56 shlokas
- 1
संजय उवाच
प्रतिज्ञाते तु पार्थेन सिन्धुराजवधे तदा
वासुदेवो महाबाहुर्धनंजयम् अभाषत
saṃjaya uvāca
pratijñāte tu pārthena sindhurājavadhe tadā
vāsudevo mahābāhurdhanaṃjayam abhāṣata
- 2
भ्रातॄणां मतम् आज्ञाय त्वया वाचा प्रतिश्रुतम्
सैन्धवं श्वो ऽस्मि हन्तेति तत्साहसतमं कृतम्
bhrātṝṇāṃ matam ājñāya tvayā vācā pratiśrutam
saindhavaṃ śvo 'smi hanteti tatsāhasatamaṃ kṛtam
- 3
असंमन्त्र्य मया सार्धम् अतिभारो ऽयम् उद्यतः
कथं नु सर्वलोकस्य नावहास्या भवेमहि
asaṃmantrya mayā sārdham atibhāro 'yam udyataḥ
kathaṃ nu sarvalokasya nāvahāsyā bhavemahi
- 4
धार्तराष्ट्रस्य शिबिरे मया प्रणिहिताश्चराः
त इमे शीघ्रम् आगम्य प्रवृत्तिं वेदयन्ति नः
dhārtarāṣṭrasya śibire mayā praṇihitāścarāḥ
ta ime śīghram āgamya pravṛttiṃ vedayanti naḥ
- 5
त्वया वै सम्प्रतिज्ञाते सिन्धुराजवधे तदा
सिंहनादः सवादित्रः सुमहान् इह तैः श्रुतः
tvayā vai sampratijñāte sindhurājavadhe tadā
siṃhanādaḥ savāditraḥ sumahān iha taiḥ śrutaḥ
- 6
तेन शब्देन वित्रस्ता धार्तराष्ट्राः ससैन्धवाः
नाकस्मात्सिंहनादो ऽयम् इति मत्वा व्यवस्थिताः
tena śabdena vitrastā dhārtarāṣṭrāḥ sasaindhavāḥ
nākasmātsiṃhanādo 'yam iti matvā vyavasthitāḥ
- 7
सुमहाञ्शब्दसंपातः कौरवाणां महाभुज
आसीन्नागाश्वपत्तीनां रथघोषश्च भैरवः
sumahāñśabdasaṃpātaḥ kauravāṇāṃ mahābhuja
āsīnnāgāśvapattīnāṃ rathaghoṣaśca bhairavaḥ
- 8
अभिमन्युवधं श्रुत्वा ध्रुवम् आर्तो धनंजयः
रात्रौ निर्यास्यति क्रोधाद् इति मत्वा व्यवस्थिताः
abhimanyuvadhaṃ śrutvā dhruvam ārto dhanaṃjayaḥ
rātrau niryāsyati krodhād iti matvā vyavasthitāḥ
- 9
तैर्यतद्भिर् इयं सत्या श्रुता सत्यवतस्तव
प्रतिज्ञा सिन्धुराजस्य वधे राजीवलोचन
tairyatadbhir iyaṃ satyā śrutā satyavatastava
pratijñā sindhurājasya vadhe rājīvalocana
- 10
ततो विमनसः सर्वे त्रस्ताः क्षुद्रमृगा इव
आसन्सुयोधनामात्याः स च राजा जयद्रथः
tato vimanasaḥ sarve trastāḥ kṣudramṛgā iva
āsansuyodhanāmātyāḥ sa ca rājā jayadrathaḥ
- 11
अथोत्थाय सहामात्यैर्दीनः शिबिरम् आत्मनः
आयात्सौवीरसिन्धूनाम् ईश्वरो भृशदुःखितः
athotthāya sahāmātyairdīnaḥ śibiram ātmanaḥ
āyātsauvīrasindhūnām īśvaro bhṛśaduḥkhitaḥ
- 12
स मन्त्रकाले संमन्त्र्य सर्वा नैःश्रेयसीः क्रियाः
सुयोधनम् इदं वाक्यम् अब्रवीद्राजसंसदि
sa mantrakāle saṃmantrya sarvā naiḥśreyasīḥ kriyāḥ
suyodhanam idaṃ vākyam abravīdrājasaṃsadi
- 13
माम् असौ पुत्रहन्तेति श्वो ऽभियाता धनंजयः
प्रतिज्ञातो हि सेनाया मध्ये तेन वधो मम
mām asau putrahanteti śvo 'bhiyātā dhanaṃjayaḥ
pratijñāto hi senāyā madhye tena vadho mama
- 14
तां न देवा न गन्धर्वा नासुरोरगराक्षसाः
उत्सहन्ते ऽन्यथा कर्तुं प्रतिज्ञां सव्यसाचिनः
tāṃ na devā na gandharvā nāsuroragarākṣasāḥ
utsahante 'nyathā kartuṃ pratijñāṃ savyasācinaḥ
- 15
ते मां रक्षत संग्रामे मा वो मूर्ध्नि धनंजयः
पदं कृत्वाप्नुयाल्लक्ष्यं तस्माद् अत्र विधीयताम्
te māṃ rakṣata saṃgrāme mā vo mūrdhni dhanaṃjayaḥ
padaṃ kṛtvāpnuyāllakṣyaṃ tasmād atra vidhīyatām
- 16
अथ रक्षा न मे संख्ये क्रियते कुरुनन्दन
अनुजानीहि मां राजन्गमिष्यामि गृहान्प्रति
