49 shlokas
- 1
संजय उवाच
तम् उत्तीर्णं रथानीकात्तमसो भास्करं यथा
दिधारयिषुर् आचार्यः शरवर्षैर् अवाकिरत्
saṃjaya uvāca
tam uttīrṇaṃ rathānīkāttamaso bhāskaraṃ yathā
didhārayiṣur ācāryaḥ śaravarṣair avākirat
- 2
पिबन्न् इव शरौघांस्तान्द्रोणचापवरातिगान्
सो ऽभ्यवर्तत सोदर्यान्मायया मोहयन्बलम्
pibann iva śaraughāṃstāndroṇacāpavarātigān
so 'bhyavartata sodaryānmāyayā mohayanbalam
- 3
तं मृधे वेगम् आस्थाय परं परमधन्विनः
चोदितास्तव पुत्रैश्च सर्वतः पर्यवारयन्
taṃ mṛdhe vegam āsthāya paraṃ paramadhanvinaḥ
coditāstava putraiśca sarvataḥ paryavārayan
- 4
स तथा संवृतो भीमः प्रहसन्न् इव भारत
उदयच्छद्गदां तेभ्यो घोरां तां सिंहवन्नदन्
अवासृजच्च वेगेन तेषु तान्प्रमथद्बली
sa tathā saṃvṛto bhīmaḥ prahasann iva bhārata
udayacchadgadāṃ tebhyo ghorāṃ tāṃ siṃhavannadan
avāsṛjacca vegena teṣu tānpramathadbalī
- 5
सेन्द्राशनिर् इवेन्द्रेण प्रविद्धा संहतात्मना
घोषेण महता राजन्पूरयित्वेव मेदिनीम्
ज्वलन्ती तेजसा भीमा त्रासयामास ते सुतान्
sendrāśanir ivendreṇa praviddhā saṃhatātmanā
ghoṣeṇa mahatā rājanpūrayitveva medinīm
jvalantī tejasā bhīmā trāsayāmāsa te sutān
- 6
तां पतन्तीं महावेगां दृष्ट्वा तेजोऽभिसंवृताम्
प्राद्रवंस्तावकाः सर्वे नदन्तो भैरवान्रवान्
tāṃ patantīṃ mahāvegāṃ dṛṣṭvā tejo'bhisaṃvṛtām
prādravaṃstāvakāḥ sarve nadanto bhairavānravān
- 7
तं च शब्दम् असंसह्यं तस्याः संलक्ष्य मारिष
प्रापतन्मनुजास्तत्र रथेभ्यो रथिनस्तदा
taṃ ca śabdam asaṃsahyaṃ tasyāḥ saṃlakṣya māriṣa
prāpatanmanujāstatra rathebhyo rathinastadā
- 8
स तान्विद्राव्य कौन्तेयः संख्ये ऽमित्रान्दुरासदः
सुपर्ण इव वेगेन पक्षिराड् अत्यगाच्चमूम्
sa tānvidrāvya kaunteyaḥ saṃkhye 'mitrāndurāsadaḥ
suparṇa iva vegena pakṣirāḍ atyagāccamūm
- 9
तथा तं विप्रकुर्वाणं रथयूथपयूथपम्
भारद्वाजो महाराज भीमसेनं समभ्ययात्
tathā taṃ viprakurvāṇaṃ rathayūthapayūthapam
bhāradvājo mahārāja bhīmasenaṃ samabhyayāt
- 10
द्रोणस्तु समरे भीमं वारयित्वा शरोर्मिभिः
अकरोत्सहसा नादं पाण्डूनां भयम् आदधत्
droṇastu samare bhīmaṃ vārayitvā śarormibhiḥ
akarotsahasā nādaṃ pāṇḍūnāṃ bhayam ādadhat
- 11
तद्युद्धम् आसीत्सुमहद्घोरं देवासुरोपमम्
द्रोणस्य च महाराज भीमस्य च महात्मनः
tadyuddham āsītsumahadghoraṃ devāsuropamam
droṇasya ca mahārāja bhīmasya ca mahātmanaḥ
- 12
यदा तु विशिखैस्तीक्ष्णैर्द्रोणचापविनिःसृतैः
वध्यन्ते समरे वीराः शतशो ऽथ सहस्रशः
yadā tu viśikhaistīkṣṇairdroṇacāpaviniḥsṛtaiḥ
vadhyante samare vīrāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
- 13
ततो रथाद् अवप्लुत्य वेगम् आस्थाय पाण्डवः
निमील्य नयने राजन्पदातिर्द्रोणम् अभ्ययात्
tato rathād avaplutya vegam āsthāya pāṇḍavaḥ
nimīlya nayane rājanpadātirdroṇam abhyayāt
- 14
यथा हि गोवृषो वर्षं प्रतिगृह्णाति लीलया
तथा भीमो नरव्याघ्रः शरवर्षं समग्रहीत्
yathā hi govṛṣo varṣaṃ pratigṛhṇāti līlayā
tathā bhīmo naravyāghraḥ śaravarṣaṃ samagrahīt
- 15
स वध्यमानः समरे रथं द्रोणस्य मारिष
ईषायां पाणिना गृह्य प्रचिक्षेप महाबलः
