42 shlokas
- 1
संजय उवाच
नकुलं रभसं युद्धे निघ्नन्तं वाहिनीं तव
अभ्ययात्सौबलः क्रुद्धस्तिष्ठ तिष्ठेति चाब्रवीत्
saṃjaya uvāca
nakulaṃ rabhasaṃ yuddhe nighnantaṃ vāhinīṃ tava
abhyayātsaubalaḥ kruddhastiṣṭha tiṣṭheti cābravīt
- 2
कृतवैरौ तु तौ वीरावन्योन्यवधकाङ्क्षिणौ
शरैः पूर्णायतोत्सृष्टैर् अन्योन्यम् अभिजघ्नतुः
kṛtavairau tu tau vīrāvanyonyavadhakāṅkṣiṇau
śaraiḥ pūrṇāyatotsṛṣṭair anyonyam abhijaghnatuḥ
- 3
यथैव सौबलः क्षिप्रं शरवर्षाणि मुञ्चति
तथैव नकुलो राजञ्शिक्षां संदर्शयन्युधि
yathaiva saubalaḥ kṣipraṃ śaravarṣāṇi muñcati
tathaiva nakulo rājañśikṣāṃ saṃdarśayanyudhi
- 4
तावुभौ समरे शूरौ शरकण्टकिनौ तदा
व्यराजेतां महाराज कण्टकैर् इव शाल्मली
tāvubhau samare śūrau śarakaṇṭakinau tadā
vyarājetāṃ mahārāja kaṇṭakair iva śālmalī
- 5
सुजिह्मं प्रेक्षमाणौ च राजन्विवृतलोचनौ
क्रोधसंरक्तनयनौ निर्दहन्तौ परस्परम्
sujihmaṃ prekṣamāṇau ca rājanvivṛtalocanau
krodhasaṃraktanayanau nirdahantau parasparam
- 6
स्यालस्तु तव संक्रुद्धो माद्रीपुत्रं हसन्न् इव
कर्णिनैकेन विव्याध हृदये निशितेन ह
syālastu tava saṃkruddho mādrīputraṃ hasann iva
karṇinaikena vivyādha hṛdaye niśitena ha
- 7
नकुलस्तु भृशं विद्धः स्यालेन तव धन्विना
निषसाद रथोपस्थे कश्मलं चैनम् आविशत्
nakulastu bhṛśaṃ viddhaḥ syālena tava dhanvinā
niṣasāda rathopasthe kaśmalaṃ cainam āviśat
- 8
अत्यन्तवैरिणं दृप्तं दृष्ट्वा शत्रुं तथागतम्
ननाद शकुनी राजंस्तपान्ते जलदो यथा
atyantavairiṇaṃ dṛptaṃ dṛṣṭvā śatruṃ tathāgatam
nanāda śakunī rājaṃstapānte jalado yathā
- 9
प्रतिलभ्य ततः संज्ञां नकुलः पाण्डुनन्दनः
अभ्ययात्सौबलं भूयो व्यात्तानन इवान्तकः
pratilabhya tataḥ saṃjñāṃ nakulaḥ pāṇḍunandanaḥ
abhyayātsaubalaṃ bhūyo vyāttānana ivāntakaḥ
- 10
संक्रुद्धः शकुनिं षष्ट्या विव्याध भरतर्षभ
पुनश्चैव शतेनैव नाराचानां स्तनान्तरे
saṃkruddhaḥ śakuniṃ ṣaṣṭyā vivyādha bharatarṣabha
punaścaiva śatenaiva nārācānāṃ stanāntare
- 11
ततो ऽस्य सशरं चापं मुष्टिदेशे स चिच्छिदे
ध्वजं च त्वरितं छित्त्वा रथाद्भूमावपातयत्
tato 'sya saśaraṃ cāpaṃ muṣṭideśe sa cicchide
dhvajaṃ ca tvaritaṃ chittvā rathādbhūmāvapātayat
- 12
सो ऽतिविद्धो महाराज रथोपस्थ उपाविशत्
तं विसंज्ञं निपतितं दृष्ट्वा स्यालं तवानघ
अपोवाह रथेनाशु सारथिर्ध्वजिनीमुखात्
so 'tividdho mahārāja rathopastha upāviśat
taṃ visaṃjñaṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā syālaṃ tavānagha
apovāha rathenāśu sārathirdhvajinīmukhāt
- 13
ततः संचुक्रुशुः पार्था ये च तेषां पदानुगाः
निर्जित्य च रणे शत्रून्नकुलः शत्रुतापनः
अब्रवीत्सारथिं क्रुद्धो द्रोणानीकाय मां वह
tataḥ saṃcukruśuḥ pārthā ye ca teṣāṃ padānugāḥ
nirjitya ca raṇe śatrūnnakulaḥ śatrutāpanaḥ
abravītsārathiṃ kruddho droṇānīkāya māṃ vaha
- 14
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा माद्रीपुत्रस्य धीमतः
प्रायात्तेन रणे राजन्येन द्रोणो ऽन्वयुध्यत
tasya tadvacanaṃ śrutvā mādrīputrasya dhīmataḥ
prāyāttena raṇe rājanyena droṇo 'nvayudhyata
- 15
शिखण्डिनं तु समरे द्रोणप्रेप्सुं विशां पते
