75 shlokas
- 1
संजय उवाच
धर्मराजस्य तद्वाक्यं निशम्य शिनिपुंगवः
पार्थाच्च भयम् आशङ्कन्परित्यागान्महीपतेः
saṃjaya uvāca
dharmarājasya tadvākyaṃ niśamya śinipuṃgavaḥ
pārthācca bhayam āśaṅkanparityāgānmahīpateḥ
- 2
अपवादं ह्यात्मनश्च लोकाद्रक्षन्विशेषतः
न मां भीत इति ब्रूयुर् आयान्तं फल्गुनं प्रति
apavādaṃ hyātmanaśca lokādrakṣanviśeṣataḥ
na māṃ bhīta iti brūyur āyāntaṃ phalgunaṃ prati
- 3
निश्चित्य बहुधैवं स सात्यकिर्युद्धदुर्मदः
धर्मराजम् इदं वाक्यम् अब्रवीत्पुरुषर्षभ
niścitya bahudhaivaṃ sa sātyakiryuddhadurmadaḥ
dharmarājam idaṃ vākyam abravītpuruṣarṣabha
- 4
कृतां चेन्मन्यसे रक्षां स्वस्ति ते ऽस्तु विशां पते
अनुयास्यामि बीभत्सुं करिष्ये वचनं तव
kṛtāṃ cenmanyase rakṣāṃ svasti te 'stu viśāṃ pate
anuyāsyāmi bībhatsuṃ kariṣye vacanaṃ tava
- 5
न हि मे पाण्डवात्कश्चित्त्रिषु लोकेषु विद्यते
यो वै प्रियतरो राजन्सत्यम् एतद्ब्रवीमि ते
na hi me pāṇḍavātkaścittriṣu lokeṣu vidyate
yo vai priyataro rājansatyam etadbravīmi te
- 6
तस्याहं पदवीं यास्ये संदेशात्तव मानद
त्वत्कृते न च मे किंचिद् अकर्तव्यं कथंचन
tasyāhaṃ padavīṃ yāsye saṃdeśāttava mānada
tvatkṛte na ca me kiṃcid akartavyaṃ kathaṃcana
- 7
यथा हि मे गुरोर्वाक्यं विशिष्टं द्विपदां वर
तथा तवापि वचनं विशिष्टतरम् एव मे
yathā hi me gurorvākyaṃ viśiṣṭaṃ dvipadāṃ vara
tathā tavāpi vacanaṃ viśiṣṭataram eva me
- 8
प्रिये हि तव वर्तेते भ्रातरौ कृष्णपाण्डवौ
तयोः प्रिये स्थितं चैव विद्धि मां राजपुंगव
priye hi tava vartete bhrātarau kṛṣṇapāṇḍavau
tayoḥ priye sthitaṃ caiva viddhi māṃ rājapuṃgava
- 9
तवाज्ञां शिरसा गृह्य पाण्डवार्थम् अहं प्रभो
भित्त्वेदं दुर्भिदं सैन्यं प्रयास्ये नरसत्तम
tavājñāṃ śirasā gṛhya pāṇḍavārtham ahaṃ prabho
bhittvedaṃ durbhidaṃ sainyaṃ prayāsye narasattama
- 10
द्रोणानीकं विशाम्येष क्रुद्धो झष इवार्णवम्
तत्र यास्यामि यत्रासौ राजन्राजा जयद्रथः
droṇānīkaṃ viśāmyeṣa kruddho jhaṣa ivārṇavam
tatra yāsyāmi yatrāsau rājanrājā jayadrathaḥ
- 11
यत्र सेनां समाश्रित्य भीतस्तिष्ठति पाण्डवात्
गुप्तो रथवरश्रेष्ठैर्द्रौणिकर्णकृपादिभिः
yatra senāṃ samāśritya bhītastiṣṭhati pāṇḍavāt
gupto rathavaraśreṣṭhairdrauṇikarṇakṛpādibhiḥ
- 12
इतस्त्रियोजनं मन्ये तम् अध्वानं विशां पते
यत्र तिष्ठति पार्थो ऽसौ जयद्रथवधोद्यतः
itastriyojanaṃ manye tam adhvānaṃ viśāṃ pate
yatra tiṣṭhati pārtho 'sau jayadrathavadhodyataḥ
- 13
त्रियोजनगतस्यापि तस्य यास्याम्यहं पदम्
आ सैन्धववधाद्राजन्सुदृढेनान्तरात्मना
triyojanagatasyāpi tasya yāsyāmyahaṃ padam
ā saindhavavadhādrājansudṛḍhenāntarātmanā
- 14
अनादिष्टस्तु गुरुणा को नु युध्येत मानवः
आदिष्टस्तु त्वया राजन्को न युध्येत मादृशः
अभिजानामि तं देशं यत्र यास्याम्यहं प्रभो
anādiṣṭastu guruṇā ko nu yudhyeta mānavaḥ
ādiṣṭastu tvayā rājanko na yudhyeta mādṛśaḥ
abhijānāmi taṃ deśaṃ yatra yāsyāmyahaṃ prabho
- 15
हुडशक्तिगदाप्रासखड्गचर्मर्ष्टितोमरम्
इष्वस्त्रवरसंबाधं क्षोभयिष्ये बलार्णवम्
