30 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
द्वैधीभवति मे चित्तं ह्रिया तुष्ट्या च संजय
मम पुत्रस्य यत्सैन्यं सौभद्रः समवारयत्
dhṛtarāṣṭra uvāca
dvaidhībhavati me cittaṃ hriyā tuṣṭyā ca saṃjaya
mama putrasya yatsainyaṃ saubhadraḥ samavārayat
- 2
विस्तरेणैव मे शंस सर्वं गावल्गणे पुनः
विक्रीडितं कुमारस्य स्कन्दस्येवासुरैः सह
vistareṇaiva me śaṃsa sarvaṃ gāvalgaṇe punaḥ
vikrīḍitaṃ kumārasya skandasyevāsuraiḥ saha
- 3
संजय उवाच
हन्त ते सम्प्रवक्ष्यामि विमर्दम् अतिदारुणम्
एकस्य च बहूनां च यथासीत्तुमुलो रणः
saṃjaya uvāca
hanta te sampravakṣyāmi vimardam atidāruṇam
ekasya ca bahūnāṃ ca yathāsīttumulo raṇaḥ
- 4
अभिमन्युः कृतोत्साहः कृतोत्साहान् अरिंदमान्
रथस्थो रथिनः सर्वांस्तावकान् अप्यहर्षयत्
abhimanyuḥ kṛtotsāhaḥ kṛtotsāhān ariṃdamān
rathastho rathinaḥ sarvāṃstāvakān apyaharṣayat
- 5
द्रोणं कर्णं कृपं शल्यं द्रौणिं भोजं बृहद्बलम्
दुर्योधनं सौमदत्तिं शकुनिं च महाबलम्
droṇaṃ karṇaṃ kṛpaṃ śalyaṃ drauṇiṃ bhojaṃ bṛhadbalam
duryodhanaṃ saumadattiṃ śakuniṃ ca mahābalam
- 6
नानानृपान्नृपसुतान्सैन्यानि विविधानि च
अलातचक्रवत्सर्वांश्चरन्बाणैः समभ्ययात्
nānānṛpānnṛpasutānsainyāni vividhāni ca
alātacakravatsarvāṃścaranbāṇaiḥ samabhyayāt
- 7
निघ्नन्न् अमित्रान्सौभद्रः परमास्त्रः प्रतापवान्
अदर्शयत तेजस्वी दिक्षु सर्वासु भारत
nighnann amitrānsaubhadraḥ paramāstraḥ pratāpavān
adarśayata tejasvī dikṣu sarvāsu bhārata
- 8
तद्दृष्ट्वा चरितं तस्य सौभद्रस्यामितौजसः
समकम्पन्त सैन्यानि त्वदीयानि पुनः पुनः
taddṛṣṭvā caritaṃ tasya saubhadrasyāmitaujasaḥ
samakampanta sainyāni tvadīyāni punaḥ punaḥ
- 9
अथाब्रवीन्महाप्राज्ञो भारद्वाजः प्रतापवान्
हर्षेणोत्फुल्लनयनः कृपम् आभाष्य सत्वरम्
athābravīnmahāprājño bhāradvājaḥ pratāpavān
harṣeṇotphullanayanaḥ kṛpam ābhāṣya satvaram
- 10
घट्टयन्न् इव मर्माणि तव पुत्रस्य मारिष
अभिमन्युं रणे दृष्ट्वा तदा रणविशारदम्
ghaṭṭayann iva marmāṇi tava putrasya māriṣa
abhimanyuṃ raṇe dṛṣṭvā tadā raṇaviśāradam
- 11
एष गच्छति सौभद्रः पार्थानाम् अग्रतो युवा
नन्दयन्सुहृदः सर्वान्राजानं च युधिष्ठिरम्
eṣa gacchati saubhadraḥ pārthānām agrato yuvā
nandayansuhṛdaḥ sarvānrājānaṃ ca yudhiṣṭhiram
- 12
नकुलं सहदेवं च भीमसेनं च पाण्डवम्
बन्धून्संबन्धिनश्चान्यान्मध्यस्थान्सुहृदस्तथा
nakulaṃ sahadevaṃ ca bhīmasenaṃ ca pāṇḍavam
bandhūnsaṃbandhinaścānyānmadhyasthānsuhṛdastathā
- 13
नास्य युद्धे समं मन्ये कंचिद् अन्यं धनुर्धरम्
इच्छन्हन्याद् इमां सेनां किमर्थम् अपि नेच्छति
nāsya yuddhe samaṃ manye kaṃcid anyaṃ dhanurdharam
icchanhanyād imāṃ senāṃ kimartham api necchati
- 14
द्रोणस्य प्रीतिसंयुक्तं श्रुत्वा वाक्यं तवात्मजः
आर्जुनिं प्रति संक्रुद्धो द्रोणं दृष्ट्वा स्मयन्न् इव
droṇasya prītisaṃyuktaṃ śrutvā vākyaṃ tavātmajaḥ
ārjuniṃ prati saṃkruddho droṇaṃ dṛṣṭvā smayann iva
- 15
अथ दुर्योधनः कर्णम् अब्रवीद्बाह्लिकं कृपम्
दुःशासनं मद्रराजं तांस्तांश्चान्यान्महारथान्
atha duryodhanaḥ karṇam abravīdbāhlikaṃ kṛpam
duḥśāsanaṃ madrarājaṃ tāṃstāṃścānyānmahārathān
- 16
सर्वमूर्धावसिक्तानाम् आचार्यो ब्रह्मवित्तमः
अर्जुनस्य सुतं मूढं नाभिहन्तुम् इहेच्छति
