28 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
अजितो द्रोणराधेयविकर्णकृतवर्मभिः
तीर्णः सैन्यार्णवं वीरः प्रतिश्रुत्य युधिष्ठिरे
dhṛtarāṣṭra uvāca
ajito droṇarādheyavikarṇakṛtavarmabhiḥ
tīrṇaḥ sainyārṇavaṃ vīraḥ pratiśrutya yudhiṣṭhire
- 2
स कथं कौरवेयेण समरेष्वनिवारितः
निगृह्य भूरिश्रवसा बलाद्भुवि निपातितः
sa kathaṃ kauraveyeṇa samareṣvanivāritaḥ
nigṛhya bhūriśravasā balādbhuvi nipātitaḥ
- 3
संजय उवाच
शृणु राजन्न् इहोत्पत्तिं शैनेयस्य यथा पुरा
यथा च भूरिश्रवसो यत्र ते संशयो नृप
saṃjaya uvāca
śṛṇu rājann ihotpattiṃ śaineyasya yathā purā
yathā ca bhūriśravaso yatra te saṃśayo nṛpa
- 4
अत्रेः पुत्रो ऽभवत्सोमः सोमस्य तु बुधः स्मृतः
बुधस्यासीन्महेन्द्राभः पुत्र एकः पुरूरवाः
atreḥ putro 'bhavatsomaḥ somasya tu budhaḥ smṛtaḥ
budhasyāsīnmahendrābhaḥ putra ekaḥ purūravāḥ
- 5
पुरूरवस आयुस्तु आयुषो नहुषः स्मृतः
नहुषस्य ययातिस्तु राजर्षिर्देवसंमितः
purūravasa āyustu āyuṣo nahuṣaḥ smṛtaḥ
nahuṣasya yayātistu rājarṣirdevasaṃmitaḥ
- 6
ययातेर्देवयान्यां तु यदुर्ज्येष्ठो ऽभवत्सुतः
यदोर् अभूद् अन्ववाये देवमीढ इति श्रुतः
yayāterdevayānyāṃ tu yadurjyeṣṭho 'bhavatsutaḥ
yador abhūd anvavāye devamīḍha iti śrutaḥ
- 7
यादवस्तस्य च सुतः शूरस्त्रैलोक्यसंमतः
शूरस्य शौरिर्नृवरो वसुदेवो महायशाः
yādavastasya ca sutaḥ śūrastrailokyasaṃmataḥ
śūrasya śaurirnṛvaro vasudevo mahāyaśāḥ
- 8
धनुष्यनवरः शूरः कार्तवीर्यसमो युधि
तद्वीर्यश्चापि तत्रैव कुले शिनिर् अभून्नृपः
dhanuṣyanavaraḥ śūraḥ kārtavīryasamo yudhi
tadvīryaścāpi tatraiva kule śinir abhūnnṛpaḥ
- 9
एतस्मिन्न् एव काले तु देवकस्य महात्मनः
दुहितुः स्वयंवरे राजन्सर्वक्षत्रसमागमे
etasminn eva kāle tu devakasya mahātmanaḥ
duhituḥ svayaṃvare rājansarvakṣatrasamāgame
- 10
तत्र वै देवकीं देवीं वसुदेवार्थम् आप्तवान्
निर्जित्य पार्थिवान्सर्वान्रथम् आरोपयच्छिनिः
tatra vai devakīṃ devīṃ vasudevārtham āptavān
nirjitya pārthivānsarvānratham āropayacchiniḥ
- 11
तां दृष्ट्वा देवकीं शौरे रथस्थां पुरुषर्षभः
नामृष्यत महातेजाः सोमदत्तः शिनेर्नृप
tāṃ dṛṣṭvā devakīṃ śaure rathasthāṃ puruṣarṣabhaḥ
nāmṛṣyata mahātejāḥ somadattaḥ śinernṛpa
- 12
तयोर्युद्धम् अभूद्राजन्दिनार्धं चित्रम् अद्भुतम्
बाहुयुद्धं सुबलिनोः शक्रप्रह्रादयोर् इव
tayoryuddham abhūdrājandinārdhaṃ citram adbhutam
bāhuyuddhaṃ subalinoḥ śakraprahrādayor iva
- 13
शिनिना सोमदत्तस्तु प्रसह्य भुवि पातितः
असिम् उद्यम्य केशेषु प्रगृह्य च पदा हतः
śininā somadattastu prasahya bhuvi pātitaḥ
asim udyamya keśeṣu pragṛhya ca padā hataḥ
- 14
मध्ये राजसहस्राणां प्रेक्षकाणां समन्ततः
कृपया च पुनस्तेन जीवेति स विसर्जितः
madhye rājasahasrāṇāṃ prekṣakāṇāṃ samantataḥ
kṛpayā ca punastena jīveti sa visarjitaḥ
- 15
तदवस्थः कृतस्तेन सोमदत्तो ऽथ मारिष
प्रसादयन्महादेवम् अमर्षवशम् आस्थितः
tadavasthaḥ kṛtastena somadatto 'tha māriṣa
