयावहाम्
chittvā ca tāñśarānrājā krodhasaṃraktalocanaḥ
śaktiṃ jagrāha samare girīṇām api dāraṇīm
svarṇadaṇḍāṃ mahāghorām aṣṭaghaṇṭāṃ bhayāvahām
- 29
समुत्क्षिप्य च तां हृष्टो ननाद बलवद्बली
नादेन सर्वभूतानि त्रासयन्न् इव भारत
samutkṣipya ca tāṃ hṛṣṭo nanāda balavadbalī
nādena sarvabhūtāni trāsayann iva bhārata
- 30
शक्तिं समुद्यतां दृष्ट्वा धर्मराजेन संयुगे
स्वस्ति द्रोणाय सहसा सर्वभूतान्यथाब्रुवन्
śaktiṃ samudyatāṃ dṛṣṭvā dharmarājena saṃyuge
svasti droṇāya sahasā sarvabhūtānyathābruvan

