39 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
यस्मिञ्जयाशा सततं पुत्राणां मम संजय
तं दृष्ट्वा विमुखं संख्ये किं नु दुर्योधनो ऽब्रवीत्
कर्णो वा समरे तात किम् अकार्षीद् अतः परम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
yasmiñjayāśā satataṃ putrāṇāṃ mama saṃjaya
taṃ dṛṣṭvā vimukhaṃ saṃkhye kiṃ nu duryodhano 'bravīt
karṇo vā samare tāta kim akārṣīd ataḥ param
- 2
संजय उवाच
भीमसेनं रणे दृष्ट्वा ज्वलन्तम् इव पावकम्
रथम् अन्यं समास्थाय विधिवत्कल्पितं पुनः
अभ्ययात्पाण्डवं कर्णो वातोद्धूत इवार्णवः
saṃjaya uvāca
bhīmasenaṃ raṇe dṛṣṭvā jvalantam iva pāvakam
ratham anyaṃ samāsthāya vidhivatkalpitaṃ punaḥ
abhyayātpāṇḍavaṃ karṇo vātoddhūta ivārṇavaḥ
- 3
क्रुद्धम् आधिरथिं दृष्ट्वा पुत्रास्तव विशां पते
भीमसेनम् अमन्यन्त वैवस्वतमुखे हुतम्
kruddham ādhirathiṃ dṛṣṭvā putrāstava viśāṃ pate
bhīmasenam amanyanta vaivasvatamukhe hutam
- 4
चापशब्दं महत्कृत्वा तलशब्दं च भैरवम्
अभ्यवर्तत राधेयो भीमसेनरथं प्रति
cāpaśabdaṃ mahatkṛtvā talaśabdaṃ ca bhairavam
abhyavartata rādheyo bhīmasenarathaṃ prati
- 5
पुनर् एव ततो राजन्महान् आसीत्सुदारुणः
विमर्दः सूतपुत्रस्य भीमस्य च विशां पते
punar eva tato rājanmahān āsītsudāruṇaḥ
vimardaḥ sūtaputrasya bhīmasya ca viśāṃ pate
- 6
संरब्धौ हि महाबाहू परस्परवधैषिणौ
अन्योन्यम् ईक्षां चक्राते दहन्ताविव लोचनैः
saṃrabdhau hi mahābāhū parasparavadhaiṣiṇau
anyonyam īkṣāṃ cakrāte dahantāviva locanaiḥ
- 7
क्रोधरक्तेक्षणौ क्रुद्धौ निःश्वसन्तौ महारथौ
युद्धे ऽन्योन्यं समासाद्य ततक्षतुर् अरिंदमौ
krodharaktekṣaṇau kruddhau niḥśvasantau mahārathau
yuddhe 'nyonyaṃ samāsādya tatakṣatur ariṃdamau
- 8
व्याघ्राविव सुसंरब्धौ श्येनाविव च शीघ्रगौ
शरभाविव संक्रुद्धौ युयुधाते परस्परम्
vyāghrāviva susaṃrabdhau śyenāviva ca śīghragau
śarabhāviva saṃkruddhau yuyudhāte parasparam
- 9
ततो भीमः स्मरन्क्लेशान् अक्षद्यूते वने ऽपि च
विराटनगरे चैव प्राप्तं दुःखम् अरिंदमः
tato bhīmaḥ smarankleśān akṣadyūte vane 'pi ca
virāṭanagare caiva prāptaṃ duḥkham ariṃdamaḥ
- 10
राष्ट्राणां स्फीतरत्नानां हरणं च तवात्मजैः
सततं च परिक्लेशान्सपुत्रेण त्वया कृतान्
rāṣṭrāṇāṃ sphītaratnānāṃ haraṇaṃ ca tavātmajaiḥ
satataṃ ca parikleśānsaputreṇa tvayā kṛtān
- 11
दग्धुम् ऐच्छश्च यत्कुन्तीं सपुत्रां त्वम् अनागसम्
कृष्णायाश्च परिक्लेशं सभामध्ये दुरात्मभिः
dagdhum aicchaśca yatkuntīṃ saputrāṃ tvam anāgasam
kṛṣṇāyāśca parikleśaṃ sabhāmadhye durātmabhiḥ
- 12
पतिम् अन्यं परीप्सस्व न सन्ति पतयस्तव
नरकं पतिताः पार्थाः सर्वे षण्ढतिलोपमाः
patim anyaṃ parīpsasva na santi patayastava
narakaṃ patitāḥ pārthāḥ sarve ṣaṇḍhatilopamāḥ
- 13
समक्षं तव कौरव्य यद् ऊचुः कुरवस्तदा
दासीभोगेन कृष्णां च भोक्तुकामाः सुतास्तव
samakṣaṃ tava kauravya yad ūcuḥ kuravastadā
dāsībhogena kṛṣṇāṃ ca bhoktukāmāḥ sutāstava
- 14
यच्चापि तान्प्रव्रजतः कृष्णाजिननिवासिनः
परुषाण्युक्तवान्कर्णः सभायां संनिधौ तव
yaccāpi tānpravrajataḥ kṛṣṇājinanivāsinaḥ
paruṣāṇyuktavānkarṇaḥ sabhāyāṃ saṃnidhau tava
- 15
