29 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
तेष्वनीकेषु भग्नेषु पाण्डुपुत्रेण संजय
चलितानां द्रुतानां च कथम् आसीन्मनो हि वः
dhṛtarāṣṭra uvāca
teṣvanīkeṣu bhagneṣu pāṇḍuputreṇa saṃjaya
calitānāṃ drutānāṃ ca katham āsīnmano hi vaḥ
- 2
अनीकानां प्रभग्नानां व्यवस्थानम् अपश्यताम्
दुष्करं प्रतिसंधानं तन्ममाचक्ष्व संजय
anīkānāṃ prabhagnānāṃ vyavasthānam apaśyatām
duṣkaraṃ pratisaṃdhānaṃ tanmamācakṣva saṃjaya
- 3
संजय उवाच
तथापि तव पुत्रस्य प्रियकामा विशां पते
यशः प्रवीरा लोकेषु रक्षन्तो द्रोणम् अन्वयुः
saṃjaya uvāca
tathāpi tava putrasya priyakāmā viśāṃ pate
yaśaḥ pravīrā lokeṣu rakṣanto droṇam anvayuḥ
- 4
समुद्यतेषु शस्त्रेषु सम्प्राप्ते च युधिष्ठिरे
अकुर्वन्न् आर्यकर्माणि भैरवे सत्यभीतवत्
samudyateṣu śastreṣu samprāpte ca yudhiṣṭhire
akurvann āryakarmāṇi bhairave satyabhītavat
- 5
अन्तरं भीमसेनस्य प्रापतन्न् अमितौजसः
सात्यकेश्चैव शूरस्य धृष्टद्युम्नस्य चाभिभो
antaraṃ bhīmasenasya prāpatann amitaujasaḥ
sātyakeścaiva śūrasya dhṛṣṭadyumnasya cābhibho
- 6
द्रोणं द्रोणम् इति क्रूराः पाञ्चालाः समचोदयन्
मा द्रोणम् इति पुत्रास्ते कुरून्सर्वान् अचोदयन्
droṇaṃ droṇam iti krūrāḥ pāñcālāḥ samacodayan
mā droṇam iti putrāste kurūnsarvān acodayan
- 7
द्रोणं द्रोणम् इति ह्येके मा द्रोणम् इति चापरे
कुरूणां पाण्डवानां च द्रोणद्यूतम् अवर्तत
droṇaṃ droṇam iti hyeke mā droṇam iti cāpare
kurūṇāṃ pāṇḍavānāṃ ca droṇadyūtam avartata
- 8
यं यं स्म भजते द्रोणः पाञ्चालानां रथव्रजम्
तत्र तत्र स्म पाञ्चाल्यो धृष्टद्युम्नो ऽथ धीयते
yaṃ yaṃ sma bhajate droṇaḥ pāñcālānāṃ rathavrajam
tatra tatra sma pāñcālyo dhṛṣṭadyumno 'tha dhīyate
- 9
यथाभागविपर्यासे संग्रामे भैरवे सति
वीराः समासदन्वीरान् अगच्छन्भीरवः परान्
yathābhāgaviparyāse saṃgrāme bhairave sati
vīrāḥ samāsadanvīrān agacchanbhīravaḥ parān
- 10
अकम्पनीयाः शत्रूणां बभूवुस्तत्र पाण्डवाः
अकम्पयंस्त्वनीकानि स्मरन्तः क्लेशम् आत्मनः
akampanīyāḥ śatrūṇāṃ babhūvustatra pāṇḍavāḥ
akampayaṃstvanīkāni smarantaḥ kleśam ātmanaḥ
- 11
ते त्वमर्षवशं प्राप्ता ह्रीमन्तः सत्त्वचोदिताः
त्यक्त्वा प्राणान्न्यवर्तन्त घ्नन्तो द्रोणं महाहवे
te tvamarṣavaśaṃ prāptā hrīmantaḥ sattvacoditāḥ
tyaktvā prāṇānnyavartanta ghnanto droṇaṃ mahāhave
- 12
अयसाम् इव संपातः शिलानाम् इव चाभवत्
दीव्यतां तुमुले युद्धे प्राणैर् अमिततेजसाम्
ayasām iva saṃpātaḥ śilānām iva cābhavat
dīvyatāṃ tumule yuddhe prāṇair amitatejasām
- 13
न तु स्मरन्ति संग्रामम् अपि वृद्धास्तथाविधम्
दृष्टपूर्वं महाराज श्रुतपूर्वम् अथापि वा
na tu smaranti saṃgrāmam api vṛddhāstathāvidham
dṛṣṭapūrvaṃ mahārāja śrutapūrvam athāpi vā
- 14
प्राकम्पतेव पृथिवी तस्मिन्वीरावसादने
प्रवर्तता बलौघेन महता भारपीडिता
prākampateva pṛthivī tasminvīrāvasādane
pravartatā balaughena mahatā bhārapīḍitā
- 15
घूर्णतो हि बलौघस्य दिवं स्तब्ध्वेव निस्वनः