sarvamūrdhāvasiktānām ācāryo brahmavittamaḥ
arjunasya sutaṃ mūḍhaṃ nābhihantum ihecchati
- 17
न ह्यस्य समरे मुच्येद् अन्तको ऽप्याततायिनः
किम् अङ्ग पुनर् एवान्यो मर्त्यः सत्यं ब्रवीमि वः
na hyasya samare mucyed antako 'pyātatāyinaḥ
kim aṅga punar evānyo martyaḥ satyaṃ bravīmi vaḥ
- 18
अर्जुनस्य सुतं त्वेष शिष्यत्वाद् अभिरक्षति
पुत्राः शिष्याश्च दयितास्तद् अपत्यं च धर्मिणाम्
arjunasya sutaṃ tveṣa śiṣyatvād abhirakṣati
putrāḥ śiṣyāśca dayitāstad apatyaṃ ca dharmiṇām
- 19
संरक्ष्यमाणो द्रोणेन मन्यते वीर्यम् आत्मनः
आत्मसंभावितो मूढस्तं प्रमथ्नीत माचिरम्
saṃrakṣyamāṇo droṇena manyate vīryam ātmanaḥ
ātmasaṃbhāvito mūḍhastaṃ pramathnīta māciram
- 20
एवम् उक्तास्तु ते राज्ञा सात्वतीपुत्रम् अभ्ययुः
संरब्धास्तं जिघांसन्तो भारद्वाजस्य पश्यतः
evam uktāstu te rājñā sātvatīputram abhyayuḥ
saṃrabdhāstaṃ jighāṃsanto bhāradvājasya paśyataḥ
- 21
दुःशासनस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनवचस्तदा
अब्रवीत्कुरुशार्दूलो दुर्योधनम् इदं वचः
duḥśāsanastu tacchrutvā duryodhanavacastadā
abravītkuruśārdūlo duryodhanam idaṃ vacaḥ
- 22
अहम् एनं हनिष्यामि महाराज ब्रवीमि ते
मिषतां पाण्डुपुत्राणां पाञ्चालानां च पश्यताम्
ग्रसिष्याम्यद्य सौभद्रं यथा राहुर्दिवाकरम्
aham enaṃ haniṣyāmi mahārāja bravīmi te
miṣatāṃ pāṇḍuputrāṇāṃ pāñcālānāṃ ca paśyatām
grasiṣyāmyadya saubhadraṃ yathā rāhurdivākaram
- 23
उत्क्रुश्य चाब्रवीद्वाक्यं कुरुराजम् इदं पुनः
श्रुत्वा कृष्णौ मया ग्रस्तं सौभद्रम् अतिमानिनौ
गमिष्यतः प्रेतलोकं जीवलोकान्न संशयः
utkruśya cābravīdvākyaṃ kururājam idaṃ punaḥ
śrutvā kṛṣṇau mayā grastaṃ saubhadram atimāninau
gamiṣyataḥ pretalokaṃ jīvalokānna saṃśayaḥ
- 24
तौ च श्रुत्वा मृतौ व्यक्तं पाण्डोः क्षेत्रोद्भवाः सुताः
एकाह्ना ससुहृद्वर्गाः क्लैब्याद्धास्यन्ति जीवितम्
tau ca śrutvā mṛtau vyaktaṃ pāṇḍoḥ kṣetrodbhavāḥ sutāḥ
ekāhnā sasuhṛdvargāḥ klaibyāddhāsyanti jīvitam
- 25
तस्माद् अस्मिन्हते शत्रौ हताः सर्वे ऽहितास्तव
शिवेन ध्याहि मा राजन्न् एष हन्मि रिपुं तव
tasmād asminhate śatrau hatāḥ sarve 'hitāstava
śivena dhyāhi mā rājann eṣa hanmi ripuṃ tava
- 26
एवम् उक्त्वा नदन्राजन्पुत्रो दुःशासनस्तव
सौभद्रम् अभ्ययात्क्रुद्धः शरवर्षैर् अवाकिरन्
evam uktvā nadanrājanputro duḥśāsanastava
saubhadram abhyayātkruddhaḥ śaravarṣair avākiran
- 27
तम् अभिक्रुद्धम् आयान्तं तव पुत्रम् अरिंदमः
अभिमन्युः शरैस्तीक्ष्णैः षड्विंशत्या समर्पयत्
tam abhikruddham āyāntaṃ tava putram ariṃdamaḥ
abhimanyuḥ śaraistīkṣṇaiḥ ṣaḍviṃśatyā samarpayat
- 28
दुःशासनस्तु संक्रुद्धः प्रभिन्न इव कुञ्जरः
अयोधयत सौभद्रम् अभिमन्युश्च तं रणे
duḥśāsanastu saṃkruddhaḥ prabhinna iva kuñjaraḥ
ayodhayata saubhadram abhimanyuśca taṃ raṇe
- 29
तौ मण्डलानि चित्राणि रथाभ्यां सव्यदक्षिणम्
चरमाणावयुध्येतां रथशिक्षाविशारदौ
tau maṇḍalāni citrāṇi rathābhyāṃ savyadakṣiṇam
caramāṇāvayudhyetāṃ rathaśikṣāviśāradau
- 30
अथ पणवमृदङ्गदुन्दुभीनां कृकरमहानकभेरिझर्झराणाम्
निनदम् अतिभृशं नराः प्रचक्रुर्लवणजलोद्भवसिंहनादमिश्रम्
atha paṇavamṛdaṅgadundubhīnāṃ kṛkaramahānakabherijharjharāṇām
ninadam atibhṛśaṃ narāḥ pracakrurlavaṇajalodbhavasiṃhanādamiśram

