44 shlokas
- 1
संजय उवाच
सहदेवम् अथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं विशां पते
कर्णो वैकर्तनो युद्धे वारयामास भारत
saṃjaya uvāca
sahadevam athāyāntaṃ droṇaprepsuṃ viśāṃ pate
karṇo vaikartano yuddhe vārayāmāsa bhārata
- 2
सहदेवस्तु राधेयं विद्ध्वा नवभिर् आशुगैः
पुनर्विव्याध दशभिर्निशितैर्नतपर्वभिः
sahadevastu rādheyaṃ viddhvā navabhir āśugaiḥ
punarvivyādha daśabhirniśitairnataparvabhiḥ
- 3
तं कर्णः प्रतिविव्याध शतेन नतपर्वणाम्
सज्यं चास्य धनुः शीघ्रं चिछेद लघुहस्तवत्
taṃ karṇaḥ prativivyādha śatena nataparvaṇām
sajyaṃ cāsya dhanuḥ śīghraṃ cicheda laghuhastavat
- 4
ततो ऽन्यद्धनुर् आदाय माद्रीपुत्रः प्रतापवान्
कर्णं विव्याध विंशत्या तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tato 'nyaddhanur ādāya mādrīputraḥ pratāpavān
karṇaṃ vivyādha viṃśatyā tad adbhutam ivābhavat
- 5
तस्य कर्णो हयान्हत्वा शरैः संनतपर्वभिः
सारथिं चास्य भल्लेन द्रुतं निन्ये यमक्षयम्
tasya karṇo hayānhatvā śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ
sārathiṃ cāsya bhallena drutaṃ ninye yamakṣayam
- 6
विरथः सहदेवस्तु खड्गं चर्म समाददे
तद् अप्यस्य शरैः कर्णो व्यधमत्प्रहसन्न् इव
virathaḥ sahadevastu khaḍgaṃ carma samādade
tad apyasya śaraiḥ karṇo vyadhamatprahasann iva
- 7
ततो गुर्वीं महाघोरां हेमचित्रां महागदाम्
प्रेषयामास समरे वैकर्तनरथं प्रति
tato gurvīṃ mahāghorāṃ hemacitrāṃ mahāgadām
preṣayāmāsa samare vaikartanarathaṃ prati
- 8
ताम् आपतन्तीं सहसा सहदेवप्रवेरिताम्
व्यष्टम्भयच्छरैः कर्णो भूमौ चैनाम् अपातयत्
tām āpatantīṃ sahasā sahadevapraveritām
vyaṣṭambhayaccharaiḥ karṇo bhūmau cainām apātayat
- 9
गदां विनिहतां दृष्ट्वा सहदेवस्त्वरान्वितः
शक्तिं चिक्षेप कर्णाय ताम् अप्यस्याच्छिनच्छरैः
gadāṃ vinihatāṃ dṛṣṭvā sahadevastvarānvitaḥ
śaktiṃ cikṣepa karṇāya tām apyasyācchinaccharaiḥ
- 10
ससंभ्रमस्ततस्तूर्णम् अवप्लुत्य रथोत्तमात्
सहदेवो महाराज दृष्ट्वा कर्णं व्यवस्थितम्
रथचक्रं ततो गृह्य मुमोचाधिरथिं प्रति
sasaṃbhramastatastūrṇam avaplutya rathottamāt
sahadevo mahārāja dṛṣṭvā karṇaṃ vyavasthitam
rathacakraṃ tato gṛhya mumocādhirathiṃ prati
- 11
तम् आपतन्तं सहसा कालचक्रम् इवोद्यतम्
शरैर् अनेकसाहस्रैर् अछिनत्सूतनन्दनः
tam āpatantaṃ sahasā kālacakram ivodyatam
śarair anekasāhasrair achinatsūtanandanaḥ
- 12
तस्मिंस्तु वितथे चक्रे कृते तेन महात्मना
वार्यमाणश्च विशिखैः सहदेवो रणं जहौ
tasmiṃstu vitathe cakre kṛte tena mahātmanā
vāryamāṇaśca viśikhaiḥ sahadevo raṇaṃ jahau
- 13
तम् अभिद्रुत्य राधेयो मुहूर्ताद्भरतर्षभ
अब्रवीत्प्रहसन्वाक्यं सहदेवं विशां पते
tam abhidrutya rādheyo muhūrtādbharatarṣabha
abravītprahasanvākyaṃ sahadevaṃ viśāṃ pate
- 14
मा युध्यस्व रणे वीर विशिष्टै रथिभिः सह
सदृशैर्युध्य माद्रेय वचो मे मा विशङ्किथाः
mā yudhyasva raṇe vīra viśiṣṭai rathibhiḥ saha
sadṛśairyudhya mādreya vaco me mā viśaṅkithāḥ
- 15
अथैनं धनुषो ऽग्रेण तुदन्भूयो ऽब्रवीद्वचः
एषो ऽर्जुनो रणे यत्तो युध्यते कुरुभिः सह