अजातशत्रोः क्रुद्धस्य पुत्रस्य तव चाभवत्
ghūrṇato hi balaughasya divaṃ stabdhveva nisvanaḥ
ajātaśatroḥ kruddhasya putrasya tava cābhavat
- 16
समासाद्य तु पाण्डूनाम् अनीकानि सहस्रशः
द्रोणेन चरता संख्ये प्रभग्नानि शितैः शरैः
samāsādya tu pāṇḍūnām anīkāni sahasraśaḥ
droṇena caratā saṃkhye prabhagnāni śitaiḥ śaraiḥ
- 17
तेषु प्रमथ्यमानेषु द्रोणेनाद्भुतकर्मणा
पर्यवारयद् आसाद्य द्रोणं सेनापतिः स्वयम्
teṣu pramathyamāneṣu droṇenādbhutakarmaṇā
paryavārayad āsādya droṇaṃ senāpatiḥ svayam
- 18
तद् अद्भुतम् अभूद्युद्धं द्रोणपाञ्चाल्ययोस्तदा
नैव तस्योपमा काचित्सम्भवेद् इति मे मतिः
tad adbhutam abhūdyuddhaṃ droṇapāñcālyayostadā
naiva tasyopamā kācitsambhaved iti me matiḥ
- 19
ततो नीलो ऽनलप्रख्यो ददाह कुरुवाहिनीम्
शरस्फुलिङ्गश्चापार्चिर्दहन्कक्षम् इवानलः
tato nīlo 'nalaprakhyo dadāha kuruvāhinīm
śarasphuliṅgaścāpārcirdahankakṣam ivānalaḥ
- 20
तं दहन्तम् अनीकानि द्रोणपुत्रः प्रतापवान्
पूर्वाभिभाषी सुश्लक्ष्णं स्मयमानो ऽभ्यभाषत
taṃ dahantam anīkāni droṇaputraḥ pratāpavān
pūrvābhibhāṣī suślakṣṇaṃ smayamāno 'bhyabhāṣata
- 21
नील किं बहुभिर्दग्धैस्तव योधैः शरार्चिषा
मयैकेन हि युध्यस्व क्रुद्धः प्रहर चाशुगैः
nīla kiṃ bahubhirdagdhaistava yodhaiḥ śarārciṣā
mayaikena hi yudhyasva kruddhaḥ prahara cāśugaiḥ
- 22
तं पद्मनिकराकारं पद्मपत्रनिभेक्षणम्
व्याकोशपद्माभमुखं नीलो विव्याध सायकैः
taṃ padmanikarākāraṃ padmapatranibhekṣaṇam
vyākośapadmābhamukhaṃ nīlo vivyādha sāyakaiḥ
- 23
तेनातिविद्धः सहसा द्रौणिर्भल्लैः शितैस्त्रिभिः
धनुर्ध्वजं च छत्रं च द्विषतः स न्यकृन्तत
tenātividdhaḥ sahasā drauṇirbhallaiḥ śitaistribhiḥ
dhanurdhvajaṃ ca chatraṃ ca dviṣataḥ sa nyakṛntata
- 24
सोत्प्लुत्य स्यन्दनात्तस्मान्नीलश्चर्मवरासिधृक्
द्रोणायनेः शिरः कायाद्धर्तुम् ऐच्छत्पतत्रिवत्
sotplutya syandanāttasmānnīlaścarmavarāsidhṛk
droṇāyaneḥ śiraḥ kāyāddhartum aicchatpatatrivat
- 25
तस्योद्यतासेः सुनसं शिरः कायात्सकुण्डलम्
भल्लेनापाहरद्द्रौणिः स्मयमान इवानघ
tasyodyatāseḥ sunasaṃ śiraḥ kāyātsakuṇḍalam
bhallenāpāharaddrauṇiḥ smayamāna ivānagha
- 26
सम्पूर्णचन्द्राभमुखः पद्मपत्रनिभेक्षणः
प्रांशुर् उत्पलगर्भाभो निहतो न्यपतत्क्षितौ
sampūrṇacandrābhamukhaḥ padmapatranibhekṣaṇaḥ
prāṃśur utpalagarbhābho nihato nyapatatkṣitau
- 27
ततः प्रविव्यथे सेना पाण्डवी भृशम् आकुला
आचार्यपुत्रेण हते नीले ज्वलिततेजसि
tataḥ pravivyathe senā pāṇḍavī bhṛśam ākulā
ācāryaputreṇa hate nīle jvalitatejasi
- 28
अचिन्तयंश्च ते सर्वे पाण्डवानां महारथाः
कथं नो वासविस्त्रायाच्छत्रुभ्य इति मारिष
acintayaṃśca te sarve pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
kathaṃ no vāsavistrāyācchatrubhya iti māriṣa
- 29
दक्षिणेन तु सेनायाः कुरुते कदनं बली
संशप्तकावशेषस्य नारायणबलस्य च
dakṣiṇena tu senāyāḥ kurute kadanaṃ balī
saṃśaptakāvaśeṣasya nārāyaṇabalasya ca