atha rakṣā na me saṃkhye kriyate kurunandana
anujānīhi māṃ rājangamiṣyāmi gṛhānprati
- 17
एवम् उक्तस्त्ववाक्शीर्षो विमनाः स सुयोधनः
श्रुत्वाभिशप्तवन्तं त्वां ध्यानम् एवान्वपद्यत
evam uktastvavākśīrṣo vimanāḥ sa suyodhanaḥ
śrutvābhiśaptavantaṃ tvāṃ dhyānam evānvapadyata
- 18
तम् आर्तम् अभिसम्प्रेक्ष्य राजा किल स सैन्धवः
मृदु चात्महितं चैव सापेक्षम् इदम् उक्तवान्
tam ārtam abhisamprekṣya rājā kila sa saindhavaḥ
mṛdu cātmahitaṃ caiva sāpekṣam idam uktavān
- 19
नाहं पश्यामि भवतां तथावीर्यं धनुर्धरम्
यो ऽर्जुनस्यास्त्रम् अस्त्रेण प्रतिहन्यान्महाहवे
nāhaṃ paśyāmi bhavatāṃ tathāvīryaṃ dhanurdharam
yo 'rjunasyāstram astreṇa pratihanyānmahāhave
- 20
वासुदेवसहायस्य गाण्डीवं धुन्वतो धनुः
को ऽर्जुनस्याग्रतस्तिष्ठेत्साक्षाद् अपि शतक्रतुः
vāsudevasahāyasya gāṇḍīvaṃ dhunvato dhanuḥ
ko 'rjunasyāgratastiṣṭhetsākṣād api śatakratuḥ
- 21
महेश्वरो ऽपि पार्थेन श्रूयते योधितः पुरा
पदातिना महातेजा गिरौ हिमवति प्रभुः
maheśvaro 'pi pārthena śrūyate yodhitaḥ purā
padātinā mahātejā girau himavati prabhuḥ
- 22
दानवानां सहस्राणि हिरण्यपुरवासिनाम्
जघान् एकरथेनैव देवराजप्रचोदितः
dānavānāṃ sahasrāṇi hiraṇyapuravāsinām
jaghān ekarathenaiva devarājapracoditaḥ
- 23
समायुक्तो हि कौन्तेयो वासुदेवेन धीमता
सामरान् अपि लोकांस्त्रीन्निहन्याद् इति मे मतिः
samāyukto hi kaunteyo vāsudevena dhīmatā
sāmarān api lokāṃstrīnnihanyād iti me matiḥ
- 24
सो ऽहम् इच्छाम्यनुज्ञातुं रक्षितुं वा महात्मना
द्रोणेन सहपुत्रेण वीरेण यदि मन्यसे
so 'ham icchāmyanujñātuṃ rakṣituṃ vā mahātmanā
droṇena sahaputreṇa vīreṇa yadi manyase
- 25
स राज्ञा स्वयम् आचार्यो भृशम् आक्रन्दितो ऽर्जुन
संविधानं च विहितं रथाश्च किल सज्जिताः
sa rājñā svayam ācāryo bhṛśam ākrandito 'rjuna
saṃvidhānaṃ ca vihitaṃ rathāśca kila sajjitāḥ
- 26
कर्णो भूरिश्रवा द्रौणिर्वृषसेनश्च दुर्जयः
कृपश्च मद्रराजश्च षड् एते ऽस्य पुरोगमाः
karṇo bhūriśravā drauṇirvṛṣasenaśca durjayaḥ
kṛpaśca madrarājaśca ṣaḍ ete 'sya purogamāḥ
- 27
शकटः पद्मपश्चार्धो व्यूहो द्रोणेन कल्पितः
पद्मकर्णिकमध्यस्थः सूचीपाशे जयद्रथः
स्थास्यते रक्षितो वीरैः सिन्धुराड्युद्धदुर्मदैः
śakaṭaḥ padmapaścārdho vyūho droṇena kalpitaḥ
padmakarṇikamadhyasthaḥ sūcīpāśe jayadrathaḥ
sthāsyate rakṣito vīraiḥ sindhurāḍyuddhadurmadaiḥ
- 28
धनुष्यस्त्रे च वीर्ये च प्राणे चैव तथोरसि
अविषह्यतमा ह्येते निश्चिताः पार्थ षड्रथाः
एतान् अजित्वा सगणान्नैव प्राप्यो जयद्रथः
dhanuṣyastre ca vīrye ca prāṇe caiva tathorasi
aviṣahyatamā hyete niścitāḥ pārtha ṣaḍrathāḥ
etān ajitvā sagaṇānnaiva prāpyo jayadrathaḥ
- 29
तेषाम् एकैकशो वीर्यं षण्णां त्वम् अनुचिन्तय
सहिता हि नरव्याघ्रा न शक्या जेतुम् अञ्जसा
teṣām ekaikaśo vīryaṃ ṣaṇṇāṃ tvam anucintaya
sahitā hi naravyāghrā na śakyā jetum añjasā
- 30
भूयश्च चिन्तयिष्यामि नीतिम् आत्महिताय वै
मन्त्रज्ञैः सचिवैः सार्धं सुहृद्भिः कार्यसिद्धये
bhūyaśca cintayiṣyāmi nītim ātmahitāya vai
mantrajñaiḥ sacivaiḥ sārdhaṃ suhṛdbhiḥ kāryasiddhaye