huḍaśaktigadāprāsakhaḍgacarmarṣṭitomaram
iṣvastravarasaṃbādhaṃ kṣobhayiṣye balārṇavam
- 16
यद् एतत्कुञ्जरानीकं साहस्रम् अनुपश्यसि
कुलम् अञ्जनकं नाम यत्रैते वीर्यशालिनः
yad etatkuñjarānīkaṃ sāhasram anupaśyasi
kulam añjanakaṃ nāma yatraite vīryaśālinaḥ
- 17
आस्थिता बहुभिर्म्लेच्छैर्युद्धशौण्डैः प्रहारिभिः
नागा मेघनिभा राजन्क्षरन्त इव तोयदाः
āsthitā bahubhirmlecchairyuddhaśauṇḍaiḥ prahāribhiḥ
nāgā meghanibhā rājankṣaranta iva toyadāḥ
- 18
नैते जातु निवर्तेरन्प्रेषिता हस्तिसादिभिः
अन्यत्र हि वधाद् एषां नास्ति राजन्पराजयः
naite jātu nivarteranpreṣitā hastisādibhiḥ
anyatra hi vadhād eṣāṃ nāsti rājanparājayaḥ
- 19
अथ यान्रथिनो राजन्समन्ताद् अनुपश्यसि
एते रुक्मरथा नाम राजपुत्रा महारथाः
atha yānrathino rājansamantād anupaśyasi
ete rukmarathā nāma rājaputrā mahārathāḥ
- 20
रथेष्वस्त्रेषु निपुणा नागेषु च विशां पते
धनुर्वेदे गताः पारं मुष्टियुद्धे च कोविदाः
ratheṣvastreṣu nipuṇā nāgeṣu ca viśāṃ pate
dhanurvede gatāḥ pāraṃ muṣṭiyuddhe ca kovidāḥ
- 21
गदायुद्धविशेषज्ञा नियुद्धकुशलास्तथा
खड्गप्रहरणे युक्ताः संपाते चासिचर्मणोः
gadāyuddhaviśeṣajñā niyuddhakuśalāstathā
khaḍgapraharaṇe yuktāḥ saṃpāte cāsicarmaṇoḥ
- 22
शूराश्च कृतविद्याश्च स्पर्धन्ते च परस्परम्
नित्यं च समरे राजन्विजिगीषन्ति मानवान्
śūrāśca kṛtavidyāśca spardhante ca parasparam
nityaṃ ca samare rājanvijigīṣanti mānavān
- 23
कर्णेन विजिता राजन्दुःशासनम् अनुव्रताः
एतांस्तु वासुदेवो ऽपि रथोदारान्प्रशंसति
karṇena vijitā rājanduḥśāsanam anuvratāḥ
etāṃstu vāsudevo 'pi rathodārānpraśaṃsati
- 24
सततं प्रियकामाश्च कर्णस्यैते वशे स्थिताः
तस्यैव वचनाद्राजन्निवृत्ताः श्वेतवाहनात्
satataṃ priyakāmāśca karṇasyaite vaśe sthitāḥ
tasyaiva vacanādrājannivṛttāḥ śvetavāhanāt
- 25
ते न क्षता न च श्रान्ता दृढावरणकार्मुकाः
मदर्थं विष्ठिता नूनं धार्तराष्ट्रस्य शासनात्
te na kṣatā na ca śrāntā dṛḍhāvaraṇakārmukāḥ
madarthaṃ viṣṭhitā nūnaṃ dhārtarāṣṭrasya śāsanāt
- 26
एतान्प्रमथ्य संग्रामे प्रियार्थं तव कौरव
प्रयास्यामि ततः पश्चात्पदवीं सव्यसाचिनः
etānpramathya saṃgrāme priyārthaṃ tava kaurava
prayāsyāmi tataḥ paścātpadavīṃ savyasācinaḥ
- 27
यांस्त्वेतान् अपरान्राजन्नागान्सप्तशतानि च
प्रेक्षसे वर्मसंछन्नान्किरातैः समधिष्ठितान्
yāṃstvetān aparānrājannāgānsaptaśatāni ca
prekṣase varmasaṃchannānkirātaiḥ samadhiṣṭhitān
- 28
किरातराजो यान्प्रादाद्गृहीतः सव्यसाचिना
स्वलंकृतांस्तथा प्रेष्यान् इच्छञ्जीवितम् आत्मनः
kirātarājo yānprādādgṛhītaḥ savyasācinā
svalaṃkṛtāṃstathā preṣyān icchañjīvitam ātmanaḥ
- 29
आसन्न् एते पुरा राजंस्तव कर्मकरा दृढम्
त्वाम् एवाद्य युयुत्सन्ते पश्य कालस्य पर्ययम्
āsann ete purā rājaṃstava karmakarā dṛḍham
tvām evādya yuyutsante paśya kālasya paryayam
- 30
तेषाम् एते महामात्राः किराता युद्धदुर्मदाः
हस्तिशिक्षाविदश्चैव सर्वे चैवाग्नियोनयः
teṣām ete mahāmātrāḥ kirātā yuddhadurmadāḥ
hastiśikṣāvidaścaiva sarve caivāgniyonayaḥ

