35 shlokas
- 1
धृतराष्ट्र उवाच
यत्तदा प्राविशत्पाण्डून् आचार्यः कुपितो वशी
उक्त्वा दुर्योधनं सम्यङ्मम शास्त्रातिगं सुतम्
dhṛtarāṣṭra uvāca
yattadā prāviśatpāṇḍūn ācāryaḥ kupito vaśī
uktvā duryodhanaṃ samyaṅmama śāstrātigaṃ sutam
- 2
प्रविश्य विचरन्तं च रणे शूरम् अवस्थितम्
कथं द्रोणं महेष्वासं पाण्डवाः पर्यवारयन्
praviśya vicarantaṃ ca raṇe śūram avasthitam
kathaṃ droṇaṃ maheṣvāsaṃ pāṇḍavāḥ paryavārayan
- 3
के ऽरक्षन्दक्षिणं चक्रम् आचार्यस्य महात्मनः
के चोत्तरम् अरक्षन्त निघ्नतः शात्रवान्रणे
ke 'rakṣandakṣiṇaṃ cakram ācāryasya mahātmanaḥ
ke cottaram arakṣanta nighnataḥ śātravānraṇe
- 4
नृत्यन्स रथमार्गेषु सर्वशस्त्रभृतां वरः
धूमकेतुर् इव क्रुद्धः कथं मृत्युम् उपेयिवान्
nṛtyansa rathamārgeṣu sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
dhūmaketur iva kruddhaḥ kathaṃ mṛtyum upeyivān
- 5
संजय उवाच
सायाह्ने सैन्धवं हत्वा राज्ञा पार्थः समेत्य च
सात्यकिश्च महेष्वासो द्रोणम् एवाभ्यधावताम्
saṃjaya uvāca
sāyāhne saindhavaṃ hatvā rājñā pārthaḥ sametya ca
sātyakiśca maheṣvāso droṇam evābhyadhāvatām
- 6
तथा युधिष्ठिरस्तूर्णं भीमसेनश्च पाण्डवः
पृथक्चमूभ्यां संसक्तौ द्रोणम् एवाभ्यधावताम्
tathā yudhiṣṭhirastūrṇaṃ bhīmasenaśca pāṇḍavaḥ
pṛthakcamūbhyāṃ saṃsaktau droṇam evābhyadhāvatām
- 7
तथैव नकुलो धीमान्सहदेवश्च दुर्जयः
धृष्टद्युम्नः शतानीको विराटश्च सकेकयः
मत्स्याः शाल्वेयसेनाश्च द्रोणम् एव ययुर्युधि
tathaiva nakulo dhīmānsahadevaśca durjayaḥ
dhṛṣṭadyumnaḥ śatānīko virāṭaśca sakekayaḥ
matsyāḥ śālveyasenāśca droṇam eva yayuryudhi
- 8
द्रुपदश्च तथा राजा पाञ्चालैर् अभिरक्षितः
धृष्टद्युम्नपिता राजन्द्रोणम् एवाभ्यवर्तत
drupadaśca tathā rājā pāñcālair abhirakṣitaḥ
dhṛṣṭadyumnapitā rājandroṇam evābhyavartata
- 9
द्रौपदेया महेष्वासा राक्षसश्च घटोत्कचः
ससेनास्ते ऽभ्यवर्तन्त द्रोणम् एव महाद्युतिम्
draupadeyā maheṣvāsā rākṣasaśca ghaṭotkacaḥ
sasenāste 'bhyavartanta droṇam eva mahādyutim
- 10
प्रभद्रकाश्च पाञ्चालाः षट्सहस्राः प्रहारिणः
द्रोणम् एवाभ्यवर्तन्त पुरस्कृत्य शिखण्डिनम्
prabhadrakāśca pāñcālāḥ ṣaṭsahasrāḥ prahāriṇaḥ
droṇam evābhyavartanta puraskṛtya śikhaṇḍinam
- 11
तथेतरे नरव्याघ्राः पाण्डवानां महारथाः
सहिताः संन्यवर्तन्त द्रोणम् एव द्विजर्षभम्
tathetare naravyāghrāḥ pāṇḍavānāṃ mahārathāḥ
sahitāḥ saṃnyavartanta droṇam eva dvijarṣabham
- 12
तेषु शूरेषु युद्धाय गतेषु भरतर्षभ
बभूव रजनी घोरा भीरूणां भयवर्धिनी
teṣu śūreṣu yuddhāya gateṣu bharatarṣabha
babhūva rajanī ghorā bhīrūṇāṃ bhayavardhinī
- 13
योधानाम् अशिवा रौद्रा राजन्न् अन्तकगामिनी
कुञ्जराश्वमनुष्याणां प्राणान्तकरणी तदा
yodhānām aśivā raudrā rājann antakagāminī
kuñjarāśvamanuṣyāṇāṃ prāṇāntakaraṇī tadā
- 14
तस्यां रजन्यां घोरायां नदन्त्यः सर्वतः शिवाः
न्यवेदयन्भयं घोरं सज्वालकवलैर्मुखैः
tasyāṃ rajanyāṃ ghorāyāṃ nadantyaḥ sarvataḥ śivāḥ
nyavedayanbhayaṃ ghoraṃ sajvālakavalairmukhaiḥ
- 15