कृपः शारद्वतो यत्तः प्रत्युद्गच्छत्सुवेगितः
śikhaṇḍinaṃ tu samare droṇaprepsuṃ viśāṃ pate
kṛpaḥ śāradvato yattaḥ pratyudgacchatsuvegitaḥ
- 16
गौतमं द्रुतम् आयान्तं द्रोणान्तिकम् अरिंदमम्
विव्याध नवभिर्भल्लैः शिखण्डी प्रहसन्न् इव
gautamaṃ drutam āyāntaṃ droṇāntikam ariṃdamam
vivyādha navabhirbhallaiḥ śikhaṇḍī prahasann iva
- 17
तम् आचार्यो महाराज विद्ध्वा पञ्चभिर् आशुगैः
पुनर्विव्याध विंशत्या पुत्राणां प्रियकृत्तव
tam ācāryo mahārāja viddhvā pañcabhir āśugaiḥ
punarvivyādha viṃśatyā putrāṇāṃ priyakṛttava
- 18
महद्युद्धं तयोर् आसीद्घोररूपं विशां पते
यथा देवासुरे युद्धे शम्बरामरराजयोः
mahadyuddhaṃ tayor āsīdghorarūpaṃ viśāṃ pate
yathā devāsure yuddhe śambarāmararājayoḥ
- 19
शरजालावृतं व्योम चक्रतुस्तौ महारथौ
प्रकृत्या घोररूपं तद् आसीद्घोरतरं पुनः
śarajālāvṛtaṃ vyoma cakratustau mahārathau
prakṛtyā ghorarūpaṃ tad āsīdghorataraṃ punaḥ
- 20
रात्रिश्च भरतश्रेष्ठ योधानां युद्धशालिनाम्
कालरात्रिनिभा ह्यासीद्घोररूपा भयावहा
rātriśca bharataśreṣṭha yodhānāṃ yuddhaśālinām
kālarātrinibhā hyāsīdghorarūpā bhayāvahā
- 21
शिखण्डी तु महाराज गौतमस्य महद्धनुः
अर्धचन्द्रेण चिछेद सज्यं सविशिखं तदा
śikhaṇḍī tu mahārāja gautamasya mahaddhanuḥ
ardhacandreṇa cicheda sajyaṃ saviśikhaṃ tadā
- 22
तस्य क्रुद्धः कृपो राजञ्शक्तिं चिक्षेप दारुणाम्
स्वर्णदण्डाम् अकुण्ठाग्रां कर्मारपरिमार्जिताम्
tasya kruddhaḥ kṛpo rājañśaktiṃ cikṣepa dāruṇām
svarṇadaṇḍām akuṇṭhāgrāṃ karmāraparimārjitām
- 23
ताम् आपतन्तीं चिछेद शिखण्डी बहुभिः शरैः
सापतन्मेदिनीं दीप्ता भासयन्ती महाप्रभा
tām āpatantīṃ cicheda śikhaṇḍī bahubhiḥ śaraiḥ
sāpatanmedinīṃ dīptā bhāsayantī mahāprabhā
- 24
अथान्यद्धनुर् आदाय गौतमो रथिनां वरः
प्राच्छादयच्छितैर्बाणैर्महाराज शिखण्डिनम्
athānyaddhanur ādāya gautamo rathināṃ varaḥ
prācchādayacchitairbāṇairmahārāja śikhaṇḍinam
- 25
स छाद्यमानः समरे गौतमेन यशस्विना
व्यषीदत रथोपस्थे शिखण्डी रथिनां वरः
sa chādyamānaḥ samare gautamena yaśasvinā
vyaṣīdata rathopasthe śikhaṇḍī rathināṃ varaḥ
- 26
सीदन्तं चैनम् आलोक्य कृपः शारद्वतो युधि
आजघ्ने बहुभिर्बाणैर्जिघांसन्न् इव भारत
sīdantaṃ cainam ālokya kṛpaḥ śāradvato yudhi
ājaghne bahubhirbāṇairjighāṃsann iva bhārata
- 27
विमुखं तं रणे दृष्ट्वा याज्ञसेनिं महारथम्
पाञ्चालाः सोमकाश्चैव परिवव्रुः समन्ततः
vimukhaṃ taṃ raṇe dṛṣṭvā yājñaseniṃ mahāratham
pāñcālāḥ somakāścaiva parivavruḥ samantataḥ
- 28
तथैव तव पुत्राश्च परिवव्रुर्द्विजोत्तमम्
महत्या सेनया सार्धं ततो युद्धम् अभूत्पुनः
tathaiva tava putrāśca parivavrurdvijottamam
mahatyā senayā sārdhaṃ tato yuddham abhūtpunaḥ
- 29
रथानां च रणे राजन्न् अन्योन्यम् अभिधावताम्
बभूव तुमुलः शब्दो मेघानां नदताम् इव
rathānāṃ ca raṇe rājann anyonyam abhidhāvatām
babhūva tumulaḥ śabdo meghānāṃ nadatām iva
- 30
द्रवतां सादिनां चैव गजानां च विशां पते
अन्योन्यम् अभितो राजन्क्रूरम् आयोधनं बभौ
dravatāṃ sādināṃ caiva gajānāṃ ca viśāṃ pate
anyonyam abhito rājankrūram āyodhanaṃ babhau