तृणीकृत्य च यत्पार्थांस्तव पुत्रो ववल्ग ह
विषमस्थान्समस्थो हि संरम्भाद्गतचेतसः
tṛṇīkṛtya ca yatpārthāṃstava putro vavalga ha
viṣamasthānsamastho hi saṃrambhādgatacetasaḥ
- 16
बाल्यात्प्रभृति चारिघ्नस्तानि दुःखानि चिन्तयन्
निरविद्यत धर्मात्मा जीवितेन वृकोदरः
bālyātprabhṛti cārighnastāni duḥkhāni cintayan
niravidyata dharmātmā jīvitena vṛkodaraḥ
- 17
ततो विस्फार्य सुमहद्धेमपृष्ठं दुरासदम्
चापं भरतशार्दूलस्त्यक्तात्मा कर्णम् अभ्ययात्
tato visphārya sumahaddhemapṛṣṭhaṃ durāsadam
cāpaṃ bharataśārdūlastyaktātmā karṇam abhyayāt
- 18
स सायकमयैर्जालैर्भीमः कर्णरथं प्रति
भानुमद्भिः शिलाधौतैर्भानोः प्रच्छादयत्प्रभाम्
sa sāyakamayairjālairbhīmaḥ karṇarathaṃ prati
bhānumadbhiḥ śilādhautairbhānoḥ pracchādayatprabhām
- 19
ततः प्रहस्याधिरथिस्तूर्णम् अस्यञ्शिताञ्शरान्
व्यधमद्भीमसेनस्य शरजालानि पत्रिभिः
tataḥ prahasyādhirathistūrṇam asyañśitāñśarān
vyadhamadbhīmasenasya śarajālāni patribhiḥ
- 20
महारथो महाबाहुर्महावेगैर्महाबलः
विव्याधाधिरथिर्भीमं नवभिर्निशितैः शरैः
mahāratho mahābāhurmahāvegairmahābalaḥ
vivyādhādhirathirbhīmaṃ navabhirniśitaiḥ śaraiḥ
- 21
स तोत्त्रैर् इव मातङ्गो वार्यमाणः पतत्रिभिः
अभ्यधावद् असंभ्रान्तः सूतपुत्रं वृकोदरः
sa tottrair iva mātaṅgo vāryamāṇaḥ patatribhiḥ
abhyadhāvad asaṃbhrāntaḥ sūtaputraṃ vṛkodaraḥ
- 22
तम् आपतन्तं वेगेन रभसं पाण्डवर्षभम्
कर्णः प्रत्युद्ययौ योद्धुं मत्तो मत्तम् इव द्विपम्
tam āpatantaṃ vegena rabhasaṃ pāṇḍavarṣabham
karṇaḥ pratyudyayau yoddhuṃ matto mattam iva dvipam
- 23
ततः प्रध्माप्य जलजं भेरीशतनिनादितम्
अक्षुभ्यत बलं हर्षाद् उद्धूत इव सागरः
tataḥ pradhmāpya jalajaṃ bherīśatanināditam
akṣubhyata balaṃ harṣād uddhūta iva sāgaraḥ
- 24
तद् उद्धूतं बलं दृष्ट्वा रथनागाश्वपत्तिमत्
भीमः कर्णं समासाद्य छादयामास सायकैः
tad uddhūtaṃ balaṃ dṛṣṭvā rathanāgāśvapattimat
bhīmaḥ karṇaṃ samāsādya chādayāmāsa sāyakaiḥ
- 25
अश्वान् ऋश्यसवर्णांस्तु हंसवर्णैर्हयोत्तमैः
व्यामिश्रयद्रणे कर्णः पाण्डवं छादयञ्शरैः
aśvān ṛśyasavarṇāṃstu haṃsavarṇairhayottamaiḥ
vyāmiśrayadraṇe karṇaḥ pāṇḍavaṃ chādayañśaraiḥ
- 26
ऋश्यवर्णान्हयान्कर्कैर्मिश्रान्मारुतरंहसः
निरीक्ष्य तव पुत्राणां हाहाकृतम् अभूद्बलम्
ṛśyavarṇānhayānkarkairmiśrānmārutaraṃhasaḥ
nirīkṣya tava putrāṇāṃ hāhākṛtam abhūdbalam
- 27
ते हया बह्वशोभन्त मिश्रिता वातरंहसः
सितासिता महाराज यथा व्योम्नि बलाहकाः
te hayā bahvaśobhanta miśritā vātaraṃhasaḥ
sitāsitā mahārāja yathā vyomni balāhakāḥ
- 28
संरब्धौ क्रोधताम्राक्षौ प्रेक्ष्य कर्णवृकोदरौ
संत्रस्ताः समकम्पन्त त्वदीयानां महारथाः
saṃrabdhau krodhatāmrākṣau prekṣya karṇavṛkodarau
saṃtrastāḥ samakampanta tvadīyānāṃ mahārathāḥ
- 29
यमराष्ट्रोपमं घोरम् आसीद् आयोधनं तयोः
दुर्दर्शं भरतश्रेष्ठ प्रेतराजपुरं यथा
yamarāṣṭropamaṃ ghoram āsīd āyodhanaṃ tayoḥ
durdarśaṃ bharataśreṣṭha pretarājapuraṃ yathā
- 30
समाजम् इव तच्चित्रं प्रेक्षमाणा महारथाः
नालक्षयञ्जयं व्यक्तम् एकैकस्य निवारणे
samājam iva taccitraṃ prekṣamāṇā mahārathāḥ
nālakṣayañjayaṃ vyaktam ekaikasya nivāraṇe