उलूकाश्चाप्यदृश्यन्त शंसन्तो विपुलं भयम्
विशेषतः कौरवाणां ध्वजिन्याम् अतिदारुणम्
ulūkāścāpyadṛśyanta śaṃsanto vipulaṃ bhayam
viśeṣataḥ kauravāṇāṃ dhvajinyām atidāruṇam
- 16
ततः सैन्येषु राजेन्द्र शब्दः समभवन्महान्
भेरीशब्देन महता मृदङ्गानां स्वनेन च
tataḥ sainyeṣu rājendra śabdaḥ samabhavanmahān
bherīśabdena mahatā mṛdaṅgānāṃ svanena ca
- 17
गजानां गर्जितैश्चापि तुरङ्गाणां च हेषितैः
खुरशब्दनिपातैश्च तुमुलः सर्वतो ऽभवत्
gajānāṃ garjitaiścāpi turaṅgāṇāṃ ca heṣitaiḥ
khuraśabdanipātaiśca tumulaḥ sarvato 'bhavat
- 18
ततः समभवद्युद्धं संध्यायाम् अतिदारुणम्
द्रोणस्य च महाराज सृञ्जयानां च सर्वशः
tataḥ samabhavadyuddhaṃ saṃdhyāyām atidāruṇam
droṇasya ca mahārāja sṛñjayānāṃ ca sarvaśaḥ
- 19
तमसा चावृते लोके न प्राज्ञायत किंचन
सैन्येन रजसा चैव समन्ताद् उत्थितेन ह
tamasā cāvṛte loke na prājñāyata kiṃcana
sainyena rajasā caiva samantād utthitena ha
- 20
नरस्याश्वस्य नागस्य समसज्जत शोणितम्
नापश्याम रजो भौमं कश्मलेनाभिसंवृताः
narasyāśvasya nāgasya samasajjata śoṇitam
nāpaśyāma rajo bhaumaṃ kaśmalenābhisaṃvṛtāḥ
- 21
रात्रौ वंशवनस्येव दह्यमानस्य पर्वते
घोरश्चटचटाशब्दः शस्त्राणां पतताम् अभूत्
rātrau vaṃśavanasyeva dahyamānasya parvate
ghoraścaṭacaṭāśabdaḥ śastrāṇāṃ patatām abhūt
- 22
नैव स्वे न परे राजन्प्राज्ञायन्त तमोवृते
उन्मत्तम् इव तत्सर्वं बभूव रजनीमुखे
naiva sve na pare rājanprājñāyanta tamovṛte
unmattam iva tatsarvaṃ babhūva rajanīmukhe
- 23
भौमं रजो ऽथ राजेन्द्र शोणितेन प्रशामितम्
शातकौम्भैश्च कवचैर्भूषणैश्च तमो ऽभ्यगात्
bhaumaṃ rajo 'tha rājendra śoṇitena praśāmitam
śātakaumbhaiśca kavacairbhūṣaṇaiśca tamo 'bhyagāt
- 24
ततः सा भारती सेना मणिहेमविभूषिता
द्यौर् इवासीत्सनक्षत्रा रजन्यां भरतर्षभ
tataḥ sā bhāratī senā maṇihemavibhūṣitā
dyaur ivāsītsanakṣatrā rajanyāṃ bharatarṣabha
- 25
गोमायुबडसंघुष्टा शक्तिध्वजसमाकुला
दारुणाभिरुता घोरा क्ष्वेडितोत्क्रुष्टनादिता
gomāyubaḍasaṃghuṣṭā śaktidhvajasamākulā
dāruṇābhirutā ghorā kṣveḍitotkruṣṭanāditā
- 26
ततो ऽभवन्महाशब्दस्तुमुलो लोमहर्षणः
समावृण्वन्दिशः सर्वा महेन्द्राशनिनिस्वनः
tato 'bhavanmahāśabdastumulo lomaharṣaṇaḥ
samāvṛṇvandiśaḥ sarvā mahendrāśaninisvanaḥ
- 27
सा निशीथे महाराज सेनादृश्यत भारती
अङ्गदैः कुण्डलैर्निष्कैः शस्त्रैश्चैवावभासिता
sā niśīthe mahārāja senādṛśyata bhāratī
aṅgadaiḥ kuṇḍalairniṣkaiḥ śastraiścaivāvabhāsitā
- 28
तत्र नागा रथाश्चैव जाम्बूनदविभूषिताः
निशायां प्रत्यदृश्यन्त मेघा इव सविद्युतः
tatra nāgā rathāścaiva jāmbūnadavibhūṣitāḥ
niśāyāṃ pratyadṛśyanta meghā iva savidyutaḥ
- 29
ऋष्टिशक्तिगदाबाणमुसलप्रासपट्टिशाः
संपतन्तो व्यदृश्यन्त भ्राजमाना इवाग्नयः
ṛṣṭiśaktigadābāṇamusalaprāsapaṭṭiśāḥ
saṃpatanto vyadṛśyanta bhrājamānā ivāgnayaḥ
- 30
दुर्योधनपुरोवातां रथनागबलाहकाम्
वादित्रघोषस्तनितां चापविद्युद्ध्वजैर्वृताम्
duryodhanapurovātāṃ rathanāgabalāhakām
vāditraghoṣastanitāṃ cāpavidyuddhvajairvṛtām