prasādayanmahādevam amarṣavaśam āsthitaḥ
- 16
तस्य तुष्टो महादेवो वराणां वरदः प्रभुः
वरेण छन्दयामास स तु वव्रे वरं नृपः
tasya tuṣṭo mahādevo varāṇāṃ varadaḥ prabhuḥ
vareṇa chandayāmāsa sa tu vavre varaṃ nṛpaḥ
- 17
पुत्रम् इच्छामि भगवन्यो निहन्याच्छिनेः सुतम्
मध्ये राजसहस्राणां पदा हन्याच्च संयुगे
putram icchāmi bhagavanyo nihanyācchineḥ sutam
madhye rājasahasrāṇāṃ padā hanyācca saṃyuge
- 18
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सोमदत्तस्य पार्थिव
एवम् अस्त्विति तत्रोक्त्वा स देवो ऽन्तरधीयत
tasya tadvacanaṃ śrutvā somadattasya pārthiva
evam astviti tatroktvā sa devo 'ntaradhīyata
- 19
स तेन वरदानेन लब्धवान्भूरिदक्षिणम्
न्यपातयच्च समरे सौमदत्तिः शिनेः सुतम्
sa tena varadānena labdhavānbhūridakṣiṇam
nyapātayacca samare saumadattiḥ śineḥ sutam
- 20
एतत्ते कथितं राजन्यन्मां त्वं परिपृच्छसि
न हि शक्या रणे जेतुं सात्वता मनुजर्षभ
etatte kathitaṃ rājanyanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi
na hi śakyā raṇe jetuṃ sātvatā manujarṣabha
- 21
लब्धलक्ष्याश्च संग्रामे बहवश्चित्रयोधिनः
देवदानवगन्धर्वान्विजेतारो ह्यविस्मिताः
स्ववीर्यविजये युक्ता नैते परपरिग्रहाः
labdhalakṣyāśca saṃgrāme bahavaścitrayodhinaḥ
devadānavagandharvānvijetāro hyavismitāḥ
svavīryavijaye yuktā naite paraparigrahāḥ
- 22
न तुल्यं वृष्णिभिर् इह दृश्यते किंचन प्रभो
भूतं भव्यं भविष्यच्च बलेन भरतर्षभ
na tulyaṃ vṛṣṇibhir iha dṛśyate kiṃcana prabho
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyacca balena bharatarṣabha
- 23
न ज्ञातिम् अवमन्यन्ते वृद्धानां शासने रताः
न देवासुरगन्धर्वा न यक्षोरगराक्षसाः
जेतारो वृष्णिवीराणां न पुनर्मानुषा रणे
na jñātim avamanyante vṛddhānāṃ śāsane ratāḥ
na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ
jetāro vṛṣṇivīrāṇāṃ na punarmānuṣā raṇe
- 24
ब्रह्मद्रव्ये गुरुद्रव्ये ज्ञातिद्रव्ये ऽप्यहिंसकाः
एतेषां रक्षितारश्च ये स्युः कस्यांचिद् आपदि
brahmadravye gurudravye jñātidravye 'pyahiṃsakāḥ
eteṣāṃ rakṣitāraśca ye syuḥ kasyāṃcid āpadi
- 25
अर्थवन्तो न चोत्सिक्ता ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः
समर्थान्नावमन्यन्ते दीनान् अभ्युद्धरन्ति च
arthavanto na cotsiktā brahmaṇyāḥ satyavādinaḥ
samarthānnāvamanyante dīnān abhyuddharanti ca
- 26
नित्यं देवपरा दान्ता दातारश्चाविकत्थनाः
तेन वृष्णिप्रवीराणां चक्रं न प्रतिहन्यते
nityaṃ devaparā dāntā dātāraścāvikatthanāḥ
tena vṛṣṇipravīrāṇāṃ cakraṃ na pratihanyate
- 27
अपि मेरुं वहेत्कश्चित्तरेद्वा मकरालयम्
न तु वृष्णिप्रवीराणां समेत्यान्तं व्रजेन्नृप
api meruṃ vahetkaścittaredvā makarālayam
na tu vṛṣṇipravīrāṇāṃ sametyāntaṃ vrajennṛpa
- 28
एतत्ते सर्वम् आख्यातं यत्र ते संशयो विभो
कुरुराज नरश्रेष्ठ तव ह्यपनयो महान्
etatte sarvam ākhyātaṃ yatra te saṃśayo vibho
kururāja naraśreṣṭha tava hyapanayo mahān