तत्र गच्छस्व माद्रेय गृहं वा यदि मन्यसे
athainaṃ dhanuṣo 'greṇa tudanbhūyo 'bravīdvacaḥ
eṣo 'rjuno raṇe yatto yudhyate kurubhiḥ saha
tatra gacchasva mādreya gṛhaṃ vā yadi manyase
- 16
एवम् उक्त्वा तु तं कर्णो रथेन रथिनां वरः
प्रायात्पाञ्चालपाण्डूनां सैन्यानि प्रहसन्न् इव
evam uktvā tu taṃ karṇo rathena rathināṃ varaḥ
prāyātpāñcālapāṇḍūnāṃ sainyāni prahasann iva
- 17
वधप्राप्तं तु माद्रेयं नावधीत्समरे ऽरिहा
कुन्त्याः स्मृत्वा वचो राजन्सत्यसंधो महारथः
vadhaprāptaṃ tu mādreyaṃ nāvadhītsamare 'rihā
kuntyāḥ smṛtvā vaco rājansatyasaṃdho mahārathaḥ
- 18
सहदेवस्ततो राजन्विमनाः शरपीडितः
कर्णवाक्शल्यतप्तश्च जीवितान्निरविद्यत
sahadevastato rājanvimanāḥ śarapīḍitaḥ
karṇavākśalyataptaśca jīvitānniravidyata
- 19
आरुरोह रथं चापि पाञ्चाल्यस्य महात्मनः
जनमेजयस्य समरे त्वरायुक्तो महारथः
āruroha rathaṃ cāpi pāñcālyasya mahātmanaḥ
janamejayasya samare tvarāyukto mahārathaḥ
- 20
विराटं सहसेनं तु द्रोणार्थे द्रुतम् आगतम्
मद्रराजः शरौघेण छादयामास धन्विनम्
virāṭaṃ sahasenaṃ tu droṇārthe drutam āgatam
madrarājaḥ śaraugheṇa chādayāmāsa dhanvinam
- 21
तयोः समभवद्युद्धं समरे दृढधन्विनोः
यादृशं ह्यभवद्राजञ्जम्भवासवयोः पुरा
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ samare dṛḍhadhanvinoḥ
yādṛśaṃ hyabhavadrājañjambhavāsavayoḥ purā
- 22
मद्रराजो महाराज विराटं वाहिनीपतिम्
आजघ्ने त्वरितं तीक्ष्णैः शतेन नतपर्वणाम्
madrarājo mahārāja virāṭaṃ vāhinīpatim
ājaghne tvaritaṃ tīkṣṇaiḥ śatena nataparvaṇām
- 23
प्रतिविव्याध तं राजा नवभिर्निशितैः शरैः
पुनश्चैव त्रिसप्तत्या भूयश्चैव शतेन ह
prativivyādha taṃ rājā navabhirniśitaiḥ śaraiḥ
punaścaiva trisaptatyā bhūyaścaiva śatena ha
- 24
तस्य मद्राधिपो हत्वा चतुरो रथवाजिनः
सूतं ध्वजं च समरे रथोपस्थाद् अपातयत्
tasya madrādhipo hatvā caturo rathavājinaḥ
sūtaṃ dhvajaṃ ca samare rathopasthād apātayat
- 25
हताश्वात्तु रथात्तूर्णम् अवप्लुत्य महारथः
तस्थौ विस्फारयंश्चापं विमुञ्चंश्च शिताञ्शरान्
hatāśvāttu rathāttūrṇam avaplutya mahārathaḥ
tasthau visphārayaṃścāpaṃ vimuñcaṃśca śitāñśarān
- 26
शतानीकस्ततो दृष्ट्वा भ्रातरं हतवाहनम्
रथेनाभ्यपतत्तूर्णं सर्वलोकस्य पश्यतः
śatānīkastato dṛṣṭvā bhrātaraṃ hatavāhanam
rathenābhyapatattūrṇaṃ sarvalokasya paśyataḥ
- 27
शतानीकम् अथायान्तं मद्रराजो महामृधे
विशिखैर्बहुभिर्विद्ध्वा ततो निन्ये यमक्षयम्
śatānīkam athāyāntaṃ madrarājo mahāmṛdhe
viśikhairbahubhirviddhvā tato ninye yamakṣayam
- 28
तस्मिंस्तु निहते वीरे विराटो रथसत्तमः
आरुरोह रथं तूर्णं तम् एव ध्वजमालिनम्
tasmiṃstu nihate vīre virāṭo rathasattamaḥ
āruroha rathaṃ tūrṇaṃ tam eva dhvajamālinam
- 29
ततो विस्फार्य नयने क्रोधाद्द्विगुणविक्रमः
मद्रराजरथं तूर्णं छादयामास पत्रिभिः
tato visphārya nayane krodhāddviguṇavikramaḥ
madrarājarathaṃ tūrṇaṃ chādayāmāsa patribhiḥ
- 30
ततो मद्राधिपः क्रुद्धः शतेन नतपर्वणाम्
आजघानोरसि दृढं विराटं वाहिनीपतिम्
tato madrādhipaḥ kruddhaḥ śatena nataparvaṇām
ājaghānorasi dṛḍhaṃ virāṭaṃ vāhinīpatim