sa vadhyamānaḥ samare rathaṃ droṇasya māriṣa
īṣāyāṃ pāṇinā gṛhya pracikṣepa mahābalaḥ
- 16
द्रोणस्तु सत्वरो राजन्क्षिप्तो भीमेन संयुगे
रथम् अन्यं समास्थाय व्यूहद्वारम् उपाययौ
droṇastu satvaro rājankṣipto bhīmena saṃyuge
ratham anyaṃ samāsthāya vyūhadvāram upāyayau
- 17
तस्मिन्क्षणे तस्य यन्ता तूर्णम् अश्वान् अचोदयत्
भीमसेनस्य कौरव्य तद् अद्भुतम् इवाभवत्
tasminkṣaṇe tasya yantā tūrṇam aśvān acodayat
bhīmasenasya kauravya tad adbhutam ivābhavat
- 18
ततः स्वरथम् आस्थाय भीमसेनो महाबलः
अभ्यवर्तत वेगेन तव पुत्रस्य वाहिनीम्
tataḥ svaratham āsthāya bhīmaseno mahābalaḥ
abhyavartata vegena tava putrasya vāhinīm
- 19
स मृद्नन्क्षत्रियान् आजौ वातो वृक्षान् इवोद्धतः
अगच्छद्दारयन्सेनां सिन्धुवेगो नगान् इव
sa mṛdnankṣatriyān ājau vāto vṛkṣān ivoddhataḥ
agacchaddārayansenāṃ sindhuvego nagān iva
- 20
भोजानीकं समासाद्य हार्दिक्येनाभिरक्षितम्
प्रमथ्य बहुधा राजन्भीमसेनः समभ्ययात्
bhojānīkaṃ samāsādya hārdikyenābhirakṣitam
pramathya bahudhā rājanbhīmasenaḥ samabhyayāt
- 21
संत्रासयन्न् अनीकानि तलशब्देन मारिष
अजयत्सर्वसैन्यानि शार्दूल इव गोवृषान्
saṃtrāsayann anīkāni talaśabdena māriṣa
ajayatsarvasainyāni śārdūla iva govṛṣān
- 22
भोजानीकम् अतिक्रम्य काम्बोजानां च वाहिनीम्
तथा म्लेच्छगणांश्चान्यान्बहून्युद्धविशारदान्
bhojānīkam atikramya kāmbojānāṃ ca vāhinīm
tathā mlecchagaṇāṃścānyānbahūnyuddhaviśāradān
- 23
सात्यकिं चापि सम्प्रेक्ष्य युध्यमानं नरर्षभम्
रथेन यत्तः कौन्तेयो वेगेन प्रययौ तदा
sātyakiṃ cāpi samprekṣya yudhyamānaṃ nararṣabham
rathena yattaḥ kaunteyo vegena prayayau tadā
- 24
भीमसेनो महाराज द्रष्टुकामो धनंजयम्
अतीत्य समरे योधांस्तावकान्पाण्डुनन्दनः
bhīmaseno mahārāja draṣṭukāmo dhanaṃjayam
atītya samare yodhāṃstāvakānpāṇḍunandanaḥ
- 25
सो ऽपश्यद् अर्जुनं तत्र युध्यमानं नरर्षभम्
सैन्धवस्य वधार्थं हि पराक्रान्तं पराक्रमी
so 'paśyad arjunaṃ tatra yudhyamānaṃ nararṣabham
saindhavasya vadhārthaṃ hi parākrāntaṃ parākramī
- 26
अर्जुनं तत्र दृष्ट्वाथ चुक्रोश महतो रवान्
तं तु तस्य महानादं पार्थः शुश्राव नर्दतः
arjunaṃ tatra dṛṣṭvātha cukrośa mahato ravān
taṃ tu tasya mahānādaṃ pārthaḥ śuśrāva nardataḥ
- 27
ततः पार्थो महानादं मुञ्चन्वै माधवश्च ह
अभ्ययातां महाराज नर्दन्तौ गोवृषाविव
tataḥ pārtho mahānādaṃ muñcanvai mādhavaśca ha
abhyayātāṃ mahārāja nardantau govṛṣāviva
- 28
वासुदेवार्जुनौ श्रुत्वा निनादं तस्य शुष्मिणः
पुनः पुनः प्रणदतां दिदृक्षन्तौ वृकोदरम्
vāsudevārjunau śrutvā ninādaṃ tasya śuṣmiṇaḥ
punaḥ punaḥ praṇadatāṃ didṛkṣantau vṛkodaram
- 29
भीमसेनरवं श्रुत्वा फल्गुनस्य च धन्विनः
अप्रीयत महाराज धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः
bhīmasenaravaṃ śrutvā phalgunasya ca dhanvinaḥ
aprīyata mahārāja dharmaputro yudhiṣṭhiraḥ
- 30
विशोकश्चाभवद्राजा श्रुत्वा तं निनदं महत्
धनंजयस्य च रणे जयम् आशास्तवान्विभुः
viśokaścābhavadrājā śrutvā taṃ ninadaṃ mahat
dhanaṃjayasya ca raṇe jayam āśāstavānvibhuḥ

